დუმბაძე ნოდარ - Dumbadze Nodar


ავტობიოგრაფია

დედიკო მყავს სტუდენტი,
მამა - არქიტექტორი,
ბებო თვალის ექიმი,
ბაბუა კი - ლექტორი.
მიყვარს ბევრი ძილი და
უფრო ბევრი თამაში.
ჯერჯერობით ვერვინ მჯობს
ტირილსა და ჭამაში.
სახლი მიდგას ვერაზე,
ნომერი აქვს წაშლილი,
თუ დაგჭირდეთ, იკითხეთ:
ლევან მაჭარაშვილი.

ხანძრობანა

ხანძრობანას თამაში
შეიძლება თავლაში?!
ქალბატონო ასმათი,
დაუმალეთ ასანთი!
ნოდარიკო თავბუა,
ნუ აწვალებ ბაბუას!
ტყავს გაგაძრობ, ყაჩაღო,
ცეცხლი რომ გააჩაღო!

ქეთინო

დედიკომ და მამიკომ
დამიტოვეს ქეთინო,
ასე მითხრეს:- მიხედე,
არაფერი ეტკინოს;
არაფერი გატეხოს,
არ დაკუწოს კაბები,
არ მოხატოს კედლები,
არ აბურდოს ძაფები;
დაუმალე ნემსები,
დაუმალე ღილები,
მაკრატელიც დამალე,
არ დაიჭრას ფრჩხილები;
არ გააღოს კარადა,
არ დახიოს წიგნები,
ფანჯარა თუ გატეხა,
დამნაშავე იქნები;
არ მიუშვა ღუმელთან,
არ დაგვღუპო, მანანა!
არ დახაზოს პარკეტი,
დაუმალე მანქანა;
არ ჩაუშვა ეზოში,
სურდო არვინ დამართოს,
დაუმალე ფანქრები,
ხელში დანა არ ანდო;
როცა გავალთ, კარები
გადაკეტე რაზებით,
განჯინაში ჩაკეტე
ჭიქები და ვაზები.
მეტი რა დაგიბაროთ,
თვით მიხვდები დანარჩენს...
ჰო,ასანთი არ ანდო,
თორემ ხანძარს გააჩენს.
ჰოდა, ასე თუ გინდათ,
დედიკო და მამიკო:
არაფერი შეემთხვეს
ჩემს პატარა დაიკოს;
თუ გინდათ,რომ ქეთინოს
არაფერი ეტკინოს,
მე გამიშვით კინოში,
თქვენ მიხედეთ ქეთინოს

სახლობანა

ნეტავ სად ხარ, შენს ძებნაში
მოვირბინე ეზო,
წამო ჩემთან, სახლობანა
ვითამაშოთ, რეზო!
რა კარგია, ჩხუბს და ცემას
ვეღარ გამიბედავ,
შენ იქნები ჩემი შვილი,
მე ვიქნები დედა.
მე ბაზარში გავიქცევი,
ხელს ნუ ახლებ ამას. . .
არაფერი დააშავო. . .
დაუჯერე მამას.
მაინც ჩხუბობ? მაინც მირტყამ?
ასე იცი მუდამ.
არ გრცხვენია, უსირცხვილო,
დედას ცემა უნდა?!

სათვალე

ბები, როგორ დავიჯერო,
რომ სათვალე კარგია,
იმ დღეს ვცადე, გავიკეთე,
არაფრად არ მარგია.
ვეღარც ფისო დავინახე,
ვეღარც ჩვენი თემური,
სათვალეა ხელს რომ გიშლის,
შენ კი თვალებს ემდური.
გახსოვს, გუშინ, საყვარელო,
მთელი დღე რომ მაწვალე?
თურმე ცხვირზე გეკეთა და
მაძებნინე სათვალე.

მელა და ქათამი

მელიამ უთხრა ქათამსო:
- რომ შეაბერდი მამალსო,
ამაღამ ჩემთან წამოდი,
თვალ-მარგალიტით აგავსო.-
ქათამმა უთხრა:-მელაო,
მე შენთვის არა მცხელაო,
სულ ერთი წუთი მაცალე,
გამოვაღვიძებ მურასო
და იმას ელაპარაკე,
თუ თავზე ქუდი გხურავსო.

მანანა და ლალი

ლალი, ლალი, ჩემო ლალი!
რაო, ჩემო მანანა?
ეს თოჯინა დედაშენმა
ჩემთან გამოგატანა?
რასა ბრძანებ, ქალბატონო!
არ გათხოვებ არასდროს,
გინდა ისევ გააცივო,
ისევ სურდო დამართო?
რადგან ასე მეუბნები,
რადგან ასე მაჯავრებ,
დამიბრუნე ჩემი ვაშლი,
მე რომ გუშინ გაჭამე.
არაფერიც, არაფერიც,
არაფერსაც არ მოგცემ,
იმ ვაშლისთვის, აღარ გახსოვს,
ლოყაზე რომ გაკოცე?
მე რომ წიგნი მოგიტანე
კარგი წასაკითხავი?..
მერე მე რომ მოგარჩინე,
ექიმი რომ ვიყავი?
ჰო-ჰო-ჰო-ჰო, დიდი საქმე,
სულ არ იცი თამაში,
გახსოვს, მე რომ მოგეხმარე
კანფეტების ჭამაში?
მერე მე რომ შენს თოჯინას
გავუკეთე ნემსები?!
მერე მე რომ წაგიკითხე
დიდი, გრძელი ლექსები?!
როგორც ვხედავ, ქალბატონო
უმადური ბრძანდები,
დაგავიწყდა, გუშინწინ რომ
გამომართვი ბაფთები?
არც თოჯინა მინდა შენი,
აღარც შენი ვაშლები,
ბუტე, ბუტე, გაგებუტე,
აღარ გეთამაშები!

მამალი

როცა ავად ვიყავი,
ვსვი და ვყლაპე წამალი
და დედიკომ საჩუქრად
მომიყვანა მამალი.
ერთხელ ძია გვესტუმრა,
ბაბუამ თქვა:- რა ვქნათო?-
ბებიამ თქვა:- სასწრაფოდ
მამლაყინწა დავკლათო.-
ჰოდა, ეს რომ გავიგე,
მამალს ხელი დავავლე
და ბებიას უჩუმრად
კარადაში დავმალე.
მერე იცით, რა მოხდა?
ბებომ შიშით იკივლა...
იმ სულელმა მამალმა
კარადაში იყივლა.

ლიმონათი

დედაც მიყვარს,
მამაც მიყვარს,
საჩუქრებიც მომწონს მათი,
მაგრამ ყველას მირჩევნია
ერთი ჭიქა ლიმონათი.
რამდენ წამალს ვსამ და ვყლაპავ
მისი ეშხით,მისი ხათრით,
თქვენ არიცით, რა კარგია
გაზიანი ლიმონათი.

კრუხი

ახლოს მისვლას არ დამაცლის,
იკივლებს და იწივლებს,
თითქოს რამეს ვუპირებდე
თავყვითელა წიწილებს.
ეს რა ავი კრუხი არის,
როგორ შემომაფრინდა!
ამის შემდეგ მე მაგასთან
ლაპარაკიც არ მინდა.
შენიაო წიწილები,
თუგინდ მითხრათ ასჯერაც,
სანამ კრუხს არ მომაშორებთ,
არავისიც არ მჯერა.

თოჯინა

მთელ დღეს ასე ატარებ
უსაქმურად ძილშია,
გუშინ წიგნი მოგეცი,
არც კი გადაგიშლია.
დაემსგავსე დათუნას
და არა ჭამ არაფერს,
აბა, პირი გააღე
და კარაქი ჩაყლაპე!
არ მიჯერებ, თოჯინა?
ნახე, თუ არ განანო
და საღამოს, ძილის წინ,
თავი თუ არ დაგბანო!

ვარადა

ვარადა, ბიჭო, ვარადა,
უკვე აღარ ვარ ავადა.
დედიკომ ძალით შემასვა
წამლები მთელი კარადა.
კენჭივით ბიჭი ვიზრდები
ბაბუას გასახარადა,
ნოდარი მქვია სახელად,
თოფურიძე ვარ გვარადა.

ექიმი

მოვიდა და გაგვსინჯა
ერთად მე და ბებია,
მერე უთხრა დედიკოს;
- ბავშვი გაგციებიათ. –
მე კი სულ არ მციოდა,
თბილად მეცვა ზემოდან,
გიზგიზებდა ბუხარი
და ძალიან მცხელოდა.
ავად სულაც არა ვარ,
ან მცივანა როდი ვარ,
ძია ექიმს ეშლება -
მე ბებია ვგონივარ.

დედიკოს ვფიცავარ

წერა-კითხვა ვისწავლე,
აი, უკვე დიდი ვარ.
არ წამიყვანთ სკოლაში?
ბაღში აღარ მივდივარ!..
თვლა ხომ ვიცი ასამდე,
თანაც ექვსი წლისა ვარ,
პატარა რომ ვიყავი,
განა ისევ ისა ვარ!
სულ ხუთებზე ვისწავლი,
ჩემს დედიკოს ვფიცავარ!

დათუნია

გამარჯობა, დათუნია,,
რა კარგი ხარ, ლამაზი,
ვერ მიცანი? შემომხედე,
მე ვარ შენი თამაზი.
ყურადღებას არც კი მაქცევ,
მოდიხარ და მიდიხარ. . .
მეც მყავს სახლში დათუნია,
მაგრამ შენ ხომ დიდი ხარ!
არ გრცხვენია დამიკარგე
შენი ნახვის ხალისი,
რამოდენა გაზრდილხარ და
გამარჯობა არ იცი.

დღეობა

ხვალ არის ჩემი დღეობა,
იქნება დიდი ღრეობა.
უკვე დღე არის მესამე
დანებს და ჩანგლებს ლესავენ,
ჩამოვლენ როგორც სვავები,
მშიერი ნათესავები,
ვეღარ გიშველით ვერაფერს,
გადასანსლავენ ყველაფერს.
ვარიკებო და ტახებო,
კარებს გაგიღებთ ახლავე,
ვნახოთ, მშიერი სტუმრები
რას შეჭამენ და დახრავენ.
ოღონდ ზეგ დილით დაბრუნდით,
ვარიკებიც და ტახებიც,
ხომ იცით, თქვენი გულისთვის
რა მაგრად გავილახები!

გაზაფხულო, ლამაზო

ჩემო ჭრელო პეპლებო,
ჩემო ლურჯო იებო?
ჩემო ნუშის ხეებო,
ჩემო ჩიტუნიებო.
როდის აყვავილდებით,
ატმებო და ვაშლებო,
ტყეში მარწყვის საკრეფად
როდის წავალთ, ბავშვებო?
ჰა ზამთარი მიდის და...
თოვლი დნება ნელ-ნელა.
აი, თავი ამოყო
ბუჩქის ძირას ენძელამ.
საწყალ თოვლის ბაბუას
დავუშინოთ გუნდები;
გაზაფხულო, ლამაზო,
მალე დაგვიბრუნდები?

ბეკეკა

გამიგონე, ბეკეკა,
გეყო ხტუნვა-თამაში,
ხედავ? დამეტაკე და
ამომსვარე ტალახში.
ერთხელ თუ გაგებუტე,
ვეღარ გადამიბირებ,
მერე მთელი საათი
დაჯექი და იტირე.
თუგინდ ჩემი მურიაც
შენი ცოდვით იწვოდეს,
შენ დედიკოს მონაწველ
რძეს არ დავლევ იცოდე.

ბაღი

მე ბაღი ბაღი მეგონა,
ყვავილებით და პეპლებით,
აქ კი რა დამხვდა?- მაგიდა,
წიგნი და მასწავლებელი,
ვაშლის ფაფა და სტაფილო,
კატლეტები და სუპები,
არა, ბატონო, ამ ბაღში
უთუოდ დავიღუპები.
არ მინდა თქვენი საწოლი,
არც ეს ფაფუკი ბალიში,
ან ნამდვილ ბაღში წავიდეთ,
ან არა - სახლში გამიშვით.

ავადმყოფი

დღეს სულ მოწყენილი ვარ,
ხასიათი წამიხდა,
იცით, ჩემი თოჯინა
ძლიერ ავად გამიხდა.
ხმას არ იღებს სრულებით,
არც საჭმელი არ უნდა,
კუ ექიმთან გაიქცა,
რა ვქნა, რომ არ დაბრუნდა?
ყოველ წუთში ოთახში
ნუ შემოხვალ ბებია,
მოერიდე ავადმყოფს,
იქნებ გადამდებია.
ღმერთო ნეტავ საშიში
არაფერი არ იყოს!
აქ ნუ მოსწევ პაპიროსს,
გარეთ გადი, მამიკო.

ტაბიძე გალაკტიონ - Tabidze Galaktion

გალაკტიონ ტაბიძე - Galaktion Tabidze

არის მკითხველი (aris mkitxveli)


არის მკითხველი
მშვენიერ წიგნის
და არის მხოლოდ
გადამკითხველი...
ის ფურცლავს, ნიშნავს,
ადარებს, ჩიჩქნის,
მაგრამ ვინაა
აქ გამკითხველი?


გრიგოლ რობაქიძე

ქართველ ხელოსანს

სალამი სონეტი
შენს წინ იშლება საქართველოს ჭალათა თასი:
შიგ აკვეთილი ბედისწერის მძიმე კვალები,
და იღვიძებენ შენში ძველთა შმაგი ხელები,
მაგრამ განელებს სილამაზით სიტყვა შოთასი…

შენ გესხურება ხელოვნების ტალღა ათასი,
გარს გეხვევიან ზურმუხტოვან ტყეთა ალბი
ენთები ტრფობით ალესილი, თან იალები.
და მხრებს გიმშვენებს მოსასხამად ცეცხლის ატლასი.

ფიქრმორეული ამართულხარ კლდის ნაპირებზე,
ლოდინით ჰკვეთავ, ავარვარებ ყოველ ალიონს.
და როს ნილლებში აიჭრება ტურფა პირიმზე,

ჟინით დამწვარი გადასძახებ მუქარას რიონს;
ხედავ, იქ შორით მოელვარებს თეთრი მხედარი,
ის დაჭრილია. მაგარმ მაგრამ გმირი მაინც მხნედ არის.

1917

ჯავახიშვილი კატო -Javakhishvili Kato

ჩემი სხეული ესე არს... შენი...

”დედამიწის ვაჭრები იტირებენ და იგლოვებენ,
რადგან აღარავინ იყიდის მათ საქონელს”...
აქ ხმა წყდება
და პირველსახეს იბრუნებს ფერი -
გულამოჭმული საკუთარი უსასრულობით.
ქალი გზის პირას საცვლებს რეცხავს ღრუბლის საფირით.
აღსარებისას ვერ ნათქვამი ცოდვებისათვის -
დაუწყლულებელ ბაგესავით ხმება ყანები -
ცეცხლის სამიტზე საპროტესტო დემარშს გზავნიან
პურიტანები.
ანგელოზები აფარებენ შავ მემორანდუმს
მეშვიდე ცასთან.
(კუტ დედამიწას არ შესცივდეს - ჩასძინებია)...
ხელისმომწერნი:
მე - დედამიწა
შენ - ჩემი ღმერთი.
ჩემი სხეული ესე არს... შენი...
მაშ, მოვემზადო ცხონებისთვის დაო მარიამ?!
შვიდთავა მხეცზე ამხედრებულ მსოფლიო მეძავს
გაუღვიძია.
“იტირებენ და იგლოვებენ დედამიწის მეფეები
რომლებიც ნებივრობდნენ მასთან
როცა დაინახავენ მისი ხანძრის კვალს”
თვალები მისი -
ჯოჯოხეთის უძირო ტბები
სასჯელი ჩემი მოგონილი კაცადყოფნისთვის.
დასაწყლულებლად
აიაზმით სავსე ჭურჭელი
(სხეული მისი)
და საშო მისი
უკანონო ნაყოფისათვის
ჩემი სხეული ესე არს...შენი...

აქ ხმა წყდება და,
აქ ხმა წყდება და...
“ვაი, დიდო ქალაქო, ბისონით, პორფირით და ძოწეულით შემოსილო,
რადგან ერთ საათში დაიღუპება ესოდენ დიდი სიმდიდრე”.
პირველსახეს იბრუნებს ფერი -
გულამოჭმული საკუთარი უსასრულობით...
მეშვიდე ცაზე “ანგელოზებს” გამოუკრავთ
მემორანდუმი:
ჩემი სხეული ესე არს... შენი...
ხელისმომწერნი:
მე- დედამიწა
შენ -...
ნუ გამომყვები ჯოჯოხეთში დაო, მარიამ!

ცვარი

"ურემი რომ გადაბრუნდება, გზა მერე გამოჩნდება"

ვიშვები მკვდარი.
თეთრი ხელები ჩემი სულისთვის ილოცებენ-
გადასარჩენად.
ახლოს მოდიხარ
რომ გასავლელი წლები გულზე გადააფინო-
ჩემს ბედისწერას.
იწყება შობა-
პარკუჭებს შორის ერთი დღეა, ერთიც ღამეა.
დაცლა-ავსება
პარკუჭებს შორის ერთი მზე და ერთი მთვარეა.
აქვე უფსკრულიც.
შემოდიხარ და
თვალის ხვრელში
მეწვეთება შენი ცრემლები
და გულწრფელობა როგორც იმ მწყემსს
ისე მჭირდება,
თავის დაკლულ ცხვარს
შამფურზე რომ ვერაფრით აცვამს.

ცხვარი ხარ ჩემი.
ბავშვობაში ცხენი გერქვა. ზურგზე გეჯექი.
ყველა სოფლიდან თივა მარტო შენთვის მომქონდა.
ყველა ქუჩიდან წვიმას პეშვით შენ ერთს გასმევდი.
ყველა სუნთქვიდან ჰაერს მარტო შენ გაყლაპებდი-
რომ მეც მესუნთქა.
მერე ორივეს აღარ გვეყო ერთი ჰაერი
მთაში წავედით-
ან გავიზარდე.
გაშლილ მინდორზე მწყემსი ერთი ვინმე შემოგვხვდეს,
შენთან ერთად დამინახოს და
კისერზე დათვის კბილი შემაბას-
გზა დაგვილოცოს.
დათვს არ დაუგლეჯივართ გიხაროდეს.

გზადაგზა ხან მე გაგიყვანო სუსტი ფეხებით-
ხან გამითრიო.
უფსკრულში არ ჩავვარდნილვართ- გიხაროდეს.

წყალი მოგვწყურდეს, შევისვენოთ
და ცა დავლიოთ
ცას არ გამოვეკერეთ, გიხაროდეს.

გადავიაროთ ციცაბოები,
გადავცუროთ მდინარეები,
გადავევლოთ ქარაფებს,
ზღვამ მლაშე ტალღა შემოგვაქაფოს.
მრავალძალს ერთად ავიდეთ და
წრეზე თითოჯერ
ტაძრის კართან წავიბორძიკოთ.
დაიმახსოვრე: ეს ნიშანია.
ერთად მოვკვდებით.

-ნუ ირქინები,
ჯერ სანთელი უნდა დავანთო,
რომ შენი თავი აღვუთქვა ღმერთს და
ჩემი დავინდო.
შენი სიკვდილი ვაჩუქო ღმერთს და
ჩემი დავიხსნა.
შენი რქა ავავსო სისხლით და...
-ნუ ირქინები!
ეს ჩემთვის
შენთვის
შვილისთვის
ძმისთვის
მშობლისთვის
თუნდაც
განსაცდელის არიდებისთვის,
სიმართლისათვის
სიცოცხლეში რომ მეცილება,
ჯანმრთელობისთვის
ავად ყოფნა რომ მომისაჯა.
შავი დღისათვის
შევინახო იქნებ მცირედი-
უნდა ჩავუთქვა.
თეთრმა ხელებმა ჩემი სულისთვის ილოცონ
მე კი,
ჩემს ურემს თვლები მოვურყიო-
ანუ გამოგყვე.
ფეხზეცხვარგამობმულ გოგოს თუ ნახავ
თქვი: ურემი გადაბრუნდა, გზა დაიკარგა.

შიშველი პარადოქსი

ჩამოაფარე!
თვალს მჭრის ზეცა თავის სიშიშვლით.
ამოაშენე ჰორიზონტი თორემ ქარია.
წუთით დამჭირდა შენთან მოსვლა-
ყოფა-სიმშვიდე.
და ახლა საბნად გარინდული დღე მაფარია.
მანამ წამწამებს ჩემი სუნთქვის უპყრიათ ჩერო,
მხრებში მოხრილი
გაზაფხული
მინდა
გაჩვენო...
შენ კი,
გამარტყი ეს გაშლილი ხელი ბებერო.
კიდევ-
საბერტყი გადამაჭდე ნაზარდ ფესვებზე.
კიდე

ორბელიანი გრიგოლ - Orbeliani Grigol

სავათნავას მიბაძვა

სავათნავა მქვიან, არუთინა ვარ,
ანაბანა ვიცი, სიტყვით წინა ვარ!
სავათნავა

ჭიანურო! მაღლად, ტკბილად დაუკარ!
ვინცა გაქოს, თავი მდაბლად დაუკარ,
შენსა მტერსა კბილის კრიჭა აუკარ!
ხინიკო, ხინკიკო!

ავი კაცის წვერი წყევით აივსოს,
ჩემი თასი წითელ ღვინით აივსოს,
ჩემი გული კვალად ლხინით აივსოს,
ხინიკო, ხინკიკო!

ერთხელ მეც მეჭირა სიამის ვარდი,
შავმან ბედმან უცებ დამკრა, დავარდი,
სოფლის გარეს, ვაის მხარეს გავარდი!
ხინიკო, ხინკიკო!

უზრუნველად დავმღერდი ერთხელ მეცა...
გესლით სავსე აწ გულს ისარი მეცა...
ნუგეშად პყრობილსა მექმნას მე ცა!
ხინიკო, ხინკიკო!

ჭიანურო! აქვე გული მისმინა,
ვის ვეტრფოდი სულით, და მანც მისმინა...
სიამით აწ ვეღარ ვნახო მის მინა!
ხინიკო, ხინკიკო!

მაგონდების რა მის ღაწვზედა ხალი,
სიყვარულის გულს მეგზნება ახ, ალი!
მოვშორდი, ვჰსცან ოხრვა, კვნესა ახალი,
ხინიკო, ხინკიკო!

სიყვარული არს თავის დავიწყება!
ვაის უფსკრულს ვგდივარ, - მაგრამ გონება
მაინც მასვე შორით ეტრფიალება.
ხინიკო, ხინკიკო!

ბედმან ადრე მწარე ფიალით მასვა;
არ იკმარა, გულს ლახვარი დამასვა!
არ მაკმარა, - განმაშორაცა მას, ვა!
ხინიკო, ხინკიკო!

ბედო! ჩემის ლხინის ძაფი რად ჰსწყვიტე?
ჭიანურო! შენც სიმი რაღად ჰსწყვიტე!
მაშ შენც, ჩემო თავო უბედო, ხმა ჰსწყვიტე!
ხინიკო, ხინკიკო!

მოეც, მუშაკო, ბულბულად ქებულო,
ჩემს ჭიანურს ადგილი წალკოტს ბოლო.
ეგებ ვინმემ ჰსთქვას: ვაი გრიგოლ საბრალო!
ხინიკო, ხინკიკო!

მუხამბაზი

ნუ მასმევ ღვინოს, — უღვინოდ ვარ მთვრალ შენის ეშხით, —
თვარა მიმუხთლებს და წარმოჰსთქვამს ენა ყოველსა,
ესდენ ხან კრძალვით დაფარულსა ღრმად ჩემსა გულსა:
უიმედოსა შენდა მომართ ჩემს სიყვარულსა,
ტანჯვათა, ოხრვათ, იდუმალად მომდინარ ცრემლსა,
ჩემს შესაბრალისს გაშმაგებას ცნობათ დაფანტვით…
ნუ მასმევ ღვინოს, — უღვინოდ ვარ მთვრალ შენის ეშხით!

გულის ურჩისა დასამშვიდად მცირედ გონება
შემრჩომია-ღა და მისიცა გსურს დაბნელება!
მის დასამონად იცი, კმარა შენი შვენება,
ერთი მოხედვა ტრფიალებით, მცირ ყურადღება!
იცი, მარამა თასს კი მაძლევ მღიმარეს სახით,
ნუ მასმევ ღვინოს, — უღვინოდ ვარ მთვრალ შენის ეშხით!

რადგან არ იშლი ჩემს საკვდავად შენს სასტიკ სურვილს
და ჯილდოდ ვარდსა მაძლევ ოდეს შევსვამ თასს აღვსილს;
მაგ ვარდის ნაცვლად მასუნე ვარდს, შენთ ღაწვთზე გაშლილს,
და მაშინ გინა სიხარულით შევსვამ თვით სიკვდილს!
რათ მინდა ღვინო, თუ ვერ გეტყვი: გეტრფი მთვრალ ეშხით!
ნუ მასმევ ღვინოს, უღვინოდ ვარ მთვრალ შენის ეშხით!

ზოგჯერ მღიმარე გიმზერ ოდეს ეშხით აღვსილი,
მრწამს, რომ ღაწვთ ზედა გარდაგკვრია ნუშის ყვავილი!
მაშინ მას ზედა დაკონების მკლავს მე სურვილი.
მაშ გინდა მომკლა, გეტყვი, თმენის არღა მაქვს ძალი,
ისმინე, ვდნები, ცნობა არ მაქვს, ვგიჟდები ეშხით.
ნუ მასმევ ღვინოს, უღვინოდ ვარ მთვრალ შენის ეშხით.

ნ... დმი


მნათობო! თვით შენ აღმიხსენ, რა მემართების, რასა ვჰგრძნობ,

როს გხედავ ვჰწითლდები, რად ვჰკრთები, ვჰშიშობ და

ვჰხარობ?

მაშინ რად ენა სდუმდების, როს შენთან უბნობას ვჰცდილობ,

და რისთვის ნაცვლად სიტყვათა, მხოლოდ ოხრვითა ვმეტყველობ?

მრავალგზის ვფუცავ არ გნახო, მაგრამ ყოველ ჟამს გეძიებ,

როს გხედავ, გულსა სახმილსა მდუმარედ მყოფსა აღმიგზნებ.

მაშინ მე, შმაგი, ყოველთა გარე ჩემს საგანთ ვივიწყებ;

ხანა ვჰსწყევ შენთა სიტურფეთ და ხან კი მათვე ვაღმერთებ.


მრავალ გზის ვფუცავ გივიწყო, და ვჰქმნაცა ნება გონების;

მარამ როს გხედავ, გონების რჩევა სრულიად არ მესმის...

გული ხელმწიფებს და უფრო უძლიერესად შენ გეტრფის,

და გულის მონად შექმნილი გონებაც შენდა მოჰფრინვის!

1830 წ.

მუხამბაზი


სულით ერთნო, მოლხინენო, აწ შეკრბით

თასით, ჯამით, ყანწით, აზარფეშებით!

ლხინის სუფრა მოჰფინეთ ყვავილებით;

ალავერდა∗ დასვით თარით ნაქებით,

ყოჯა ბულბულ ტკბილის ხმით აღუღუნეთ,

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


ლხინის პაპა, სახით არაბისტნელი,

ღვინისა და ეშხისათვის შექმნილი,

ტოლუმბაშად დასვით ქუდ ჩაკეცილი!

მის შკოლაში ვინ არა ვართ ნასწავლი?

ორმოცი წლის რომ შეიქნეს, - გააგდეთ,

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


სიჭაბუკე, ვით მაისი მშვენივრად

აღყვავდების და მისებრ ჰქრების ჩქარად:

ვაი ვისთვის ეს დრო განვლის უგრძნობლად,

და ცის ალით - ეშხით არ ჰყოფს გულ-დამწვრად!

სიჭაბუკე არს ლხინის დრო, მერწმუნეთ:

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


ვითა ბაღი უყვავილოდ, უვარდოდ,

არა მიყვარს ლხინი უეშხ უსატრფოდ!

მოდი, მნათო, სავსე თასი სალხინოდ

ჩაგვირიგე, თუ გინდ ისე, უპროშტოდ.

შენი თასი არს სადგური სიამეთ!

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


სატრფოს ხალი არს ტახტი სიყვარულის,

ეს ფიალა იყოს სადღეგძო ხალის,

ვისც არ უყვარს, რა ნახოს კეთილ სოფელს?

შავნი ფიქრნი განსტვენენ, - მტანჯნი გულის...

გულში ეშხით, ხელში ჯამით ილხინეთ,

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


ვისთა დღეთა მწუხრამდის ნათლად განვლეს?

ვისი მზე არ ღრუბელსა მიჰფარვიეს?

ვისი ბედის კოჭი სულ ალჩუ დაჯდეს?

არ მიენდოთ დამღუპავს, წყეულს ხვალეს!

დღეს მოხარულთ, დღესვე ისიამოვნეთ,

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


მიმოხედეთ, რავდენთ ვეღარ იპოვნით

ერთად მსხდომთა, მოხარულთ თქვენთან ყოფნით.

სად არიან? ზოგნი შორს ვლენან ოხრვით;

ზოგნი უდროდ განვიდნენ სოფლის ლხინით!

ამ თქმაში რად, ცრემლნო, თასში შთაცვინდით,

და ჭირთ მდევნი, ღვინო ტკბილი დამწარნეთ?..

დიპლიპიტო დაჰკარ-დაარაკუნეთ!


1835 წ.

მუხამბაზი

მუხამბაზო, რა ტკბილი რამ ხმა ხარო.

ჩამჩი-მელქო

გინდ მეძინოს, მაინც სულში მიზიხარ!

თვალთ ავახელ, ზედ წამწამზედ მიზიხარ!


ყმასავითა მე ერთგული შენი ვარ,

გინდა მკლავდე, არას გეტყვი — შენი ვარ.

სადაც წახვალ, მე მაშინვე იქა ვარ,

გინდ ვერ მნახო, იცოდე რომ იქა ვარ,

რას გაწუხებ? მე ჩემთვისა იქა ვარ!

ჩემთვის ჩუმად ვამბობ: ”რა ლამაზი ხარ!”


გინდ მეძინოს, მაინც სულში მიზიხარ!

თვალთ ავახელ, ზედ წამწამზედ მიზიხარ!


რტო ალვისა, შენი წელი მგონია,

მაგ წელზედა ცისარტყელა მგონია,

ეგ თვალები — ცაში ელვა მგონია.

ვარდის სუნთქვა — შენი სუნთქვა მგონია.

როს მეღირსოს, ვჰსთქვა: ”გეთაყვა, ჩემი ხარ!”


გინდ მეძინოს, მაინც სულში მიზიხარ!

თვალთ ავახელ, ზედ წამწამზედ მიზიხარ!


ათი გზა მაქვს, ათივე შენკენ მოდის!

ფიქრები მაქვს, წინ შენი სახე მოდის!

მინდა რამ ვჰსთქვა — შენი სახელი მოდის!

ჩემს გულში რა ამბებია, რა მოდის?

ერთხელ მაინც მკითხე: “აგრე რათა ხარ?”


გინდ მეძინოს, მაინც სულში მიზიხარ,

თვალთ ავახელ, ზედ წამწამზედ მიზიხარ!


ჩემს დარდებსა ვინ ინაღვლის, ვინ არის?

ვის რათ უნდა, ლოპიანა ვინ არის?

მკვდარია თუ ცოცხალია, ვინ არის?

ქვეყანაში აბა რაა, ვინ არის?

შენ არ მეტყვი, ვიცი სულით ნაზი ხარ!


გინდ მეძინოს, მაინც სულში მიზიხარ,

თვალთ ავახელ, ზედ წამწამზედ მიზიხარ!


ორთაჭალის ბაღში მნახე, ვინა ვარ,

დარდიმანდის ლხინში მნახე, ვინა ვარ!

ჯამით ტოლუმბაში მნახე, ვინა ვარ!

აბა მუშტის კრივში მნახე, ვინა ვარ! —

მაშინ შეგიყვარდე, სთქვა: “ძვირფასი ხარ!”


გინდ მეძინოს, მაინც სულში მიზიხარ,

თვალთ ავახელ, ზედ წამწამზედ მიზიხარ!

1861 წ.

მუშა ბოქულაძე

რას მიყურებ აგრე გაკვირვებითა,

ნუთუ სახე არ გინახავს მუშისა?

მკერდი ღია, ოფლით გასვრილ, მტვრიანი,

ფერით რკინა, კისერჩაჟანგებული,

კაცი გულით, დაჩაგრული ბედითა,

სიყრმიდანვე სიღარიბით დევნილი,

ვის სიცოცხლე ტანჯვად გადაჰქცევია

შოვნისათვის მხოლოდ ლუკმა-პურისა!..

ან რა გიკვირს? — ჩემ შუბლზედა ღარები,

წვერ-ულვაში უდროდ გათეთრებული,

ნიშანია გულში ღრმათა ტკივილთა,

დიდთა შრომათ, ღრმათ ფიქრებთა მწარეთა,

უიმედოდ, უნუგეშოდ ყოფნისა!..

ჰსჩანს არ იცი, რომ არიან ღარიბნიც,

არის სადმე სიმწარითა ცხოვრება!..


ნუ გიკვირს კი, ჰსჯობს ჩემ გულში ჩახედო,

წაიკითხო სიმწარისა ამბები:

ძმის ღალატი, მოყვასთაგან დაჩაგვრა,

მეგობრისგან იუდასი ამბორი,

საყვარლისგან — წყეული სიყვარული,

ნაზის ხელით გულს დასმულნი დაღები!

სოფლის გარე უწყალოდ განდევნილსა

დამავიწყდა რაცა ვიყავ ოდესმე!..

და აწ მხოლოდ დამშთა ესე ჩემს ბედად:

ტანჯვით შრომა, ოფლით ძებნა ლუკმისა...

და მიდის დღე, მიდის ღამე ამ ყოფით!

ნუ მიყურებ ასე გამწარებულსა,

სიღარიბე მეტად ძნელი ყოფილა...

მე ვმუშაობ... სხვანი კი იმღერიან!..

ბედნიერნი, გულითა უზრუნველნი!..

ბაღით მესმის ჭიანურის, ლხინის ხმა,

სავათნავას გულ-დამწველი სიტყვები...

გულით მინდა მეც აქედან ხმა მივჰსცე,

მარამ მრცხვენის: მე მათი რა ტოლი ვარ?

და ღრმად ვჰმალავ გულში სიმწარის ოხრვას,

მალვით ვიწმენდ თვალში მორეულ ცრემლსა...

ეჰ, ვის ესმის, თუ სადღაც მუშა ჰკვნესის?..


მაშ ვინა ვარ, რა მჰქვიან ამ სოფელში,

თუ სიამის ერთი დღეც არ მახსოვდეს?

სიჭაბუკე ტანჯვით შრომამ წაიღო

და ვერ ვჰხედავ მომავალშიც ნუგეშსა,

მცირედ სხივსა სიხარულის ნათლისას...

წყეულ იყოს, ვინცა მუშა აკურთხა,

მოკლებული ყოველ-გვარის შვებასა,

კაცთა შორის კაცად არ მიჩნეული!..

რას მიყურებ დაღონებულს, ფერ-მიხდილს?

მოვჰხუცდი და რა მაქვს მოსაგონებლად,

თუ არ ჩემი ვაებითა ცხოვრება?

რა მიამა? რომ მოვკვდე რა ვინანო?..

როგორც მოველ, ისე განვალ ამ სოფლით,

სიცოცხლისვე დროსა დავიწყებული!..

რად ვიშობე, თუ ეს ბედი თან დამჰყვა?

ვინ ვადიდო, ვინ დავსწყევლო? — არ ვიცი!

მაგრამ ჩემთვის დღე სიმწარით ღამდება...


რათ მიყურებ აგრე გაოცებული?

ნუთუ მართლა კაციც არა გგონივარ,

რადგანაც ვარ სიღარიბის სამოსლით,

არა მქონდეს კეთილისა გრძნობაცა!..

მაშა მღვდელი ლაპარაკს რომ დამიწყებს,

ყურს რათ ვუგდებ გონება მიზიდული?

მის სიტყვები ზოგჯერ თუმცა არ მესმის,

მაგრამ გულს კი უხარიან მათ სმენა!

სულს მიმაგრებს ძალი ნუგეშ-ცემისა,

ზეციურის მადლით განათებული.

გულში ჰქრება ღელვა სიბოროტისა...

ვჰგრძნობ სიმშვიდეს... ლოცვაებსა ვიგონებ...

მაგონდება დღენი ყმაწვილობისა,

ხმა დედისა, მისა ტკბილი ალერსი...

თვალ-წინ ვჰხედავ დიდხანს დავიწყებულთა...

და აღარ ვჰსწყევ ჩემ შობის დღეს, ჩემს ბედსა!..

მაშინ შრომაც დიდად მიადვილდება,

და მას ღამეს მძინავს ისე მშვიდობით,

თითქოს ჩემ ქოხს დაჰფრინვენ ანგელოზნი...


განცხრომის ძევ, ნებიერად გაზრდილო,

ეს ქვეყანა შენთვის არის შექმნილი!

ველთ სიმწვანე, ცის ლაჟვარდი, მზის შუქი,

გაზაფხული, სუნნელების ნიავით,

შენ გეტრფიან, გახარებენ, გატკბობენ!

შენთვის ჰბრწყინვენ თვით ლამაზნი თვალებიც;

ნაზი წელი რხევით შენსკენ რონინებს;

მიმოჰქრიან შენთვის ზღვაში ხომალდნიც,

ხელოვნების ძვირთ საუნჯეთ მზიდველნი.

თვით მეც, მუშა, ჩემის ღონით, ოფლითა,

შენთვისა ვარ დაბადებით მსახურად:

დილითვე ვგვი ქუჩის უწმინდურებას,

რომ მის სუნი არ ეწყინოს შენს ცხვირსა,

და შორით გმზერ, კრძალვით მლოდე წყალობის...

შენ ხარ მეფე... მე ძაღლადაც არ მაგდებ!

რაღა გითხრა, ნუთუ ეხლაც ვერ მიხვდი,

რა ძნელია შოვნა ლუკმა-პურისა?

როგორ ახდენს სიღარიბე კაცის გულს

და აბნელებს სულის სხივსა, გონებას?

ეჰ, ძმავ, წადი, შენ შენს გზაზე სიმღერით...

მე ჩემს ბარგსა როგორმე იქ მოვიხსნი,

სად მე და შენ ვიქნებით თანასწორნი,

საუკუნოს განსასვენსა ალაგსა!..


1877 წ.

მოგონება

აჰა ადგილი, აჰა ის არე,

სად ხელმწიფობდი მშვენიერებით;

ჭალაკი იგი, იგივ მდინარე

და გაზაფხული მის ფეროვნებით!


საცა შენ იყავ, მუნცა ყვავილნი

უმეტეს სუნნელთ აღმოფშვინვიდენ;

მზე ბრწყინვალებდა; აშიკ-ბულბულნი

შენდამო ქებას ტკბილად გალობდნენ!


გახარებული შენის მშვენებით

ნიავიც ფრთეთა ამოდ განშლიდა;

ხან შენსა კავებს ნაზად შეხებით,

ხან შენსა ლეჩაქს ეთამაშიდა!


საცა შენ იყავ, მუნცა მე ვრბოდი,

გულ-მხიარული, სულ აღტაცებით;

ვითა წყალობას ცისას, ველოდი

შენს ერთს მოხედვას ლმობიერებით!


სულ განაბული, ვით ანგელოზსა,

გიმზერდი კრძალვით, გულ-ძგერით, სურვით;

გისმენდი ტკბილად ხმა სირინოზსა,

ტრფიალი შენდა სულის შეწირვით!


აწ მასვე ადგილს ვჰზი მარტო ჭმუნვით,

და დრო წარსული თვალ-წინ მეხატვის,

როს გულს მინათდი მშვენების სხივით,

მსურდა ცხოვრება შენთან და შენთვის!


დრონი წავიდნენ... თანა წარიღეს

გულისა გრძნობა, ძალი ტრფობისა:

მარამა მე კი მარად მახსოვდეს

იგივე დრონი ნეტარებისა!


აწ არც კი მიცნობ, - გულით იცვალე...

ამ მოგონებამ არ შეგაწუხოს;

შენ განსვენებით ოღონდ იცოცხლე

და მე, თუ-გინა, საფლავმა მფაროს.

1851 წ.

კინტოს სიმღერა


რა გინდა ჩემგან, არ დამეხსნები?

ვიწვი, მედება ეშხის ალები!

მინდა დაგწყევლო, — ენა არ მომდევს,

ვფიქრობ გეჩხუბო — გული არ მომდევს,

ვამბობ გაგექცე, — ფეხი არ მომდევს!

ვაი, ამ ცეცხლში როგორ გავები!

რა გინდა ჩემგან, არ დამეხსნები?

ვინცა გნახოს


ვინცა გნახოს, კვლავცა გნახოს, არ იკმაროს, კიდევ გნახოს;

თუ მოგშორდეს, ცრემლით გძებნოს, და რა გპოვოს მან გაღმერთოს.

მისი სიტყვა, მისი ფიქრი, თუ არ შენდა, არსად იყოს,

შენთან მის დღე ბრწყინვალებდეს, უშენოდა დაებნელოს!


1840 წ.

თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში


შენს წმინდა სახეს,

შვენებით სავსეს,

სახიერებით განსხივებულსა,

ვუმზერ კრძალვითა,

თაყვანცემითა,

ცრემლ-მორეული გემთხვევი ფერხთა!

მიხარის — გიმზერ,

ვჰსწუხვარ — და გიმზერ,

და ესრეთ მზერა მსურს სიკვდილამდე,

არ გამოვფხიზლდე,

რომ აღარ ვჰგრძნობდე

ჩემი სამშობლოს სულით დაცემას!..

ყვავილოვანი

წალკოტი შენი,

შენის დიდების სხივ-მოკლებული,

აღარა ჰშვენის,

აღარ გვიბრწყინვის

შავ დროთა ძალით, ფერ წახდენილი!..

და, ვით განვლილსა

სიზმარსა ტკბილსა,

მზეს დიდებულად ჩასვენებულსა,

ვიგონებთ შენს დროს,

გული გვიმაგროს,

სრულად არ წავჰსწყდეთ ცის შემრისხავნი!

ხნით დამაშვრალი,

დაღონებული,

შენადვე, მეფევ, მოველ ვედრებით:

მოხედო ბედკრულს

შენს სატრფოს — მამულს,

და ჯვარითა შენით აკურთხო კვალად.

შენი ივერი

აღსდგეს ძლიერი,

და დადგეს ერად სხვა ერთა შორის,

წმიდით საყდარით,

ენით მდიდარით,

სწავლისა შუქით განათებული!

ზნე ამაღლებით,

ძლევის დიდებით,

სამშობლო მიწის სიყვარულითა! —

და გაგვიცოცხლდეს,

რომ კვლავც მოგვესმეს

სიტყვა ქართული რუსთაველისა.

რომ განვიღვიძნეთ,

სულით განვახლდეთ,

და განქრეს ბნელი უმეცრებისა!..

...მარამ ცად თვალნი

გაქვს მიქცეულნი,

და მე ვეღარ მცნობ გულ-შემუსვრილსა,

დამცირებულსა,

ხმა-მიღებულსა,

ბედ-დაკარგულის ივერიის ძეს!

ეჭვით აღვსილსა,

უსასოდ ქმნილსა,

გულ-უიმედოს, გაუხარებელს!..

ვაჰ თუ რაც წახდეს

ვეღარა აღჰსდგეს,

ვეღარ აღყვავდეს ახლის შვენებით?

და რაც დაეცა

ის წარიტაცა

შავმან ყორანმა ვით უმწე მსხვერპლი!

ჰე, ცრუ სოფელო,

დაუნდობელო,

შენში კეთილი სად არს ფერ-უცვლელ?

დიდება ჩვენი,

ცად სხივ-მიმფენი,

ნუთუ ესღა გვაქვს, ვჰხედავთ რასაცა?

დაყრუებულსა,

გზა შეუვალსა,

უდაბურს ტყეში ტაძარს დარღვეულს,

სად სახე მეფის,

დიდის თამარის,

სჩანს ძველს კედელზე გამოხატულად!..


1877 წ.

ეკატერინა ჭა[ვჭავაძ]ისას


წინანდლის ვარდო,

სულითა ტრედო,

გულითა წმინდავ, ვით მთისა წყარო!


ვითა ცისკარი,

ხარ მოცინარი,

რომე მხილველის გული ახარო.


იმხიარულე,

ვიდრე სიცოცხლე

შენი მშვენივრებს, ვით ყვავილთ ჯაჭვი;


ვიდრემდის შენ ზე

დაგნათის, ვით მზე,

სიჭაბუკისა ნათელ ვარსკვლავი!


ჭმუნვის ღრუბელი,

გულ-დამაბნელი,

ვიდრე მხიარულს არ შეგხებია;


ვიდრე ამ სოფლის

დაუდგრომელის

ვარდნი ეკლადა არ გარდაგცვლია!


1829 წ.

ე_სა


ვინცა გაგიცნობს,

ეშყით ტანჯვას ჰსცნობს...

და ვინც ვერ გიცნობს,

მაშ რას კეთილს ჰსცნობს!

1832 წ.

გაზაფხული

ყოველთ სულთა, საცხოვრებლად,

სასიამოდ, საშვებელად,

გაზაფხულით განიღვიძეს!

ნიავი ჰქრის სუნნელების!

მდელო ნაზად აღმწვანდების!

და მზემ სხივნი ჰყო უნათლეს.


დრო საამო! როს ბულბული

ვარდსა შესტრფის ეშყით ბმული:

როს სიტურფე, სიხარული

ყოველთათვის აღმოჩნდების;

როს უმეტეს ტრფობის ალი

გულსა შინა აღეგზნების!


გაზაფხულის ჟამს სასურველს

ყოვლი იშვებს, ყოვლი ჰხარობს!

მხოლოდ ჩემს გულს დამწარებულს

ხმა ბულბულის აღარ ატკბობს.

ჩემთვის აღარ ტურფად ვარდი

ჰშლილობს, ჰფშინავს სუნნელებით!

ჩემთვის აღარ განთიადი

აღმობრწყინდეს ნეტარებით!

არ მახარებს დღე ნათელი,

არც ყვავილის ფეროვნება,

ცრემლთ მიმრავლებს გაზაფხული,

მის სიტურფე და მშვენება!


ჩემს უყვარს გულსა დაღრეჯილს,

ცა მოღრუბლული რისხვითა;

როს გრიგალს, ჭექას და ქუხილს

ისმენს ქვეყანა კრძალვითა!

მაშინ სიკვდილსა მდუმარედ

სიამოვნებით მოველი,

რომ მას შევერთდე სამარედ

ვისთვისაც ვიყავ სულდგმული!

ვინც იყო ბედნიერების

ჩემის სიცოცხლის საგანად;


მხოლოდ ცრემლთ სიამოვნების

ვისთანა ვჰსცნობდი სადენად.

რომლის ვიხილე სიკვდილი

და მე კი დავჰშთი ამ სოფლად! -

რომლის სიკვდილმან მე გული

მომიკლა და მჰყო გლახ ობლად.


ამა ურწმუნო სოფლისა

ადრე ვისწავე მუხთლობა:

მისსა ყოველსა კეთილსა

აქვს მხოლოდ წამი მყოფობა,

მის ჟამით არღა მახარებს

არც გაზაფხული მოსვლითა.

და არცა გულსა მიწუხებს

მე იგი თვისის წასვლითა.


1832 წ.

დავბერდი


დავბერდი, ბედს ვერ მოვესწარ, დაემხო ჩემი სამშობლო,

გულს მიკლავს უიმედობა, საფლავს ჩავდივარ სიმწარით...

1883 წ.

ალბომში


როს გარდაშლიდე,

მეც დამხედავდე,

განიღიმებდე,

მომიგონებდე.

მარამა ვა თუ მე ესრეთ ვარ შესაბრალო ბედისა,

რომ არღა მოგაგონდები მეორედ გადაშლამდისა?

1831 - 1832 წ.წ

ჰეი, ივერიავ!

ჰე, ივერიავ! ვიდრე იყო ქედმოდრეკილი,

ვიდრემდის სხვათა ყვედრებითა გფარვიდეს ძალი,

რად არა გახსოვს ძეთა შენთა ხრმალთა კრიალი,

ძლევათა მათგან, როს დიდებით იყავ მოსილი.

წინაპართ სისხლი აწ ჩვენს შორის არღა მდინარებს,

თავისუფლება განქრა ჩვენთვის, რაღა გვახარებს!


შორით მოსული ჩემს მამულში მყვედრის ცხოვრებას,

მოყვრულად გვმტერობს, გვტაცებს ყოველს, გვიქმს ალერსობას...

ესე ნაყოფი აქვს მარადის ცუდსა მონებას.

ბედო! ნუ გძინავს, განიღვიძე, ისმენდ ვაებას!


ცხოვარს ვემსგავსეთ, რომელსაცა მწყემსი არ უვის,

ვითარცა მგლისა, ეგრეთ მშიერ კაცის ეშინის,

ვინცა განაგდებს საღმრთოს ვალსა და გზის პატივის,

დასასრულ მაინც საშინელად ესრეთ წარხდების.


1832 წ.

იმედო, ნუთუ ღმერთი ხარ


იმედო, ნუთუ ღმერთი ხარ, რომ ფიქრი ყოვლის შენკენ ჰრბის!

რომ ჩვენი სოფლად სიცოცხლე უშენოდ არა ნათლდების?

შენ გულს უმშვიდებ ნუგეშით ამა სოფლისგან დევნილსა,

შენ ცრემლსა უშრობ მტირალსა, შენ ატკბობ გამწარებულსა.

თვით საპყრობილეს, დავრდომილს, სასიკვდოდ განმზადებულსა

შენ შვების შუქით უნათებ ბნელ ჯურღმულს და მის ბნელ გულსა;


და თვით მას ჟამსა, ოდესცა უბადრუკს ყოვლი უტევებს,

სამარის კარად შენ მარტო მასა თანაჰსდევ მეგობრულ,

და იქ უჩვენებ სხვა სოფელს, სხვა დღესა დაუღამოსა,

ზეცად ღვთაებრივ ცხოვრებას, ნეტარსა, საუკუნოსა.


ღამე


მთოვარე, აშიკთ მოწამე, სიამით ნათელს მოჰფენდა,

ნიავი სუნნელთ ყვავილთგან ჰკრეფდა და ქროლით მოჰბერდა.

ბულბულიც ბუჩქში ფარულად ვარდსა გალობით შეჰსტრფოდა,

და მით გულს ცეცხლი ტრფობისა უმეტეს აღმეგზნებოდა.


ვაზნი ფურცელთა გარდაშლით ჩემზედ კამარას შეჰსდგმიდნენ.

მუნ სული ჩემი და გული ეშხის მახითა დაებნენ...

ნელიად წამთ სვლა, ლოდინი მოუთმენელსა მტანჯვიდნენ,

და ვით ჯადოთი მოზიდულს, თვალნი ერთ მხარეს უმზერდნენ.


ეს რამ იელვა და განქრა? ნუთუ მაცთური ოცნება?

რადა შეირყა ვარდთ ბუჩქი? გული რად ესრედ მიკვდება?

ვიდრე თვალთ ნახეს, სულმან ჰსცნა საყვარლის მოახლოება,

ჯერ თვალთ ძლივ ნახეს და მე კი მასა დაუწყე ბაგება...


ჩვენ ორთა ჰაზრნი, თვით სულნი ერთად შეერთდნენ, შედუღდნენ,

და სიტკბოების ზღვას შინა გრძნობით დამთვრალნი შთაეფლნენ!

გულთ ძგერა არღა გვესმოდა, ვერცაღას თვალნი ხედვიდნენ,

უენოდ ქმნილნი, უგონოდ განვედით ამა სოფლით ჩვენ!..


სადა ვიყავით მაშინა, რომელსა სასურველ მხარეს?

ცნობა გვეკარგა წამს, მარა სამოთხე იყო წამი ეს!..

ჰფრინვიდნენ ჟამნი და ჩვენ კი მათ ფრენა არა გვსმენიეს:

ესრედ გონება მარადის ტრფობის ალს აღუხოციეს.


მთოვარე, აშიკთ მოწამე, სიამოვნებით დაგვმზერდა!

ნიავი სუნელთ ყვავილთგან ჰკრებდა და ქროლით მოგვბერდა!

ბულბულიც ბუჩქში ფარულად ვარდსა შეჰყეფდა, შეჰსტრფოდა!

და მით გულს ცეცხლი ტრფობისა უმეტეს აღმეგზნებოდა! -


მაშინ ვჰსცან, ჟამნი სამოთხის რომ ამა სოფელს არიან,

მარამ, ახ, ჟამნი მის ტკბილნი ესრედ მალიად რად ჰრბიან?

გულისა სურვილთ დაცხრომას რომ არ სრულებით გვაცლიან?

ეს არს საწუხარ, რომ ბოლო თვით სიხარულსაც ჰქონიან.


ცისკარმან აღმოსავალით ჟამნი განყრისა გვიჩვენა,

მალიად წარსვლა მის ღამის ვიგრძენით მხოლოდ მაშინა.

დღისა დავჰსწყევლე ნათელი, რომ ურთიერთი გაგვყარნა,

და განშორების ბაგება ტრფობის ბეჭედად შეგვექმნა.


1832 წ.



ჯავახიშვილი თემო - Javakhishvili Temo

ცა საცერია

ცა საცერია.
თამაშობენ ფანტელები ვერტმფრენის რქებთან.
ვიღაცამ კუდით თეთრ მინდორზე ხაზი გაავლო.

მძიმეა საბანი

მძიმეა საბანი
გაზაფხული მოდის
მძიმეა საბანი.

ექსპრეს სიზმრები

ექსპრეს სიზმრები ღამის ცივი ლიანდაგებით
მიმაქროლებენ გათენებულ სიზმრებისაკენ.
მე სიზმრების მაწანწალა ვარ.

ჯავახაძე ვახტანგ - Javakhadze Vakhtang

ჭირვეული ბებრების მხიარული სიმღერა

ისე აგიდგეთ გვერდები,
როგორც აშკარად ვბერდებით.
ისე აგიდგეთ გვერდები,
როგორც გვერჩით და გვედრებით
და როგორც კადნიერდებით,
ისე აგიდგეთ გვერდები.
არაფერს არ გევედრებით
და, როგორც ჩქარა ვბერდებით,
ისე დაგიდგეთ თვალი და
ისე აგიდგეთ გვერდები.

მეზობლები

მეზობლები
რწყავენ პალმებს და კაქტუსებს,
მშვიდად ცხოვრობენ ასე:
ზოგი _
მეშვიდე სართულზე,
ზოგი _
მეშვიდე ცაზე

მანეს იასამანთან და

მანეს იასამანთან და
მონეს იასამანთან
მზემ გოიას საქანელა
გაჰკიდა და გამართა.
ხოკუსაის მთებზე ენთო
კოროს შარავანდედი,
იღვიძებენ
ვან გოგის და რენუარის ვარდები.
არც როდენის ქარი ჩანდა _
უთავისებურესი _ არც ვრუბელის
ღრუბელი და
არც რემბრანდტის ბურუსი.
ორი ფერი ბატონობდა
შერწყმით და შეთავსებით:
ხან სეზანის ფორთოხლები,
ხან მატისის თევზები.
ველასკესის მეძებარი
აღარავის უყეფდა,
ფიროსმანაშვილის
შველი იდგა რუსოს მუხებთან.
დორეს ედემს ფერს მატებდა _
ტინტორეტოს ედემი,
ვერონეხეს ლაჯვარდები
და პიკასოს მტრედები.
გადაევლო ცას
რუბენსის ცისარტყელა ხალასი,
ბოტიჩელის გაზაფხული
შედიოდა ძალაში.
შემოვიდა ცხრა ნაცნობი
და ბაღს დაეპატრონა
ტიციანის მადონა და
ვან ეიკის მადონა და
ვან დეიკის მადონა და
ბოსხის, გრეკოს, ლეონარდოს,
ჯოტოს, მიქელანჯელოს და
რაფაელის მადონა.

ზღვას მიუსაჯეს დუმილი

ზღვას მიუსაჯეს დუმილი,
მთვარეს _
ღრუბლების კატორღა,
ნაპირთან დარჩა კატარღა
და ერთადერთი კატაღა...

განუწყვეტელი

განუწყვეტელი,
გადაბმული
წვიმების შემდეგ
საგარნიზონო ლაზარეთის მაღალ ფანჯრებში
ყველაზე კარგმა დასტაქარმა შემოიხედა.

ჯაიანი მაკა - Jaiani Maka

ის, რაც თქვი

კარგი იქნება მჯეროდეს, რომ ერთ მშვენიერ დღეს
(რომელიც მართლაც იქნება მშვენიერი)
აღმომაჩენ და გაფართოებულ თვალებში
შვება ჩაგიდგება.
კარგი იქნება მჯეროდეს, რომ მოხვალ ოდესმე,
შემომაბრუნებ და მეტყვი სიტყვებს,
ვერავისთვის რომ მიწისგულზე ვერ გაიმეტე.
კარგი იქნება,
მაგრამ უკვე არაფრის მჯერა
და მეშინია დღის,
რომელიც მოვა ჩვეულებრივად
და დამაჯერებს, რომ
არ მოხვალ,
არ აღმომაჩენ,
არ მეტყვი სიტყვებს,
ვერავისთვის რომ მიწისგულზე ვერ გაიმეტე
და მე ვერ ვნახავ თვალებს, რომლებშიც
გახურებული ლითონივით
ჩადგება შვება.

1994 წლის აპრილი

ზოგადი ფიქრები კონკრეტული ფაქტების ირგვლივ

მე დღეს შენზე ვფიქრობ.
ხვალ, შეიძლება, სხვაზე ვიფიქრო.
მე არა ვარ კახპა
და ყველაზე მეტად სწორედ ის მტკივა,
რომ დღეს შენზე ვფიქრობ
და ხვალ, შეიძლება, სხვაზე ვიფიქრო.
მე - ყველაზე დიდი რეალისტი,
რომანტიზმის მეწამული მანტიით მოსილი,
სქესით - მდედრი
და მდგომარეობით - მარტოსული,
ვებრძვი ცხოვრებას,
რომელიც ჩემსავით მარტოა.
მე დღეს შენით ამოვქოლავ
ჩემი სულის სიცარიელეთ
და მიტოვებულ ცხოვრებას
პირში ჭრელი ჭინჭების ბურთს ჩავჩრი,
როგორც სატყუარას.
მე არ მსურს სიმართლე,
რომელიც ღმერთს დამაკარგვინებს.
ამიტომ,
დღეს ვიფიქრებ შენზე
და ჩუმად დაგითვლი ნეკნებს,
ეგებ, ჩემი ადგილი აღმოვაჩინო.

1994 წელი, ოქტომბერი

გამოფხიზლება

როცა ყველაფერს ვარქვი სურვილი,
ყველა სურვილიც მოვისურვილე
და ეს ცხოვრება, ოქროცურვილი,
მკვდრისფერი გახდა.
როცა ყველაფერს ერქვა სახელი,
თავისი, სხვისი არმოსახელე,
ვიყავი, მაგრამ ხელი ვახელი
და ცხადიც ახდა.
უკვე მწყინდება ფერი ნაცრისა
და თავს მაბეზრებს ბერწი ნარცისი,
ვიგონებ, როგორ გაანაცრისა
ფარდათა ახდა.
უკვე მინდება ოქროცურვილი.
ამ წყურვილს მიაქვს ყველა სურვილი
და ამ სურვილის ასე წყურვილიც
სურვილი გახდა.
იყოს სურვილი, ოღონდ შენფერი!
მკვდრისფერი, აბა, როგორ შემფერის,
როცა მზის იყო ყველა ის ფერი
სულ თან რომ მახლდა.

1998 წელი, დეკემბერი

არიზონა

... და მერე, როცა გაახელ თვალებს,
შორეულ ზღვებით მფრინავი თევზი,
ზაფხულის ქალებს, ზაფხულის ქალებს,
გასაგიჟებელ, ემთხვევი თმებზე.
შენი ბუნაგი ოდესღაც ყარდა
და შენი სული, წმინდა და სუფთა,
გულაჩუყებულ ფერიებს ჰყავდა,
როგორც ნაცნობი მიწების სუნთქვა.
ზაფხულის ქალებს ემოსათ თეთრი.
ეფიცხებოდნენ მზეს ქალაქები.
მაგრამ ქალაქებს შეჰყროდა კეთრი
და გამოჰყავდა თეთრი ლაქები.
მერე არღვევდა ჩუმად პირობას,
ვიღაც თავნება და ზნეკეთილი.
სიკვდილი, თურმე, ნიშნავს გმირობას,
თუკი ყველაფერს იტყვის წერტილი.
თუკი ქვიშები ცხელია ისე,
როგორც ხელები ნანატრ კერტებზე,
თუკი შუადღე, ავი და მქისე,
გაინებივრებს სავსე კვირტებად.
ეს მანამ, სანამ გაახელ თვალებს
და როცა შეძლებ, არ იყო გმირი,
ზაფხულის ქალებს, ზაფხულის ქალებს
ისევ უმღერებ დამუწულ პირით.
ამ თამაშიდან არ ხდება გასვლა.
გაორებული ხარ საოცრება.
მიგყვება, ბევრი ღიმილის ნაცვლად,
დუმილი - შენი თეთრი ოცნება...

1994 წელი, ივლისი.

საღებავები შეაშრა წვიმას..

საღებავები შეაშრა წვიმას
ზამთრის ტილოზე.
ჭლექიან ამინდს
გაწუწული ესხა მანტია.
ხმაჩახლეჩილი მესაუბრა
სევდის კილოზე
ძეი მარტია.

1989 წელი, მარტი

როგორც გალახული პატარძალი.

როგორც გალახული პატარძალი,
კუთხეში მივჯდები და ავტირდები.
ყველა დასტური და ანაკრძალი,
მოდგნენ და, ბნელეთის შეგირდებმა
არბიეს... სიბრიყვემ გადაძალა,
დღე ისემც ღამესთან შერიგდება.

1993 წელი, დეკემბერი

მე ისე მეშინია მარტოობის

მე ისე მეშინია მარტოობის,
ყველას მარტოობას ვაწიოკებ,
დაფნის ფოთლების და რტოების,
უცხო გვირგვინების გარეშე.
მერე ამ უბრალო მუხლისთავებს
დამტვერილ კუთხეებს მოვატარებ
და გულგრილ კედლებზე მიხლილ თავებს
ვაფენ მხურვალების არეში.

1995 წელი, აგვისტო

მგონია

მგონია, ისევ უღვთოდ გამძარცვეს...
მე სიყვარული – მუჭისტოლა განძი წამართვეს,
დიდხანს რომ მქონდა უდარდელად მობარებული.
შენ გუგულივით შემომისვამ გაპუტულ მართვეს
და მეც ვზრდი, ობოლს, სიკეთისთვის დაბადებული,
რომ მერე ისევ განვიძარცვო
შენი სიცივით.

1989 წელი, ოქტომბერი

თოვს
თოვს.
სიჩუმეა.
ფანტელები ასე მობრძანდებიან ყოველთვის –
თეთრი მდუმარებით.
ღამეულ ზმანებებთან დაირცხვინა ზეცამ,
შეწითლდა...
და ახლაც ფეხით ჩამოვიდა მიწაზე სევდა.
შენ ამ ჯადოსნურ ბილიკებით, ვიცი, ვერ მოხვალ.
იქ დამიტოვე ოცნებები, ღრუბელთა ზედა.
აქ, ჩემს სარკმელთან გაყინული ყველა შემოხმა...
სიჩუმეა.
თოვს.

1992 წელი, თებერვალი

გამოიღვიძებს


გამოიღვიძებს.
არა, მხოლოდ გამოფხიზლდება.
რა მიზეზია, რომ ეძინოს,
მე, განა, მძინავს?
მოჩვენებითი სიზარმაცით -
რომ შეშფოთება გამოსტყუოს მიპყრობილ თვალებს,
ჩამოიშორებს ნაჩვევ ნაპირებს...
მერე
ყველა ფერს,
ყველა მოფერებას,
ყველა განდობას
დაეკარგება
დაჩოქილი ჩემი სამყარო...
მოვა სიშმაგით,
პირფერობადატოვებული -
ვიცი, რარიგად იტაცებენ ჭრელი ნიღბები -
და ვერ დამალავს,
რასაც აპირებს.
ყველაფერს,
ყველა მოფერებას,
ყველა განდობას
უშეღავათო სითამამით
უნდა გამყაროს...
მოვალს ნაღველი,
მხეცი ჩემი,
გახელებული
და ვხვდები ასე,
მონადირე უიარაღოდ.

1991 წელი, ნოემბერი

ამ სახლს არ ახლავს.


ამ სახლს არ ახლავს
მოღუღუნე, ძველი ბუხარი
და, ამიტომაც,
ჩემი წილი დეკემბრის თოვლი
ცივ-ნაცრისფერი ჩაუკითხავს
შეჭირხლულ ფანჯრებს
ზეცის მილოცვებს.

1989 წელი, დეკემბერი

პასუხიანი კითხვები

რა ვუყო სურვილს,
მილიონობით სისხლისფერი ვარდით ნაჯერებს?
ან მოთმინებას,
ჩემი ცხოვრების უტყვ, ყრუ-მუნჯ მეგზურს?
ვინ მომიყვება ეკლიანი გზების სილბოზე,
ვინ დამაჯერებს,
არ მდომიაო ხელისგულივით ტენიან ველზე
კოცონებივით დანთებული დღეებით ტკბობა?..
თუნდ დაჩოქილი მივიტანდი სულს მზეებამდე!..
მტკივა მუხლები,
უფრო ხელი და გული მტკივა,
ნაზრობი ყინვით.
ბაირაღივით მივაფრენდი შენს ფერმკრთალ სახეს,
სახელს,
ვინ მოთვლის მერამდენედ ტუჩებზე დამდნარს
და ვამაყობდი უძვირფასეს ბგერათ მოყივნით,
დაუნდობელი...
ვის გავაგონო ზეთისხილის მორცხვი შრიალი,
ჩემში რომ იწყებს კიდევ ერთ და ახალ სიცოცხლეს?
ვის თვალს ექნება მზერა
ჩემებრ მშიერ თვალების და ფორიაქი,
დაყოლილი ამ თვალებივით?..
ან ვინ იცხოვრებს
ჩემი დღით და ჩემი შუადღით?
ვინ დავამძიმო?..
ხამი პერანგით - შიშველ ტანზე, მოვიწევ შენკენ.
რა გადამარჩენს სხვა
თუ არა შენი სურვილი?!
ტენიან ველზე,
ატანილი მთლად სიმღერებად, შენი მზეები დანთებულან,
ოქროცურვილი!..
მე მაპატიე
სისხლისფერი ვარდების ცრემლი,
აკივლებული ბილიკებით შლეგი თარეში...
მომატანინე
მოცახცახე ხელების სითბო...
ამომასუნთქე
უნატიფეს
სიმხურვალეში.

1993 წელი, ივლისი

ნეკერჩხლები

ჩემი ნეკერჩხლები,
როგორც ნაკვერჩხლები,
ზამთრისპირ ისევ გაღვივდებიან...
თურმე, სიბერეც ლამაზიაო,
ოღონდ ვნებიან...
ჩემი ნეკერჩხლები,
ჩემი ნეკერჩხლები
მეუბნებიან...

1989 წელი, ოქტომბერი

ნაპირი

ჩემი ნაპირი, ჰოი! რა შორს დევს -
გაანჩხლებული ზღვების ბეჭებზე...
დავიწერ ჯვარს და ბრჭყვიალა ორდენს
დავფშვნი დალოკილ, მაგარ კენჭებზე.
როდის დაგშორდით, მართლა არ ვიცი!
დაუღალავი მტკივა ფეხები.
ისევ ვთვრები და ისევ განვიცდი,
მსუყე ფიქრებში როცა გეხებით.
ვინ თქვა, ოცნება რომ ცისფერია
და ვარდისფერი - მისი სამოსი?!.
უტყვი გრძნობების ბრმა მისტერია!
სასიამოსი... სასიამოსი...
ვეჩვევი დუმილს და გარინდებას,
ქრება სურვილი ჟინით ატანის.
ჰო, მოსწყინდება და გაფრინდება
და გაიტანენ ბევრჯერ გატანილს...
მანამ კი მიდის დრო უსახური,
ორაკულების და პითიების.
უბერებელი იგი მსახური,
მონანიების და პატიების.

1992 წელი, დეკემბერი

იქამდე

არ კმარა მხოლოდ ჩემი სურვილი
დედამიწამ რომ იცვალოს ფერი.
ვერ მოვიკალი ისევ წყურვილი,
დარჩა სურვილი და - არაფერი.
არ მოიტანეს შენმა ხელებმა
წვეთი წყალი და ყლუპი ჰაერი
და სურვილების ამოხველება
გასრულდა, როგორც დღე სხვანაირი.
როგორ ერევი, ნეტა, ღამეებს
სულის წვისა და სხეულის შანთვის
თუ დასკდომამდე მიშრობს ბაგეებს
წყალი, რომელიც მე მომაქვს შენთვის.

1995 წელი, ოქტომბერი

ისევ


მე ისევ მინდა,
ცხოვრება ჩვილივით ვარდისფერი იყოს:
მიწა – ყვავილებით მოჩითული,
ზეცა – ვარსკვლავებით.
ამ სურვილით ვიძინებ და ვიღვიძებ.
შუალედებში მამთქნარებს და ვიზმორები.
ფანჯრიდან რუხი ცა და შავი მიწა მოჩანს.
მე ვარსკვლავებით და ყვავილებით მოჩითული მინდა.
რაც თავი მახსოვს, სულ ასე მინდა
და სულ სხვანაირადაა.
მარტო ვერაფერს ვცვლი
და, რადგან
ბედნიერების ნაგლეჯებად მიღება არ შემიძლია,
საკუთარი თავი დამეკარგა.
ბოლოს ფანჯარასთან იდგა, მახსოვს,
რუხ ცას, შავ მიწას უყურებდა და
სულ სხვა რამ უნდოდა.

2005 წელი, თებერვალი

როგორ?!

როგორ გაგიყო თხილის გული,
როცა ვიცი, რომ ნახევარი არცერთს გვეყოფა?
როგორ მოგართვა განუყოფლად,
უსუსური, არასმაქნისი
და გაგიმეტო სამუდამო სინანულისთვის?
როგორ ავიღო, გამოგართვა
და როგორ შევძლო, ბედნიერებით გაბრწყინებულ
მაგ სველ თვალებში
არ დავინახო არეკლილი ჩემი ხელები –
სამუდამო ზიზღის საგანი?..
მოდი, არ გვინდა თხილის გული.
ხომ უმისოდაც ანათებდა ჩვენთვის
მზე.

1995 წელი, აგვისტო

როცა


როცა ვერ გხედავ,
თვალები მტკივა და კიდევ რაღაც
ღრმად შიგნით, სხეულში.
სამყარო მრუდე სარკეებში იკეტება
და ისეთივე არანორმალური ჩანს,
როგორიც მე, როცა ვერ გხედავ
და სამყარო მრუდე სარკეებში იკეტება,
რადგან თვალები მტკივა და კიდევ რაღაც,
ღრმად შიგნით, სხეულში.

2002 წელი, ივლისი

სამი წერტილი


შენ –
ჩემ ცალ თირკმელს,
მარჯვენა ფილტვს,
ყველა კენტ მალას –
უბრალოდ გკითხე:
რა ჰქვია დღეებს,
რომლის წრეშიც
მე და შენ ვდგავართ?
დაუღლელ ლაქლაქს
წვრილმანებზე,
გრძელ გარინდებებს,
დამუხტულ ჰაერს
ერთმანეთით,
როცა გინდება
ყელს მოწოლილი
ნეტარების
გუგებში მალვა..?
მე –
შენ ცალ თირკმელს,
მარცხენა ფილტვს,
ყველა ლუწ მალას –
პასუხი არ მაქვს...
... იყავი,
მართლა?

2007 წელი, აპრილი

საღამო


სამი სხვადასხვა ადამიანი
მუნჯი ბილიკით მიუყვება
წაშლილ საღამოს.
ნაჯადოები, დაოთხილი გარბოდა ეს დღე,
ზღვარი არ ჰქონდა იმის სიურჩეს.
ხომ შეიძლება
მოლოდინმა ისე დაგღალოს,
ნატეხ-ნატეხად შეეფარო
პლედის სილურჯეს.

1993 წელი, ნოემბერი

სიზმარი

რატომ გაწვიმდა ნაქორწილევ მზეთა მხარეში?..
სირინოზების ეშხით მთვრალი, ელტვი ზმანებებს.
ვერას გეტყვიო, - მიბნედილი, მანიშნებ თვალით
და იღიმები, მოუთმენელ გულის ფარეში.
თავს არ განებებ.
ნისანის თვეა მომწყვდეული მაგ მკრთალ გუგებში.
თეთრი ხელებით ნებიერად თელავ ბალიშებს.
რისხვა რიალებს სირინოზთა ფიქალ ნაკვთებზე, -
არ მითხოვია, თურმე, შენგან მყიფე ნუგეში,
ჯიუტ ქალიშვილს.
თეთრი ხელებით მოაბნიე მთვლემარე ნილოსს
შმაგი სიყვითლით მოგიზგიზე ნორჩი ვარდები.
მე რა ვიცოდი? – მონატრებით იწვოდა ღამე,
ველური ნდომით მიხატავდა სუსხიან ტილოს
განავარდების.
მე რა ვიცოდი ნაღალატევ ზვირთთა ტკივილი!
სტუმარი მყავდა, მგელთა მეფე, გლახა – ლოგოსი...
შემოდგომისთვის უჩვეულო, მრუმე სიყვითლით,
სქელ ჭაობებში იშლებოდა უხმო კივილი –
თეთრი ლოტოსი.
შენ მოისვენებ მოციაგე ვარსკვლავთ გარეშე.
შეიმოსება მგლოვიარე ზეცა აწი და
მე რა მიშველის, ფრთებდაცვენილ ფერი-ფარვანას?..
რად? რად გინდოდა? ნაქორწილევ მზეთა მხარეში
რატომ გაწვიმდა?..

1993 წელი, იანვარი



ქარდუხი ქარდა - Qardukhi Qarda

ჩანაწერები როსტომ ჩხეიძის წიგნის კითხვისას

(chanawerebi rostom chxeizis wignis kitxvisas)


შიოს მწვერვალი

(მზე და მწუხრი)


ბურანიდან ამოიჭრება თითქოს არაგვისპირელის სახება, მძიმედ, დუნედაც შეიძლება მოგეჩვენოს, მაგრამ იკვეთება ნელინელ, როგორც მარმარილოზე საჭრეთლის მონოტონური კაკუნითა თუ ხეთქებით გამოიჭრება ქანდაკი კაცის, და ხელშესახებად ცხადი და ნათელი ხდება.

როგორღაც ახერხებს როსტომ ჩხეიძე შიოს თანამედროვე გაგვხადოს, მისებურია ხელწერაც, არავისში შეგეშლება, ცნობიერების ნაკადად მოედინება თითქოს დაბნეული და გაფანტული თხრობა, სადღაც მაინც რომ იკვრება; გგონია უკვე დაჰკარგე სიუჟეტური ძაფი და ვერაფერი გიშველის ძირითადსა და მთავარს მიჰყვე და დედააზრს გაადევნო გონება, რომ უცებ ამოიჭრება ადამიანის მთელი ბიოგრაფიული შტრიხი თავისი ნიუანსებით და ფიქრობ შიოს– ვიცნობ, სახოკიასავით ჩემი მეგობარიც იყო და ჩემთან ერთად დატანტალებდა აგერ, სკოლაში თუ სემინარიაში და მეც მეშინოდა კუპრივით შავი, ნახვისას პირჯვარგადასაწერი ბალღისო; სითბოთი ჩაგეჭრება გულში მივიწყებული გმირის (კი გმირის) აღმოსავლური შავლეგო ჰაბიტუსი და გაგათბობს როგორც დედაბრიშვილის მამის წვერზე დაკიდული კანფეტები ათბობს და მოუბრუნებს გულს ერთ ციდა გოგოს, წვერის შეჭრით რომ ემუქრებოდა მღვდელს, როგორც მითიურ ტყაშმაფას აუვნებელყოფენ უმთავრესი ძალის– დალალების მოკვეცით, როგორც სამსონს აუვნებელყოფენ ღვთაებრივი თმის შეჭრით, ასე რომ ემუქერებოდა მღვდელს წვერის შეკრეჭვითა და ისიც ძილში, ამსოფლიურ სიძნელებათაგან მცირეხნით განკიდეგანებულს.

***

არაფერს ვიტყვი როსტომ ჩხეიძის ენერგიაზე, რომელიც ასე ანებივრებს მკითხველს ბიოგრაფიული რომანებით, არ ელოდები თითქოს ისეთ პიროვნებას მიუძღვნის და ხელახლა აღმოუჩენს თანამედროვე მკიხველსაც და საზოგადოებასაც, ფართო ლიანგებს. კარგად გამოსდის ეპოქა დახატოს პიროვნების ბიოგრაფიით, და ამ დროს არც მისდევს თითქოს გმირის ცხოვრებას, ააგებს პირამიდას ცნობიერების ნასხლეტებით, მოგონებებით, საარქივო თუ მემუარული ცნობებითა თუ ნაკვესებით და აჰყავხარ ნელი–ნელ მწვერვალზე, შიო არაგვისპირელის მთა რომაა, და ხან რომ გვგონია არა აქვს მწვერვალი და თვითონაც არ ელი ისე აღმოაჩენ, არათუ ჰქონია მწვერვალი, ციცაბოც ყოფილა საკმაოდ, სახიფათოცა და ძნელადასასვლელიც და რაოდენ გიხარია რომ შენც მოგახერხებინა ავტორმა მწვერვალის დალაშქვრა.

***

როგორ იხატება არაგვისპერელის ფსევდონიმად აღების თითქოსდა აშკარა თავგადასავალი, როგორ ასურეთამდე ჩასდევს ავტორი, „ქალდეას მონატრებასაც“ გაგახსენებს და დიაგნოზივით დასვამს– ყველა ქართველს რაღაც არამიწიურ წარსულში, იდიგინასა და ბურანუნუს ორმდინარეთში ეგულება საწყისი თუ ფესვები, სადაც ღმერთები დაეშვნენ პირველად, სადღაც ერიდუში: ყველა ქართველს იქვე , მესოპოტამიის შემოგარენში რომ ეგულება წინაპრები მაინც. ეჭვიც არ შეგაქვს „არაგვისპირელი გაწბილებისა“ რომაა და შიოს დაასწრეს თორემ „მღვიმელს“ აირჩევდა უთუოდ და სინანულიც გაგკრავს თითქოს, ვერ მოასწროო.


***

გლობალური და მაშტაბური ანალიზის ფონზე მთელი კაცობრიობის გამოცდილებაზე დაყრდნობით იკვლევს მწერალი ნოველის არსსა და რაობას და აანალიზებს მას არაგვისპირელის შემოქმედების ჭრილში, დამაჯერებლად და დამარწმუნებლად, „ თქმული სიდონია დედაკაცისა“ დან და ჰომეროსიდან მოყოლებული მთელი შუასაუკუნეების მწერლობა აქვს ერთ ლამაზ პრიზმაში გატარებული. გულისშემატოკებლად მოქმედებს მკითხველზე, მწერალი მამის, –ოთარ ჩხეიძის– სულს რომ გამოიხმობს უკვე გაკვალულ, მამისგან გაკვალული ღრანტეებში სამოგზაუროდ, ოთარ ჩხეიძის სუნთქვაც გესმის არაგვისპირელის ბიოგრაფიული რომანის კითხვისას ასე ოსტატურად რომ გასმენინებს ავტორი და თან მამაშვილობის მართლაცდა იშვიათ და ძაფის ხიდზე გასასვლელ ნიუანსებს ეხება ხელით.


***


რომანული სიუჟეტებიც გამოკრთება ხოლმე 16 წლის საკინძეჩახსნილი გოგონას სახით, სამოცი წლის გაბუდაყებულ ვაჭარს რომ მიათხოვებენ და კლასიკური სასიყვარულო, მაგრამ ამჯერად ტრადიციული სამკუთხედიც ინაკვთება ბიძის, ძმისწულისა და მეგობრის სახით ტრადიციული ქართული ვაშინერსით რომ ზღვარდადებულა ენითგამოუთქმელი ურთიერთობისას, თითქოს განიცდი, ემანდ ვინმეს რამე არ შეეშალოსო, არაგვისპირელისთვის საბედისწეროდ რომ გასრულდება შემდგომ და საზოგადოების რისხვად გადაექცევა ბოლოს.

***

საოცარო ოსტატობას ავლენს მწერალი როცა შიოს ევროპულ სტუდენტობას აღწერს, იმდროინდელი ახალი „რელიგის“– მარქსიზმთან შეხებაც რომ უწევს და თვით „სიმართლის თქმით დაღლილ“ ფილიპე მახარაძესაც კი ადამიანურ რაღაც პროფილს უძებნის და გაოგნებულს დაგვანახებს საკუთარი სამშობლოს წინააღმდეგ სასტიკად მებრძოლს,– რა ემართება ამ ხალხს, თითქოს თავიდან სწორ პოზიციაზე არიან და უცებ ეროვნული ბაცილა შემოეყრებათო, რაღაცნაირად გეცოდება თვით ეს უსამშობლო რევოლუციონერიც კი....

***

ისე მრავლის დამტევია თხრობა და ფართო ჰორიზონტი კვლევისა– ქართული ლეტერატურის ისტორიას მომაგონებს თავისი მონუმენტურობით, როგორც ოთარ ჩხეიძის ჩანაფიქრი „ქართლის ცხოვრების“ რკალად რომ განეზრახა რომანების ციკლი, ასევე ხომ არაა ამ შემთხვევაში და საქმე ფაქტიურად ქართული ლიოტერატურის ისტორიასტან ხომ არ გვაქვს? მით უფრო რომ სხვა წიგნებში თითქოსდა კვეთენ ერთმანეთს ეპოქათა სამანები, „მამაჩემი ოთარ ჩხეიძე“ ხომ საერთოდ მთელი XX საუკუნის II ნახევრის ისტორიაა თითქოს, მაგრამ ეს სხვა თემაა და აქ არ განვავრცობთ, მით უმეტეს– ეს უფრო ლიტმცოდნეების სფეროა და არა უბრალო შთაბეჭდილებებისა თუ გამოხმაურებისა.

***

განსაკუთრებით ფინალმა შემძრა, ამ წიგნში, როცა მწერალი შიოს შვილის– შოთას სახეს გვიხატავს, თითქოს მარადიულ ფილოსოფიაზე, ცხოვრების უბრალო სარკასტულ ფილოსოფიამდეა აყვანილი: წუთისოფელში უმწეოდ და უნუგეშოდ მირჩენილი შვილი, განდეგილი, მოკვეთილი, საზოგადოებისაგან გარიყული, მწერლის შვილი, უცხო ენაზე მოლაპარაკე რომ დააბიჯებს თბილისში, როგორც ამ გულგრილი და უზნეო საზოგადოების განაჩენი.


P.S მე მგონი ზედმეტი საუბარი არ ეგების ამ წიგნზე, ერთადერთი გზა მისი ნამდვილი ღირსების გასაგებად წაკითხვაა მხოლოდ, იმასღა დავამატებ– მადლობა როსტომს ამ წიგნისთვის და იმიტომაც რომ „მაიძულა“, „ქართული მწერლობის“ 32–ე ტომი მომეძია მაღაზიებში (ათამდე ტომი გადავშალე სანამ შიო არაგვისპირელის ტომეულს მივაგნებდი) და გადამეკითხა: იქ სადღაც ჩემი ბავშვობის ტკბილი მოგონებები იყო შემორჩენილი.

ქიქოძე გერონტი -Qiqodze Geronti

ცხოვრება და ზნეობრივი იდეალი

ჩვენ ყველანი მომავლის იდეალებით ვცხოვრობთ, თვით მაშინაც კი, როცა ზნეობა ადამიანობის ზედმეტ დამატებად მიგვაჩნია და არსებობის აზრს ”მომენტის შერჩევაში” ვხედავთ. წარსული ჩვენს წარმოდგენაში ხშირად სევდის მომგვრელ სასაფლაოსა ჰგავს ან კიდევ ”მიტოვებულ ქალაქს”, როგორც ერთმა მგოსანმა სთქვა.

მომავალი ოცნებაა, ”მუდმივი ზღაპარი მზის სამეფოზე” და საუკეთესო ნაწილი ჩვენი სულისა სწორედ ამ ოცნებაშია შეტანილი. ადამიანი ან, მით უმეტს, მთელი ხალხი უიდეალოდ, რაღაც დაუმთავრებელ არსებად მიგვაჩნია, გაუგებრობად, შინაგან წინააღმდეგობად. ჩვენ ყოველთვის ვითხოვთ ადამიანისაგან, რომ ის ყოველ თავის მოქმედებაში ცხოვრების იდეით ხელმძღვანელობდეს და პირუტყვულად ვთვლით ისეთ ყოფაქცევას, რომელიც მომენტების მოთხოვნილებებს ვერ გასცილებია. . . ზნეობრივ პიროვნებას და ზნეობრივ იდეალს ვეძებთ ადამიანში და მიზანთა წინდაყენება ადამიანობის ყველაზე უფრო დამახასიათებელ თვისებად მიგვაჩნია. მაგრამ თუ კარგად დავუკვირდებით ამ კეთილშობილ ნიჭს ადამიანისას, ადვილად დავინახავთ, რომ იგი დაფუძნებულია იმის მეორე საყურადღებო მხარეზე, რომელიც არა ნაკლებ გარკვევით არჩევს მას ცხოველებისაგან: ადამიანი ისტორიული არსებაა. . .

ადამიანი ისტორიული არსებაა და უწინარეს ყოვლისა ეს არი საძირკველი მისი განსაკუთრებული ბედისა თუ უბედობისა, საძირკველი მისი ადამიანობისა. ცხოველმა არ იცის ისტორია. აქ წინაპართა გავლენა მხოლოდ ფიზიკურია. მოდგმის თუ გვაროვნობის წარსული შეუგნებლად მოქმედებს პირუტყვულ ინდივიდუალობაზე და სრულიად შეუძლებლად ხდის, რომ მან თავის მოქმედებაში იმ ვიწროდ მოფარგლულ საზღვრებს გადააბიჯოს, რომელნიც მოდგმის ფიზიკურ ბუნებაზე არიან დამოკიდებულნი. ამიტომ ცხოველი მოკლებულია პიროვნებასაც. ფიზიკური აუცილებლობით ის იმავე გზით მიდის, რომელზედაც იმის წინაპრებსა და მოძმეებს უვლიათ, იმავე ლტოლვილებსა და ინსტიქტებს ემორჩილება, რომელნიც იმის თანაარსთა მოქმედებას საზღრავენ. წარსული აქ სავსებით შეგნები გარეშე იმყოფება. ამიტომ ცხოველმა ნაკლებად იცის, თუ რა არის მოტივთა ბრძოლა მოქმედების დროს და ის აუცილებლად იმ ლტოლვებს ექვემდებარება, რომელსაც მომენტის მოთხოვნილებანი უკარნახებენ. თვითნებობას მოქმედებაში კი იგი სავსებით მოკლებულია.

სულ სხვაა ადამიანი: რაც უნდა განუვითარებელი იყოს იგი, რაც უნდა დაბალ საფეხურზე იდგეს გონებრივად, მხოლოდ მას შეუძლია ამაღლდეს თავის თანაგრძნობაში წუთიერობაზე, გასცილდეს მახლობელთა ვიწრო წრეს, იტანჯოს და იმხიარულოს შორეულ წინაპართა ტანჯვით და სიხარულით. შეუდარებელია გაფართოება პიროვნებისა, რასაც ცხოველი მოკლებულია!

წარსულის შეუგნებლად შეუძლებელია შეგნება მომავლისა. ადამიანის ცნობიერებაში მომავალი ყოველთვის და აუცილებლად არსებობს, როგორც შესაძლებლობა და არა როგორც ობიექტური რეალობა. ამიტომ ის არსება, რომელიც მოკლებულია წარსულის ცნობიერებას, თავისუფალია დროის წარმოდგენისაგან საზოგადოდ, იმიტომ, რომ აწმყო მხოლოდ მომენტია, ერთიმეორისაგან სრულიად დამოუკიდებელი მომენტებისაგან კი დროის წარმოდგენის შედგენა ყოვლად შეუძლებელია. დრო მიმდინარეობაა და ვინც ამ მიმდინარეობას თავის უკან ვერ ხედავს, ის აუცილებლად ბრმაა მომავლისათვის, იმიტომ, რომ მაშინ მის შეგნებაში მხოლოდ აწმყო არსებობს რეალურად: როგორც მომენტი, როგორც დამოუკიდებელი წერტილი.

ხშირად ხდება ხოლმე, რომ ის მჭიდრო კავშირი, რომელიც არსებობს აწყმოსა და ისტორიულ წარსულს შორის, სუსტდება ან თითქმის სრულიად ქრება სოციალურ და ინდივიდუალურ შეგნებაში. ორი ავადმყოფობა იკიდებს მაშინ ფეხს საზოგადოებაში: ”ზეკაცთა” ”წუთის ყლაპიობა” და დონკიხოტობა ჭიქისფეხებიანი ბუმბერაზებისა. ”ცხოვრება მხოლოდ მომენტებში მდგომარეობს, - ამტკიცებენ პირველნი, - საჭიროა, რაც შეიძლება უფრო ინტენსიურად ვისარგებლოთ ამ მომენტებით, დავეწაფოთ ცხოვრების სიტკბოებას და ამოვწოვოთ, რისი ამოწოვაც კი შეიძლება”. ”ცხოვრება ისტორიულად აღმოცენებული და განმტკიცებული შეცდომებისა, უაზრობისა და ბოროტების ნაყოფია”,-ამბობენ მეორენი, - ერთი გმირული დაკვრით უნდა მოსპობილ იქნას მთელი ეს ნაყოფი მოუმწიფებელი გონებისა, რათა ადგილი განთავისუფლდეს რაციონალური შემოქმედებისათვის”.

დროთა მიმდინარეობის, ჟამთაბრუნვის გრძნობა ორივეს ძლიერ დაჩლუნგებული აქვს: პირველთ აკლიათ ნიჭი სავალდებულოსა და იდეალურისათვის, მერეთ კი - ისტორიულისა და ობიექტურისათვის; პირველნი სრულიად ბრმანი მაშინ არიან, როცა წინ იცქირებიან, მეორენი მაშინ, როცა უკან მობრუნდებიან. ორივენი ბევრს ლაპარაკობენ ზეკაცობაზე: ადამიანობის მხრივ კი ორივენი ერთნაირად კოჭლობენ.

მდიდარი და საგმირო მომავალი იმას უღიმის, ვისაც მდიდარი და საგმირო წარსული აქვს; ფილისტერები არც კი ოცნებობენ სხვა რამეზე, გარდა თბილი ხალათისა და სრული ფოსტლებისა. იმედი უნდა ვიქონიოთ, რომ ის, ვინც თავისი არარაობა წარსულში საკმაოდ შეურყევლად დაამტკიცა, ვერც მომავალში შესძლებს მთების გადაბრუნებას. უძლიერესი ზნეობრივი, სოციალური და ესთეტიკური იდეალები მდიდარ და მრავალმხრივ ისტორიულ ნიადაგზე აღმოცენდნენ, სოციალიზმის იდეალიც - უდიდესი და უკეთილშობილესი იმ ნაყოფთა შორის, რომელიც ადამიანურ სამართლიანობას ოდესმე გამოუღია, იმ ერებმა წამოაყენეს, რომელთა ისტორია თვალსაჩინო მოწმეა დიდ საქმეთა, დიდ ლტოლვათა და დიდ გმირობათა. . .

შენ მას არ მოსძებნიდი, რომ უკვე აღმოჩენილი არ გყავდესო, - ამბობს სადღაც პასკალი ადამიანის მიერ ღვთაების ძიების გამო. თავის შინაგან არსებაში პოულობს ადამიანი ღვთაებრივს და იდეალურს; სრულიაც უცხოს და გაუგებარს არასოდეს არ შეეძლებოდა მასზე ის გადამწყვეტი გავლენა მოეხდინა, რომელსაც იდეალები ახდენენ.



* * * * *

არა მარტო მომავლის შეგნებას და იდეალების წამოყენების ნიჭს უნდა ვუმადლოდეთ არსებითად იმ გარემოებას, რომ ჩვენ ”ისტორიული არსებანი” ვართ ამ სიტყვის ჭეშმარიტი მნიშვნელობით. ისტორიული შემეცნების გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა სიკვდილის იდეაც, რომელიც ესოდენ მძიმე ლოდად აწევს კაცობრიობას: ნაღლვიანი ხატება ჩვენს გაფართოებულ ჰორიზონტზე, დაუშრეტელი წყარო სევდისა და ვარამისა!

წინათცოდნა, აი ჩვენი მტერი, - წამოიძახა რუსომ. მართლაც, რარიგ ბედნიერნი ვიქნებოდით, რომ სიკვდილი და უბედურება ისე გვეპარებოდეს ხოლმე, როგორც მხდალი ქურდი ღამეში და შესაძლებლობის სახით არ გვტანჯავდეს, სანამ სინამდვილედ გარდაიქცეოდეს.

როგორც განცდა, შეიძლება სიკვდილი სრულიადაც არ არი მტანჯველი. ძლიერი შესაძლებელიცაა, რომ უკანასკნელ წუთბში ცხოვრება უკვე სავსებით კარგავს თავის ფასს და მომაკვდავის შეგნება აღარ გრძნობს მწვავედ წინააღმდეგობას ყოფნასა და არყოფნას შორის. შეგნება სიკვდილის უაზრობას და სიტლანქეს მხოლოდ მაშინ გრძნობს, როცა ცხოვრება ახალგაზრდაა, მდიდარი და მშვენიერი, ე.ი. სწორდ მაშინ, როცა არყოფნა მხოლოდ შესაძლებლობაში არსებობს, იდეაში. და რაც უფრო ძვირფასია ცხოვრება, მით უფრო გარდუვალი და მწვავეა ეს წინააღმდეგობა ყოფნასა და არყოფნას შორის. თუ კაცობრიობის კულტურას მომავალში სიბერე და მოქანცულობა მოელის, როგორც ეს ბევრსა ჰგონია, მაშინ მისი ბედი სრულიადაც არ ყოფილა ტრაგიკული. როგორც ბებერი მნათე ძველ სამრეკლოზე, იგი მშვიდობიანად მიიძინებს დაფლეთილ სავარძელზე, და ზარს აღარავინ ჩამოჰკრავს იმის საცნობად, რომ შეწყდა ფრიად მოსაწყენი, ფრიად ერთფეროვანი და სისხლგაყინული ცხოვრება ღვითსმოსავ არსებისა. კაცობრიობის ტრაგედია სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ის არასოდეს არ გადაიქცევა ”ბებერ მნათეთ”, ხოლო მისი სულიერი კულტურა ”გახუნებულ სავარძლად”. სულიერმა კულტურამ არ იცის, თუ რა არის დაბერება: მუდმივ ზრდაშია იგი, თავის ძალთა და შესაძლებლობათა დაუსრულებელ გაშლაში და ამ განვითარებას, წინვლას, ”სინთეტიკურ შემოქმედებას” არა აქვს სხვა საზღვარი, გარდა სიკვდილისა. განა შესაძლებელია წარმოვიდგინოთ, რომ, მაგალითად, ელინთა მიერ ნაანდერძევმა ხელოვნებამ, პოეზიამ და ფილოსოფიამ დაჰკარგოს თავისი მუდმივი ახალგაზრდული მშვენიერება, ჯანსაღობა და მიმზიდველობა, ან დაბერდეს დანტე, შქსპირი, ბეთჰოვენი, მიქელ-ანჯელო, რემბრანტი - მარად განუყრელი მესაიდუმლენი ადამიანებისა?! შეიძლება ისინი კიდევ უფრო ძვირფასნი გახდნენ მომავალ თაობათათვის, ვიდრე ჩვენთვის არიან!. . .

სიკვდილის წინათგრძნობა იმ ერთადერთი ”ისტორიული არსების” ხვედრია, რომელსაც მსოფლიო თავის წიაღში ატარებს. ”ადამიანი ერთადერთი არსებაა, რომელსაც ტირილის ნიჭი აქვსო”, - სთქვა ერთმა თანამედროვე ფსიქოლოგმა. ცხოველსაც შეუძლია ტავის ტანჯვასთან ერთად სხვისი ტანჯვაც იგრძნოს, იმანაც იცის თანაგრძნობა მწუხარებაში, მაგრამ ამ გრძნობაში მას არ ძალუძს აწმყოს ვიწრო ფარგლებს ფასცილდეს; მხოლოდ ადამიანი მაღლდება ამ მხრივ წუთიერობაზე, ევლება შორეულ წარსულს, და საიდუმლო მომავალს, მხოლოდ მას შეუძლია თავისი ტანჯვა მსოფლიოს გოდებად გარდააქციოს.



* * * * *

ზნეობრივი შეცოდების საფრთხეც მხოლოდ ადამიანისათვის არსებობს; სხვა არსებანი გამოუკლებლივ ბოროტებისა და სიკეთის წინააღმდეგობათა გარეშე დგანან. არა შეუგნებელი ლტოლვანი, არამედ მხოლოდ მოსაზრებული მოქმედებანი ექვემდებარებიან ზნეობრივ დაფასებას, მხოლოდ თავისუფალი გონიერი პიროვნება შეიძლება ჩაითვალოს ბოროტად ან კეთილად. პირუტყვი კი მონაა თავის გრძნეულ ლტოლვათა. მორალური პიროვნება აუცილებლად გულისხმობს მოქმედების მოტივთა სიმრავლეს. იმ მოქმედებას, რომელსაც წინ მხოლოდ ერთი მოტივი უძღვის, ჩვენი ეთიკური შემეცნება სრულიად გულგრილად უცქერის; აქ შეუძლებელია გარჩევა სავალდებულოსა და არსებულის, დასადასტურებელსა და უარსაყოფელს შორის. უცნაური იქნებოდა სიქველე და სათნოება მოვეთხროვა მშიერი მგლისთვის, რომელიც თავის წინაშე უპატრონო კრავს ხედავს, იმიტომ რომ ერთადერთი მოტივი, რომელიც ასეთ შემთხვევაში იმის მგლურ არსებაში მოქმედებს, უსათუოდ შიმშილის მოკვლაა, ხოლო ერთადერთი მიზანი - კრავის შეჭმა. მორალური აღშფოთებაც უადგილო იქნებოდა აქ. რასაკვირველია, სადაც მოქმედებას წინ არჩევანი არ მიუძღვის, იქ არ არსებობს შეგნება თავისუფლებისა და სადაც თავისუფლების შეგნება არ არის, იქ არ არის განსხვავებაც ბოროტებასა და სიკეთეს შორის.

ადამიანში კი, პირიქით თითქმის ყოველთვის არსებობს ეს შეგნება თავისუფლებისა ჯერ კიდევ შეუსრულებელი მოქმედების წინაშე, ეს შესაძლებლობა მოტივთა არჩევისა. მშიერია ის თუ მაძღარი, კმაყოფილი თუ უკმაყოფილო, ის თავისი თანაარსის წინაშე აუცილებლად სხვა მოტივებსაც განიცდის. მრავალ გრძნობათა და მოსაზრებათა ურთიერთობასა და ბრძოლაზეა დამოკიდებული ჩვეუ8ლებრივად მისი ნებისყოფა და გადაწყვეტილება, თუ რასაკვირველია, ის სომნამბულისტურ მდგომარეობაში არ არი, ან არ არი მთვრალი, ან შეპყრობილი მრალური სიგიჟით. ამ შემთხვევებში კი იგი მართლაც ცხოველს უახლოვდება, რადგან მისი ცნობიერება მოწყვეტილია მისსავე წარსულს და მის ნებისყოფა მექანიკური აუცილებლობით, მომენტალური გრძნობით და მოსაზრებით ან, უკვეთ ვთქვათ, მოუსაზრებელობით ისაზღვრება. ადამიანობა კი არასოდეს არ შეიძლება ყოველ მხეცზე უმხეცესი აღმოჩნდეს. მომენტის თვალსაზრისით ადამიანობა ხშირად უბადრუკია, უნიჭო, სულიერად ღარიბი. ისტორიულად გაშლილი კი, იგი ყოველთვის მდიდარია, მრავალმომქმედი, სულირად განუზომელი, როგორც კეთილის, ისე ბოროტისკენ.

პიროვნების ეს სიფართოვე, მოტივების ეს მრავალფერადობა აუცილებელი პირობაა ძნეობრივი მოქმედებისათვის. თავისუფლების გრძნობაც, რომელიც თან სდევს ჩვეულებრივ ჩვენს მოქმედებას, აქედანვე გამომდინარეობს. ჩვენი ნების შებოჭვას ჩვეულებრივ ჩვენ მხოლოდ ძლიერი აღელვების დროს ვგრძნობთ, როცა რაიმე ძლიერი აფექტით გამსჭვალულნი მარტოდმარტო თავზარდამცემ შიშ ან აღშფოთებას, ან მძულვარებას, ან უსაზღვრო სიყვარულს ვემორჩილებით. მაგრამ თვით ასეთ წუთებშიც არ ძალგვიძს ჩავახშოთ ის ხმა, რომელიც შეიძლება ყრუდ, მაგრამ ყოველთვის დაჟინებით გვახსენებს, რომ ჩვენი პიროვნება ბევრად მეტია, ვიდრე ერთი რომელიმე თუნდ უძლიერესი აფექტი. ესაა საფუძველი პიროვნული თავისუფლების შეგნებისა; ჩვენ შეურყევლად გვწამს, რომ ჩვენი ნებისყოფის აქტი, ჯერ კდიევ შეუსრულებელი მოქმედება, მომავალი გადაწყვეტილება, ჩვენს ხელთაა, რომ ჩვენზეა დამოკიდებული, თუ რომელი გაიმარჯვებს იმ მრავალრიცხოვან მოტივთა შორის, რომელნიც თითქმის ყოველთვის ჩვენს ფსიქიკაში იბრძვიან. ჩვენს თავისუფლებას ვგრძნობთ მომავლის წინაშე.

ნებისყოფის თავისუფლებას მხოლოდ ეს ვიწროდ განსაზღვრული აზრი აქვს. ინდეტერმინისტული მოძღვრება კი, რომელიც ნებისყოფას ფსიქიური მიზეზობრივობის გარეშე აყენებს, სავსებით ეწინააღმდეგება საქმის ნამდვილ მდგომარეობას, ამიტომ რომ არავითარ ფსიქიკურ გამოცდილებაში არ არსებობს მოქმედება, რომელიც განსაზღვრული არ იყოს რაიმე მოტივით. არა უმიზეზობა, არამედ მიზეზთა და მოტივთა ბრძოლა და არჩევაა წყარო იმ თავისებური განცდისა, რომელსაც ჩვენ შეგნებული პიროვნების და მისი ნების თავისუფლებას ვუწოდებთ.

ჩვენ ქვევით დავინახეთ, რომ ზნეობრივი იდეალების და ნორმების ფსიქიკური ფუნქცია სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ისინი ხელს უწყობენ უმაღლეს მოტივებს - გაიმარჯვონ უმდაბლესებზე, და რომ ამიტომ არვის შეუძლია თავისი უზნეობა იმით გაამართლოს, თითქო მისი ბუნება და ხასიათი ერთხელ და სამუდამოდ ისეა მოწყობილი, რომ აუცილებლად დასაძრახისი და უარყოფითი ინსტინქტები დღესასწაულობენ იდეალურსა და კეთილშობილზე.

ამგვარად არჩევანის თავისუფლება, რომელიც მით უფრო დიდია, რაც უფრო მდიდარი და მრავალმხრივია პიროვნება, რაც უფრო ფართოა მისი გონებრივი ჰორიზონტი, სრულიად ეწინააღმდეგება იმ ყოვლად უსაფუძვლო აზრს, რომლითაც ეგრეთწოდებული ინდეტერმინისტული თეორია ხელმძღვანელობს ადამიანის მოქმედების ახსნაში. ყოვლად შეუძლებელი იქნებოდა პიროვნების მორალურად დაფასება და გასამართლება, რომ მისი ნებისმყოფა და მოქმედება ფსიქიკურ ურთიერთობათა გარეშე მდგარიყო, ე.ი. უმიზეზო ყოფილიყო და განუსაზღვრელი თავის გამოხატულებაში. არ შეიძლება პასუხისმგებელი გავხადოთ ვინმე ისეთი მოქმედებისათვის, რომლის მიზეზი მის შინაგან ბუნებაში არ დევს. ფსიქიკურად გაბრუებული ადამიანის ნებისყოფა და მოქმედება სწორედ იმიტომ რჩება ეთიკური განსჯის გარეშე, რომ მათი მიზეზი უწინარეს ყოვლისა არა შინაგან ხასიათში უნდა ვეძებოთ, არამედ რაიმე გარეგან ძალაში: ჰიპნოზში, ნარკოზში ან ალკოჰოლში.

სულის სიმაღლე და სიფაქიძე სამართლიანად მხოლოდ მაშინ გვერიცხება აქტივში, ხოლო სულის სიმდაბლე და სიდუხშირე პასივში, როცა როგორც ერთში, ისე მეორეში მთლი ჩვენი შეგნებული პიროვნება გამოსჭვივის ისე, როგორც ის არი თავისთავად, გარეშე ძალთაგან დამოუკიდებლად. კეთილშობილება, რომელიც შემთხვევით ან რაიმე უცნაური გაუგებრობის წყალობით აღმოცენებულა, დაახლოებით იმდენადვე ფასობს, რამდენადაც შეშლილის ვაჟკაცობა ან ხელგაშლილობა და გულწრფელობა შეზარხოშებული მოქეიფესი.

ცხადია, რომ ნებისყოფის თავისუფლება იმ მნიშნველობით, რომელსაც მას ჩვენ აქ ვაძლევთ, აუცილებლად გაულისხმობს თავისი შინაგანი ”მეს” გამორკვევას, თავისი კერძო წარსულისა და იდეალის გათვალისწინებას; უბადრუკია და შესაბრალისი ის პიროვნება და ხალხი, რომელსაც თავისი თავი ვერ უპოვნია ან დაუკარგავს თავისი ისტორიულად შემუშავებული ინდივიდუალური თუ სოციალური ხასიათი. მისი თავისუფლება, მისი ზნეობრივი ძალა შემცირებულიდა დაკნინებულია, მისი ნიჭი დამოუკიდებელი შემოქმედებისა ძლიერ საეჭვოა, მისი მორალური ღირებულებანი და კულტურა - უფერული უგავლენო. . . თანდათანობითი და შეუწყვეტელია ცხოვრება და განვითარება შეგნებისა, როგორც ინტელექტუალურ და ემოციონალურ, ისე ნებისყოფის სფეროშიაც; არსად არსებობს ნებისყოფის აქტი, რომელსაც შეწყვეტილი ჰქონდეს ყოველივე კავშირი დანარჩენ ფსიქიკურ ენერგიასთან, რომელიც შინაგან მიზეზობრივ დამოკიდებულებაში არ იმყოფებოდეს შეგნების წარსულ ცხოვრებასთან. უმიზეზობა სულიერ განცდათა სფეროში ისევე უაზროა, როგორც ფიზიკურ მოვლენათა სამეფოში, ისევე როგორც სხვაგან, მსოფლიოში.

ამ გარემოებისაგან გამომდინარეობს მერე არა ნაკლებ მნიშვნელოვანი იდეა, რომელიც სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს თავისუფლების იდეის დამატებად ან კორელატად. ჩვენ თვითნებობას ან რჩევის თავისუფლებას მხოლოდ მომავლის, ჯერ შეუსრულებელი მოქმედების წინაშე ვრგრძნობთ. პირიქით, როცა შესაძლებლობა სინადვილედ იქცევა და მომავალი წარსულად, ჩვენ ვხედავთ, რომ ის, რაც ჩვენ თავისუფალი გადაწყვეტილების ნაყოფი გვეგონა, აუცილებელი ყოფილა და რაც მოხდა - მოხდა სწორედ ისე, როგორც უნდა მომხდარიყო. საბედისწერო ელფერი ეძლევა წარსულს ამ გარემოების წყალობით. ჩვენი მომავლის მჭედლები თვით ჩვენა ვართ ჩვენი ღრმა რწმენის მიხედვით, თუმცა ესე მომავალი იმ გრდემლის და კვერისაგანაცაა დამოკიდებული, რომელიც არსებითად ჩვენი ბუნებისაგან განსხვავდება. მაგრამ განა ჩვენ ჰეფესტოსი ბევრად უფრო მნიშვნელოვნად არ მიგვაჩნია, ვიდრე ვულკანი - მისი ღვთაებრივი სამჭედური?! და აი, საკმაოა ამ ”ჰეფესტოსმა” უკან მოიხედოს, საკმაოა რეალობის თვალსაზრისით შეხედოს იმას, რაც აქამდის იმის შეგნებაში იდეალობის ან შესაძლებლობის სახით არსებობდა და სულ ადვილად დაინახავს, რომ მისი ადამიანური არსება ისევე ექვემდებარება აუცილებლობას და მის კანონებს, როგორც ყოველი სხვა არსება, უკანასკნელი ლიტონისაგან დაწყებული უდიადეს ზეციურ მნათობამდე.

ამით მე იმის თქმა არ მინდა, რომ თავისუფლების გრძნობა მხოლოდ ილუზიაა, გონების შეცდომა ან უშინაარსო მოჩვენება, - რომელიც შეიძლება მოსპობილ იქნას ლოგიკური შრომისა და თვითგაწრთვნის შემწეობით. შეურყეველი ფსიქიკური ფაქტია ეს გრძნობა, ისევე როგორც შეგნება მომავლისა, რომელთაც იგი განუყრელადაა შეკავშირებული. კიდევ მეტი: თვით აუცილებლობის განცდა შეუძლებელი იქნებოდა, რომ ჩვენს სულიერ გამოცდილებაში არ არსებობდეს იდეა პიროვნული თავისუფლებისა. როგორც ბევრი სხვა კორელატური ცნებანი, როგორც, მაგალითად,იდეანი - სიცოცხლისა და სიკვდილისა, სუბიექტისა და ობიექტისა, წარსულისა და მომავლისა, ისე აუცილებლობა და თავისუფლებაც ყოველთვის ურთიერთს გულისხმობენ. და ერთი მათგანის აღმოფხვრა უსათუოდ მეორესაც გაიყოლებდა თან ცნობიერებისაგან.

ჩვენ რომ მარტო მომავლის შეგნება გვქონოდა, ჩვენი თავი აბსოლუტურად თავისუფალი გვეგონებოდა, ჩვენ ყოველ მომენტში გამოვიდოდით როგორც მიზეზი მოვლენათა და არა როგორც შედეგი. პირიქით, მარტო წარსულის ცოდნით კი ბედისწერის კლანჭებში ვიგრძნბდით თავს. წინააღმდეგობა აუცილებლობასა და თავისუფლებას შორის იგივე წარსულისა და მომავლის წინააღმდეგობაა ადამიანის ხელში, ის დისჰარმონიის და ტრაგიზმის უდიდეს წყაროდ უნდა ჩაითვალოს; ჩვენ ნათლად ვგრძნობთ, რომ ”მერანს” თავისუფლად მივაქანებთ მომავლისაკენ, მაღალი მიზნებისაკენ, ბედნიერი, მშვენიერი ან ფართო და მდიდარი არსებობისაკენ, - მაგრამ შეუწყვეტლად გარკვევით გვესმის, თუ როგორ მოგვდევს უკან კვალდაკვალ ჩვენი წარსული, ხშირად შეიძლება უარყოფილი, ხშირად შეიძლება ჩვენი ”შავბედითი შავი ყორანი”, - და რაც უფრო შორს მივდივართ განვითარების გზაზე, მით უფრო იზრდება ეს სამეფო ”ისტორიული აუცილებლობისა”; დიახ, ჩვენი თვითნებობა, არჩევანის შეძლება, თავისუფლების შეგნება მოტივთა სხვადასხვაობასა და სიმრავლეზეა დამყარებული, მაგრამ თვითეული გრძნობა და წარმოდგენა, რომელიც ჩვენი მოქმედების მოტივებად თუ მიზეზად გამოდის, უკანასკნელი რგოლია ფსიქიკურ მოვლენათა გრძელი ჯაჭვისა, რომლის დასაბამი იკარგება დაუსრულებლობაში; ინდივიდუალური შეგნების აწმყოს ის აერთებს მის წარსულთან, შემდეგ ახლო ნათესაობის, გვარტომობის, ეროვნების, ბოლოს მთელი კაცობრიობის სულიერ ცხოვრებასთან. არსად არ წყდება ეს კავირი, თუმცა ხშირად იგი სუსტუა, შეუგნებელი.

საბედისწერო ტრაგიზმი ჩვენი ”ისტორიული გუნებისა” სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ”შეხედულების ფორმა”, რომელშიც ის იშლება, დროება, ბევრად ნაკლებ აძლევს ასპარეზს თავისუფლებას, ვიდრე, მაგალითად, გამოცდილების მეორე მატარებელი - სივრცის წარმოდგენა. უკანასკნელი სამდიმენსიონალურია და ჩვენ შედარებით თავისუფლად შეგვიძლია მოძრაობა ექვსი მხრით სამივე მიმართულებაში ან ერთს ადგილზე გაჩერება, დროება კი მხოლოდ ერთდიმენსიონალურია და აქაც ყოველთვის მხოლოდ ერთი მხრისკენ მივდივართ, სახელდობრ, წარსულიდან მომავლისაკენ. აწმყოდან წარსულისაკენ კი ხიდი ყოველთვის ჩატეხილი გვხვდება. გარდაუვალია ეს ვიწრო, მაგრამ უძირო უფსკრული, დროების მიერ გათხრილი ზურგს უკან; ჩვენ შეგვიძლია ხელი გავუწოდოთ იმას, რაც ამ უფსკრულს გაღმა დარჩა, შეგვიძლია მახსოვრობაში გავაცოცხლოთ განვლილი ჟამის აჩრდილნი. მუდმივ ახლობელნი, მაგრამ მაინც მუდმივ მიუწვდომელნი არიან ისინი ჩვენთვის, იმიტომ რომ დროთაბრუნვასთან თვით ჩვენ ვიცვლებით, თვით ჩვენს სულს აჩენს ის წარუშლელ, აღმოუფხვრელ ბეჭედს.

ეს მძაფრი წინააღმდეგობა აუცილებლობასა და თავისუფლებას შორის არ იარსებებდა ჩვენთვის, მართო სივრცის ჩარჩოებში რომ ვყოფილიყავით მოთავსებულნი ან, მაგალითად, დროება რომ მხოლოდ სივრცის მეოთხე დიმენსია ყოფილიყო და არა ფორმა მთელი ჩვენი შინაგანი და გარეგნული გამოცდილებისა. მაგრამ მაშინ არ იარსებებდა არც მისწრაფება იდეალისადმი. თუ ჩვენს ზევით სადმე მართლაც არის უზენაესი არსება თავისუფალი ჟამთა მიმდინარეობისაგან, არსება, რომლისთვისაც ერთ მომენტში მარადისობა ძევს, მას უეჭველად არ ეცოდინება, თუ რა არი დისჰარმონია სავალდებულოს და არსებულს შორის, თუ რა არი ადამიანური სევდა და ლტოლვა ახალი იდეალებისა და ახალი ცხოვრებისადმი.

პლატონის მეტაფიზიკურ მორალს საბერძნეთის და რომის აზროვნებაში შეიძლება არც ერთი ეთიკური სისტემა არ მიახლოვებია იმდენად, რამდენადაც სტოიციზმი და ის ”მსოფლიო კაეშნის” ფილოსოფია, რომელმაც ელინთა ამაყი და უდრეკი სტოა შესცვალა ძველი საზოგადოების დაღუპვის წინა დღეებში.

უდიდესი სიკეთე სტოიკური ეთიკისათვის დამოუკიდებელი, ზნეობრი


Âñ¸ íåîáõîäìîå äëÿ äâèæêà DLE