წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ქართველი ქალი

(qartveli qali)

მწუხარე და სევდიანი

სერზედ იდგა ერთი ქალი,

ფერმიხდილსა მღელვარებით

შორს ეჭირა გზისკენ თვალი.


მას უნდოდა, რომ შეეტყო

მისი ქვეყნის ბედისწერა;

შიკრიკს მოჰკრა შორით თვალი

და დაუწყო გულმა ძგერა.


მიაძახა ახლოს მოსულს:

“ნუ დაჰფარავ ნურაფერსო,

თორემ ბოლოს გაზღვევინებ,

გეფიცები ზეციერსო!”


წინ წამოდგა მონამ ბიჯი,

ტირილითა მოახსენა:

“ვაი ჩემს თავს!.. სჯობს დამებას

ცოდვილი და მწარე ენა!


“ვხედავ, შენზედ უჩხავლია

შავბედითსა ყორანს შავსო!

რაღა გითხრა მე საბრალომ

შენ, შვილების დამკარგავსო!”


ქალმა უთხრა: “სუ!.. არ გკითხავ!

ჯერ მითხარი შენ ესაო:

თათრებს დარჩა გამარჯვება,

თუ ჩვენს ძლიერს მეფესაო?”


“ეგ რა ბრძანეთ?!. ქართველ ჯარსა

განა სძლევდა თათარიო?

თვით არ მივა, და მოსულ მტერს

რომ დაუხვდეს, მზად არიო!


“ზარი დასცეს სერასკირსა,

არ მოსულა ჯერაც გონსა!

ქართველები ღმერთს მადლობენ,

ადიდებენ სოლომონსა!”


ქართვლის ქალი პირჯვარს იწერს:

“მადლი ზენა ქართველებსო!

აბა ახლა მომიყევი,

რაც გადახდა ჩემს შვილებსო”.


“შენი პირმშო აღარა გყავს:

ალექსანდრე მოგიკლესო,

უმცროსი ძმა მიეშველა,

იმასაც დღე უმოკლესო.


“თათრის ტყვიამ გაუხვრიტათ

ორთავ გულის ფიცარიო;

მოკვდენ, მაგრამ სახელი კი

ნახეს დაუვიწყარიო!..”


დედას ცრემლი უნებურად

წამწამებზედ შეუჩერდა;

ნაცრის ფერი გადაედვა,

გული ხშირად აუძგერდა.


მაგრამ ეს სთქვა: “გამიზრდია

ქართველ ქალსა ქართვლის შვილი!

ეს ნაღველი დედისათვის

მწარე არის და თან ტკბილი!


“მამულისთვის მიშობია

მისი ჭირის სანაცვლოდო;

ქართველ დედებს ვალად გვაძევს,

ამ ჭირს უნდა გავუძლოთო”.


ესა სთქვა და ისევ ჰკითხა:

“საშუალომ რაღა ქნაო?

ამოიგო ძმების სისხლი?

თათრის მძორის დასდგა ძნაო?”


“არა, ჩემო ქალბატონო,

ვერ გავბედავ ტყუილსაო;

ეგ სახელი არ უნახავს

ქალაჩუნა თქვენს შვილსაო!


“უფროსი და უმცროსი ძმა

მტრის რაზმში რომ გაჰკიოდა,

საშუალო ტყეში იწვა:

გულ-მუცელი ასტკიოდა”.


ეს რომ ესმა, ქართვლის ქალი

უცნაურად დაიღრიჯა,

ამოჰყარა ძუძუები,

მოთქმით თავი მოიგლიჯა:


“ვაი ლეჩაქს, შერცხვენილსა,

ვაჰ ძუძუებს გაკიცხულსო,

ვაი დედას, თითქმის პირშავს,

რა მახვილი მეცა გულსო!


“არა ვსტირი იმ ორ შვილსა,

ომში მოკლულს გმირულადო,

ვიგლოვ ცოცხლად დარჩენილსა

უსახელოდ... ვირულადო!”


1881 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ჩანგური

(changuri)


ვუძღვნი ან. მუსხელიშვილისას


მე ჩანგური მისთვის მინდა,

რომ სიმართლეს მსახურებდეს,

განამტკიცოს აზრი წმინდა,

გულს სიწმინდით ახურებდეს!


ერთი ჰქონდეს მას საგანი:

ჰარმონია მისი ხმების

ცხოვრებაში იყოს ბანი

ხან ლხენის, ხან მწუხარების!


აღტაცებით სიმთა ჟღერა

გამოსცემდეს მაგნიტის ხმას

და მაზედაც ჩემი მღერა

ორხმოვანად გამოისმის,


რომ დაჩაგრულს იმ სიმღერით

თვალთ ცრემლები ეშრობოდეს

და მჩაგვრელს კი გულში ძგერით

ისარივით ესობოდეს!


მაშინ მხოლოდ ამ ჩემ ჩანგურს

აშორდება უქმად გდება

და, ვინც გრძნობით დაუგდებს ყურს,

ვფიცავ, არც ის მოსტყუვდება!


გამიქვავდეს მაშინ ენა,

თუ რომ ვისმე მივეფერო,

და გამიხმეს ეს მარჯვენა,

თუ სიმრუდით სიმთ ვაჟღერო!...


რაგინდ ბედით ვიყო კრული,

საშინელიც მექნეს ბოლო, -

არ შედრკება ჩემი გული,

გინდა ქვითაც ჩავიქოლო!


სხვისი ლხინით ხომ ვიხარებ,

თუ რომ ჩემ თავს დავრჩი ავად,

და მაინც არ აღვიარებ

შავს თეთრად და თეთრსა შავად!


მე ჩანგური მისთვის მინდა,

რომ სიმართლეს მსახურებდეს,

განამტკიცოს აზრი წმინდა

და გულს წრფელად ახურებდეს!


1871 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

შიქასტა

(shiqasta)



ვით სნეულსა თანაუგრძნობს

მისივე მსგავსი სნეული,

ისე მკვნესარ შიქასტის ხმას

ძგერით უგრძნობს ჩემი გული.


ახ, მეზურნევ, დაჰკა! დაჰკა!

გამაგონე ეგ სევდის ხმა!

მაგაშია ჩემთა ძველთა

მამაცური ოხვრა, მოთქმა.


გამიხურე ჰანგით გული,

ეგებ დასდნეს მწუხარება

და ჩემთ თვალთა გადმოსთხიონ

ნაღვლიანი მდუღარება!


ვიცი, ცრემლი მამაკაცსა

შეარცხვენს და არ შეშვენის,

მაგრამ მიჯობს, ჩუმად ტანჯვას

ცრემლი ვღვარო, არა მრცხვენის.


ნურვინ სცდილობს, იმ ცრემლებში

ნახოს კერძო სიყვარული!

იქ იქნება საიდუმლო,

გულგამხეთქი, დაფარული!


ყოველს წვეთში ტანჯვას ნახავს,

საქართველოს გამომხატველს

და მწარესა ნაკადულში

გრძელ მოთხრობას, გულის დამწველს.


ახ, მეზურნევ, დაჰკა, დაჰკა!

ეგებ დადნეს მწუხარება

და ჩემთ თვალთა გადმოსწურონ

ნაღვლიანი მდუღარება!


1862 წ

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ღამურა

(gamura)

ერთმა უგნურმა თაგუნამ
იუკადრისა თაგვობა,
დასწყევლა თვისი გაჩენა,
ბუნების იწყო მან გმობა:

იმ უსამართლო ბუნებამ
თაგვად რად გამაჩინაო?
მე სხვაგან ყოფნა მინდოდა,
მან ჭერქვეშ მომცა ბინაო!

,,ვის ეკადრება თაგვებთან
კუდის ბზეკა და ლხენაო?
მე შემშვენოდა ჩიტობა,
რომ მეწყო აღმა ფრენაო.

,,რომ ვინმე ჩიტად მაქცევდეს,
გამომაბამდეს ფრთებსაო,
გავფრინდებოდი, ერთ წამსა
გადავივლიდი მთებსაო!\"

რომ დაასრულა ეს ნატვრა,
ნახა, რომ ფრთები ესხმება
და მეტის სიხარულითა
საბრალოს თავბრუ ესმება...

ზიზღით შეხედა თვის ტოლებს,
დაუყონებლივ ავარდა,
ჩიტებში გამოერია,
იმანაც გაინავარდა...

ჩიტებმა ახედ-დახედეს,
სთქვეს: ,,ვინ მოსულა ესაო?
რა სჯულის ცხოველი არის?
ჩვენთან ვინ გააწესაო?

,,თვალტანადობა თაგვს უგავს,
ფრთები ასხია ჩვენიო!
როგორღაც კეთილ სულს არ ჰგავს...
ჭირი არის და სენიო!

,,ეგება მტრებმა მოგზავნეს,
შემოჩენილი იყოსო!
არიქა, ფრთხილად იყავით,
არავინ გაგვაბრიყვოსო!..\"

დასჟღივლეს, ჩაუნისკარტეს,
გაჰკრეს, გამოჰკრეს ბრჭყალები,
სისხლი ადინეს ღამურას,
გამოუბნელეს თვალები!

დაღმა დაეშვა ღამურა,
მიმართა ისევ ძველ სადგურს...
მაგრამ იქ უფრო შავი დღე
დაუდგა მაშინ უბედურს:

თაგვებმა აითვალწუნეს,
აღარ მიიღეს, რომ ნახეს,
მივარდნენ ერთად საკბენად,
,,ჰკა მაგასაო!\" დასძახეს...

მაშინ კი მიხვდა ღამურა,
რომ ანგარიში წაუხდა
და თვისი ნატვრა უგნური
საჭირბოროტოდ აუხდა!

გვიანღა იყო! გაფრინდა
გაკიცხულ, თავლაფდასხმული,
ერთ ძველ ნანგრევში შეფრინდა
და მოიბრუნა იქ გული.

მას შემდეგ ნანგრევში ბუდობს,
დღე-დღე ვერ ჩნდება სირცხვილით,
და მუდამ ამას წრიპინებს
კვნესით და გულისტკივილით:

,,კრულ იყოს მისი სახელი,
ვინც მთა გასცვალოს ბარზედა!
თვის ტომის დამწუნებელსა
ჭირი მიუვა კარზედა!

,,ნურავინ ისხამს სხვის ქურქსა
და ნუ სცვლის თვისსა ენასა,
თორემ ბოლო დროს მოიმკის
ჩემსავით ცრემლთა დენასა!

,,გადაგვარების მოსურნე
ბუნებისაგან კრულია!
მისი პირადი ღირსება
ყოველგან დაჩაგრულია!

,,ძველ ტომში გამოსხლეტილსა
არ მოუშლიან კბენასა
და ახალ ტომშიც გაჰკიცხვენ:
დაუწუნებენ ფრენასა!

,,კრულია მისი ხსენება,
ვინც დაჰგმობს დედა-ენასა,
თვის ტომს ჰღალატობს და მითი
თვით ჰფიქრობს მაღლა ფრენასა!..\"

1880

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ჩემი სიმღერა

(chemi simgera)


ტიალმა წუთისოფელმა

ნაღველი დამალევია;

არც მომკლა, არც დამარჩინა,

არც სული დამალევია.


გაჩენის დღესა ვიწყევლი,

სიცოცხლის წამსა ვაჩვენებ;

მატყუარ სოფელს ვატყუებ:

რასაც ვგრძნობ, მას არ ვაჩვენებ!


ცრემლი რომ მაღრჩობს, ვიცინი...

ჩემი პირბადე ის არი!

სხვას ხელთ რად მივსცე ჯირითად

მე ჩემი გულის ისარი?!


ჩემი ეკალი სხვებისთვის

იაა, ზამბახ-ვარდები.

თავო, ნუ ეძებ თანამგრძნობს, -

სისულელეში ვარდები!


სჯობს, ისევ მწარე სოფელმა

ნაღველი დამალევიოს;

არც მომკლას, არც დამარჩინოს,

არც სული დამალევიოს!

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

გულის პასუხი

(gulis pasuxi)


ცრემლში მილესავს ნაღველი

და მელნად ის მიხმარია!...

შიგ თაფლი არის ნარევი

და ზოგან ცხარი ძმარია!..


ზოგს ეტკბილება, ზოგს არა,

მაგრამ რა ჩემი ბრალია?

ბულბული ვარდს და ეკალზე

თანსწორად მომღერალია!


1892 წ.


წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ძმობა, ერთობა და სიყვარული

(zmoba, ertoba da siyvaruli)


მთელ ქვეყანაზე და კაცთა შორის

იყოს წყეული... ის იყოს კრული,

ვისაც არ სწამდეს და არ უნდოდეს:

“ძმობა, ერთობა და სიყვარული”.


საერთშორისო მტკიცე კავშირი,

ეს არის ქრისტეს სწავლა და მცნება,

საყოველთაო, სამარადისო, -

და არ საწუთო სიზმარ-ოცნება.


ვისაც ესა სწამს წრფელის განზრახვით

და ჭეშმარიტად არს გამსჭვალული,

მას შეერგება ციურ მანანად

“ძმობა, ერთობა და სიყვარული”.


ვინც გაიძახის ცარიელ სიტყვებს

და გულში სულ სხვა აქვს დამარხული,

ამაო არის მისი ნათქვამი:

“ძმობა, ერთობა და სიყვარული”.


მთელ ქვეყანაზე და კაცთა შორის

იყოს წყეული... ის იყოს კრული,

ვინც მხოლოდ სიტყვით გაიძახოდეს:

“ძმობა, ერთობა და სიყვარული”.


1911 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ძირს

(Zdirs)

(სიმღერა)


ძირს, მთავრობავ, უსამართლო!

ვეღარ ვიტანთ გასაჭირსო, -

ყოველი მხრივ გეძახიან:

“ძირს, მთავრობავ! აწ კი ძირსო!”


კმარა ისიც, რაც ვითმინეთ,

გვიმატებდი ჭირზე ჭირსო!

ის აღარ ვართ, რაც ვიყავით,

გავიღვიძეთ და აწ - “ძირსო!”


ჩვენის სისხლით, ჩვენის ოფლით

უხვად რწყავდი ქვეყნის პირსო, -

დღეს ეს აღარ მოხერხდება,

გეუბნებით მიტომ: “ძირსო!”


ბნელს ნათელმა მოაშუქა

და ერთ რამედ ესეც ღირსო!

ძველი წესი-წყობილებაც

ბნელს გაჰყვება და შენ - “ძირსო!”


შენგან, ძალაუნებურად,

არ მოველით დანაპირსო.

ჩვენ მოვუვლით ისევ ჩვენს თავს,

არ გვინდებხარ, - “ძირს და ძირსო!”


ძალას ჰკარგავ, ის გაწუხებს,

აღარ გიხსნის დანა პირსო,

მაგრამ რა ვქნათ? ქვეყნის ტანჯვას

სჯობს იტანჯო ერთმა - “ძირსო!”


ხალხი იბრძვის! ხალხი ჰღელავს!

ვეღარ ასდებ აწ აღვირსო!

ყოველის მხრივ შეგძახიან:

“ძირს, მთავრობავ, ძირს და ძირსო!”


1905 წ.

ჭავჭავაძე ილია - Chavchavadze Ilia

ყვარლის მთებს

(yvarlis mtebs)



სამშობლო მთებო! თქვენი შვილი განებებთ თავსა,

მაგრამ თქვენ ხსოვნას ვერ მივცემ მე დავიწყებასა:

თქვენ ჩემთან ივლით განუყრელად, ვით ჩემი გული,

თქვენთან, ჰე, მთებო, ბუნებითა შეუღლებული!

მახსოვს, ყმა ვიყავ, ძლივს მოსული გონს და ცნობასა,

როს სიდიადე თქვენი მგვრიდა კანკალს, ჟრჟოლასა...

იგი არ იყო შიშის ჟრჟოლა, შიშის კანკალი,

იგი არ იყო ძვრა გულისა მფრთხალი და მხდალი.

მე თრთოლვით ვსჭვრეტდი ლაჟვარდ ცაზედ თქვენსა სიმაღლეს

და შევნატროდი ყმაწვილურად თქვენს ზემო მხარეს;

სადაც ღრუბელნი ვერ ჰბედავდნენ შიშით სრბოლასა.

სადაც ისმენდით ამაყადა გრიგალთ ქროლვასა,

სადაც წეროთა ქარავანი, ცას დაღუპული,

თქვენ თავთან იყო თითქმის ძლივ-ძლივ გასწორებული, —

იქ მე ვნატრობდი, ყმაწვილ ყრმობის სიმარტივითა,

ფრენას და ტანტალს თქვენს საშინელ გრიგალივითა.

ვნატრობდი ხოლმე, რომ ვეხვიო სუბუქსა ქარსა,

ან თავისუფალ არწივისა ძლიერსა ფრთასა,

რომ აღმოვფრინდე და შევეხო თქვენს ამაყ თავსა.


როცა ჰღმუოდნენ ხევში მძვიფრნი სასტიკნი ქარნი,

ვითარ მრისხანე დაჭრილ ლომთა საშიშნი ხმანი,

ვითა ფოთოლი — ისე ვთრთოდი, ვუგდებდი რა ყურს,

იმ ხმებში ვგრძნობდი მე რაღაცას ნაცნობს, მშობლიურს.

თუ მაშინ ყრმისთვის უცხო იყო თავმოწონება,

აწ მომწონს თავი, მეგობრებო, რომ დაბადება

თქვენს შორისა მხვდა, ბუნებისა თქვენის ვარ შვილი,

გრიგალთა, მეხთა, ქუხილთ შორის ქართვლად გაზრდილი.

როს ყმაწვილური მწუხარება ჩემს ყმაწვილურს გულს

სჩაგრავდა ხოლმე, თქვენ-წინ ვღვრიდი ჩემ ცრემლთ ნაკადულს,

თქვენ შეგჩიოდით, შეგტიროდით, თუმც კი იმ ჩემს ცრემლს,

როგორცა ეხლა, ისე მაშინ არ სცემდით ნუგეშს...

და ეს აჩრდილნი საოცნებელთ წარსულთა წამთა

ჩემს სიკვდილამდე მემარხება გულშია ღრმათა!..


რარიგ მიყვარდით, მეგობარნო ჩემ ყმაწვილ ყრმობის,

და აწ მაშორებს თქვენთან ვალი ამ წუთის-სოფლის,

მომავლის ბედი გაყრას ითხოვს ჩემგან მსხვერპლადა

და რას მომთხოვდა უარესსა დასასჯელადა?!

ყოვლი ნაბიჯი ჩემის ცხენის თქვენთან მაშორებს,

ყოველი წუთი გკარგავს თქვენა და მეც მაობლებს...

აგერ თქვენც ჰქრებით თანდათანა... თქვენსა მწვერვალსა

ძლივს ვარჩევ... წუთიც!.. მხოლოდღა ვსჭვრეტ ციაგსა ცასა.

ამაოდ ვებრძვი მანძილსა და ჰაერის სისქეს

და მოუსვენრად ვატანტალებ მწუხარს თვალსა ჩემს!..

თქვენნი მწვერვალნი აღარ სჩანან და მშვენივრად ცას

აღარ უმკობენ ერთნაირსა ციაგს კამარას!..


მშვიდობით, ჩემნო, თვალში ცრემლით განებებთ თავსა...

უცხოეთიდამ კვლავ მოგაწვდენთ ჩემს გულს და თვალსა;

კვლავ გაგიღიმებთ შორ ქვეყნიდამ თქვენ ჩემი სული,

და დამიწყებსცა სიყვარულით ფეთქასა გული.


1857 წ.




ილია ჭავჭავაძე - Ilia Chavchavadze

[/center]

ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleqsandre

ჰხამს ტრფიალსა საყვარელი

(hxams trfialsa sayvareli)

ჰხამს ტრფიალსა საყვარელი სულად ედგეს, მით ჰსცოცხლებდეს,

მოშორებას ვერა ჰსთმობდეს, ღაწვთა მისთვის დაილებდეს;

გულს სურვილი ეგზნებოდეს, ჭირთა ყოლე მითა ჰსძლებდეს,

ზოგჯერ ზრახვით განჰსცხრებოდეს, ხან ტრფობითა მიახლებდეს.


Âñ¸ íåîáõîäìîå äëÿ äâèæêà DLE