წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სურვილი

(survili)


მინდა, რომ ჩემსა სატრფოსა

ვხედავდე თავისუფალსა,

რომ ძალით ვერ აშინებდენ,

ვერც ნებით უხვევდენ თვალსა!..


მინდა, რომ მისი სახელი

გაითქვას ძველებურადა

და მისიანი ყველანი

ერთად სცხოვრობდენ ძმურადა!


მინდა, რომ მისსა დიდებას

დამღერდეს რუსთველის ქნარი

და იღვიძებდეს იმ ხმაზე

ტაშის-კვრით ხალხი მძინარი!..


მინდა, რომ… მაგრამ, ეჰ, კმარა!

ფრთა შევაკვეცოთ სურვილსა,

თორემ რა მოჰკლავს უფსკრულსა

მამულისშვილის წყურვილსა!


1880 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სულიკო

(suliko)


საყვარლის საფლავს ვეძებდი,

ვერ ვნახე… დაკარგულიყო!…

გულამოსკვნილი ვჩიოდი:

“სადა ხარ, ჩემო სულიკო?!”


ეკალში ვარდი შევნიშნე,

ობლად რომ ამოსულიყო;

გულის ფანცქალით ვკითხავდი:

“შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!”


ნიშნად თანხმობის კოკობი

შეირხა… თავი დახარა,

ცვარ-მარგალიტი ციური

დაბლა ცრემლებად დაჰყარა.


სულგანაბული ბულბული

ფოთლებში მიმალულიყო;

მივეხმატკბილე ჩიტუნას:

“შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!”


შეიფრთქიალა მგოსანმა,

ყვავილს ნისკარტი შეახო,

ჩაიკვნეს-ჩაიჭიკჭიკა,

თითქოს სთქვა: “დიახ, დიახო!”


დაგვქათქათებდა ვარსკვლავი,

სხივები გადმოსულიყო;

მას შევეკითხე შეფრქვევით:

“შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!”


დასტური მომცა ციმციმით,

სხივები გადმომაყარა

და იმ დროს ყურში ჩურჩულით

ნიავმაც ასე მახარა:


“ეგ არის, რასაც ეძებდი,

მორჩი და მოისვენეო!

დღე დაიღამე აწ ტკბილად

და ღამე გაითენეო!


სამად გაშლილა ის ერთი:

ვარსკვლავად, ბულბულ-ვარდადო,

თქვენ ერთმანეთი რადგანაც

ამ ქვეყნად შეგიყვარდათო”.


მენიშნა… აღარ დავეძებ

საყვარლის კუბო-სამარეს,

აღარც შევჩივი ქვეყანას,

აღარ ვღვრი ცრემლებს მდუღარეს!


ბულბულს ყურს ვუგდებ, ვარდს ვყნოსავ,

ვარსკვლავს შევყურებ ლხენითა,

და რასაცა ვგრძნობ მე იმ დროს,

ვერ გამომითქვამს ენითა!


ისევ გამეხსნა სიცოცხლე,

დღემდი რომ მწარედ კრულ იყო,

ახლა კი ვიცი, სადაც ხარ,

სამგან გაქვს ბინა, სულიკო!..


1895 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სიყვარული

(siyvaruli)


სიყვარულო, ნიჭო სრულო,

წამ ტკბილო და ხანგრძლივ მწარე,

ჯერ აკვანო ნეტარების,

მერმე კუბოვ და სამარე!


დღეს ჩემი ხარ, ხვალ სხვისი ხარ,

უგზო-უკვლოდ მოარული!

სად არს შენი დასაბამი?

ან სადა გაქვს დასასრული?


ზოგი გყვედრის, ზოგი გვედრის,

ყველას კი ჰსურს, რომ გემონოს!..

ვინ არის, რომ შენსა სიტკბოს

სიცოცხლე არ შეუწონოს?


დიდის ხნობით… მაღალ გრძნობით

თუმც არავის არ ახარებ

და წამიერ სიტკბოებას

საუკუნოდ წაამწარებ,


მაგრამ მაინც ყველა გეძებს!..

ცოცხალმა ვით დაგიწუნოს?

ვინ არის, რომ იმ ერთს წამში

არ გასწირავს საუკუნოს?!


1886 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ფუტკარი

(futkari)


(ვუძღვნი ს. ამირეჯიბისას)


სხვებმა უმღერონ ვარდ-ბულბულს,

ადიდონ ლომი ძლიერი;

თვალ-მარგალიტით შეამკონ

შვენიერება ცბიერი.


სხვა არის ჩემი გალობის

და ჩემის ჩანგის საგანი:

პატარა ბუზი… ფუტკარი,

იობის ჭიათაგანი.


ფუტკარო, ჩემო ფუტკარო,

ბზუილავ, მოუსვენარო,

უსამართლობით დევნილო,

სამართლიანად მკბენარო!..


სიტკბოს რომ ეძებ სათაფლოს,

მიტომ ხარ მოუსვენარი…

და ვინც ხელს გიშლის შრომის დროს, -

მხოლოდ იმისი მკბენარი.


მაგრამ ქვეყანა უძღები

განა დაეძებს სიმართლეს?

ბნელს შენი სანთლით ინათებს

და ბნელს ჰფენს შენსა სინათლეს.


შენ არ გიკარებს, თაფლს კი სჭამს,

მშრომელის უმადურია…

ოღონდ კი დასტკბეს, რას დასდევს,

თუ სიტკბო სადაურია?!


და შენ კი, ჩემო ფუტკარო,

არ უსმენ ქვეყნის ჭორებსა,

ერთი უგნური რომ შეთხზავს

და ასი იმეორებსა.


მაინც დაბზუი, დაფრინავ,

არც იშლი დროზე კბენასა,

ქვეყანას თაფლუჭს უმზადებ

და სანთელს უნთებ ზენასა…


სარკე და სახე მგოსნობის,

ემბლემაცა ხარ შრომისა, -

შენათხზი სიყვარულისა

და წმინდა გულისწყრომისა.


ფუტკარო, ჩემო ფუტკარო,

იობის მატლო მცირეო!

ჩანგი გთხოვს, მგოსნის სიტყვები

მსხვერპლივით შეიწირეო!


1902 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ქუთაისი

(Qutaisi)


მშვენიერო ქუთაისო,

სავარდო და სამაისო!

ვინ ყოფილა შენი მავნე,

გულს ეკალი რომ დაგისო?


შენი ციხე-გალავანი,

ბევრჯერ სისხლით განაბანი,

მიწასთან ვინ გაგისწორა,

ერთხელ მტკიცე, ახოვანი?


თავს დაგყურებ აოხრებულს,

ქვით და ეკლით რომ ივსებ გულს!

ვეღარ ვხედავ ოქროს ჩარდახს,

ერთ დროს განთქმულს და დიდებულს!


ეგ ფაზისი თავმომწონი,

სახელცვლილი დღეს რიონი,

გულამღვრევით რას ბუტბუტებს,

გადასული დროს მომგონი?


აგონდება ოქროს კრავი,

ვით ქონება რამ უძრავი?

და მრისხანე ზვირთებზედაც

არგო, ფრთხილად მომცურავი?


შიგ იაზონ ელინებით,

ვერ შემრთველი სურვილ-ნებით,

მედეიას მომპარავი

მედიასვე მანქანებით?


სადღა არის ოქროს სილა?

შლამ-ტალახით ამოვსილა!..

მწუხრის ზეწარს დაუფარავს

მაგის მზე და მაგის დილა!..


გარბის შენგან მგლოვიარე!

ცრემლით ირწყვის არემარე

და შავ ზღვასვე შეჰღრიალებს:

“ჩემი ტანჯვა მიიბარე!”


მაგრამ, ჩემო ქუთაისო,

ძალით სხვასთან შენათვისო!

მოთმინება!.. მოთმინება!..

სევდით გული არ აივსო!..


1893 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ქებათა-ქება

(qebata-qeba)


სხვებმა სვან ღვინო, მე უღვინოდაც

მთვრალი ვარ პირად ბედნიერებით

და ნეტარებას მიმრავალკეცებს

მიდამო მისის მშვენიერებით.


ვიშ ამ საღამოს,

მშვიდსა, საამოს,

ტკბილ ნეტარებით შეზავებულსა!..

რა უცნაურად,

მაღლით ციურად

სამოთხისაკენ იტაცებს გულსა,


რომ საიდუმლო,

სასიქადულო,

კაცსაც ბუნების შეატყობინოს

და, სადაც ჭკუა

სცდება და სტყუა,

იქ მარტო მხოლოდ გულს აგრძნობინოს!


აჰა, ვგრძნობ მეცა,

რომ არის ზეცა,

აღვსილი რაღაც ძალით საგზნობით,

და ეს ქვეყანა,

ყოვლგნით ყველგანა,

თავს უხრის შემქმნელს მადლით საგრძნობით!


დახეთ ამ მთვარეს,

სხივმომფინარეს,

თითქოს ტკბილ სევდით ივსებსო გულსა!..

მოკაშკაშენი,

მოთამაშენი,

ვარსკვლავნი ირგვლივ აბმენ ფერხულსა.


ძალთა დიდება,

შექმნათა ქება,

არს საიდუმლო მათი ვედრება.

ქვეყნით ბუნება

ბანს ეუბნება

და ეს ბანია “ქებათა-ქება”.


ყვავილთა ენა -

არს სუნნელთ ფშვენა,

საგალობელად აღმა კმეული,

წყალთა ჩქრიალი,

ფოთოლთ შრიალი,

ბალახთ ბიბინი რაღაც გრძნეული,


ბუნების მაყრულს,

საქორწილოდ სრულს,

ეკავშირება, ზე ემატება, -

და ახლა მეც ვგრძნობ,

საიდუმლოდ ვცნობ,

რომ არის კაცში ღვთისა ხატება!..


რამ ამამაღლა? ვინ მაგრძნობინა

ეს საიდუმლო, ღვთიური ძალა?..

ადამის ცოდვით მკრთალი ბუნება

ძლევამოსილად გარდამიცვალა?! -


შენ, სიყვარულო, ცისა და ქვეყნის

კავშირო და თან შუამავალო!

შენ, რომლის ერთ წამს, იმ სანეტაროს,

მზა ვარ, სიცოცხლე მთლად ვანაცვალო!..


შენ, ვისაც უგნურთ უმეტესობა

ვერ გიგრძნობს, ვერც გცნობს, მხოლოდ ცილს გწამებს,

და შენ მაგიერ შენის სახელით

ის აღიარებს პირუტყვულ წამებს!


შენ და მხოლოდ შენ, ციურო ნიჭო,

გამოუთქმელო კაცთა ენითა...

შენგან მგოსანი ფრთებშესხმული ვარ

და მონავარდე აღმაფრენითა,


რომ მეც, გედივით, სიკვდილის წინეთ

უცნაურ ჰანგზე ჩავიხმატკბილო...

გცხო წმინდა სიმებს ციურ მალამოდ

და ვსთქვა გალობა საშვილიშვილო.


მე მას ვუგალობ, ვისაც განგებამ

მშვენიერება უსხივცისკარა!...

ვინც ვარდს ელფერი, იას სინაზე

და ბულბულს ენა ერთად მოჰპარა!..


ის არის ჩემი ტკბილი სიზმარი

და მომხიბლავი მძლავრი ოცნება...

სიყვარული რომ ტახტად უდგია,

ეგვირგვინება პატიოსნება!..


როცა ჭაბუკი გამოუცდელი

მას თაყვანს ვცემდი თავდადებულად,

ვხედავდი ნინოს, თამარს, ქეთევანს,

იმაში შენათხზ-შეერთებულად;


და, საამქვეყნოდ გულგრილ მოხუცი,

დღესაც თაყვანს-ვცემ, როგორც პირველად,

თითქო ჭაბუკი ვიყო მე ახლა

და ვყოფილიყო მოხუცი ძველად!..


სხვებმა სვან ღვინო!.. მე უღვინოდაც

მთვრალი ვარ მეტის სიხარულითა!..

ემატა სოფელს მშვენიერება

ჩემს თვალში მისის სიყვარულითა!..


1882-1900 წწ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ქართველი ქალი

(qartveli qali)

მწუხარე და სევდიანი

სერზედ იდგა ერთი ქალი,

ფერმიხდილსა მღელვარებით

შორს ეჭირა გზისკენ თვალი.


მას უნდოდა, რომ შეეტყო

მისი ქვეყნის ბედისწერა;

შიკრიკს მოჰკრა შორით თვალი

და დაუწყო გულმა ძგერა.


მიაძახა ახლოს მოსულს:

“ნუ დაჰფარავ ნურაფერსო,

თორემ ბოლოს გაზღვევინებ,

გეფიცები ზეციერსო!”


წინ წამოდგა მონამ ბიჯი,

ტირილითა მოახსენა:

“ვაი ჩემს თავს!.. სჯობს დამებას

ცოდვილი და მწარე ენა!


“ვხედავ, შენზედ უჩხავლია

შავბედითსა ყორანს შავსო!

რაღა გითხრა მე საბრალომ

შენ, შვილების დამკარგავსო!”


ქალმა უთხრა: “სუ!.. არ გკითხავ!

ჯერ მითხარი შენ ესაო:

თათრებს დარჩა გამარჯვება,

თუ ჩვენს ძლიერს მეფესაო?”


“ეგ რა ბრძანეთ?!. ქართველ ჯარსა

განა სძლევდა თათარიო?

თვით არ მივა, და მოსულ მტერს

რომ დაუხვდეს, მზად არიო!


“ზარი დასცეს სერასკირსა,

არ მოსულა ჯერაც გონსა!

ქართველები ღმერთს მადლობენ,

ადიდებენ სოლომონსა!”


ქართვლის ქალი პირჯვარს იწერს:

“მადლი ზენა ქართველებსო!

აბა ახლა მომიყევი,

რაც გადახდა ჩემს შვილებსო”.


“შენი პირმშო აღარა გყავს:

ალექსანდრე მოგიკლესო,

უმცროსი ძმა მიეშველა,

იმასაც დღე უმოკლესო.


“თათრის ტყვიამ გაუხვრიტათ

ორთავ გულის ფიცარიო;

მოკვდენ, მაგრამ სახელი კი

ნახეს დაუვიწყარიო!..”


დედას ცრემლი უნებურად

წამწამებზედ შეუჩერდა;

ნაცრის ფერი გადაედვა,

გული ხშირად აუძგერდა.


მაგრამ ეს სთქვა: “გამიზრდია

ქართველ ქალსა ქართვლის შვილი!

ეს ნაღველი დედისათვის

მწარე არის და თან ტკბილი!


“მამულისთვის მიშობია

მისი ჭირის სანაცვლოდო;

ქართველ დედებს ვალად გვაძევს,

ამ ჭირს უნდა გავუძლოთო”.


ესა სთქვა და ისევ ჰკითხა:

“საშუალომ რაღა ქნაო?

ამოიგო ძმების სისხლი?

თათრის მძორის დასდგა ძნაო?”


“არა, ჩემო ქალბატონო,

ვერ გავბედავ ტყუილსაო;

ეგ სახელი არ უნახავს

ქალაჩუნა თქვენს შვილსაო!


“უფროსი და უმცროსი ძმა

მტრის რაზმში რომ გაჰკიოდა,

საშუალო ტყეში იწვა:

გულ-მუცელი ასტკიოდა”.


ეს რომ ესმა, ქართვლის ქალი

უცნაურად დაიღრიჯა,

ამოჰყარა ძუძუები,

მოთქმით თავი მოიგლიჯა:


“ვაი ლეჩაქს, შერცხვენილსა,

ვაჰ ძუძუებს გაკიცხულსო,

ვაი დედას, თითქმის პირშავს,

რა მახვილი მეცა გულსო!


“არა ვსტირი იმ ორ შვილსა,

ომში მოკლულს გმირულადო,

ვიგლოვ ცოცხლად დარჩენილსა

უსახელოდ... ვირულადო!”


1881 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ჩანგური

(changuri)


ვუძღვნი ან. მუსხელიშვილისას


მე ჩანგური მისთვის მინდა,

რომ სიმართლეს მსახურებდეს,

განამტკიცოს აზრი წმინდა,

გულს სიწმინდით ახურებდეს!


ერთი ჰქონდეს მას საგანი:

ჰარმონია მისი ხმების

ცხოვრებაში იყოს ბანი

ხან ლხენის, ხან მწუხარების!


აღტაცებით სიმთა ჟღერა

გამოსცემდეს მაგნიტის ხმას

და მაზედაც ჩემი მღერა

ორხმოვანად გამოისმის,


რომ დაჩაგრულს იმ სიმღერით

თვალთ ცრემლები ეშრობოდეს

და მჩაგვრელს კი გულში ძგერით

ისარივით ესობოდეს!


მაშინ მხოლოდ ამ ჩემ ჩანგურს

აშორდება უქმად გდება

და, ვინც გრძნობით დაუგდებს ყურს,

ვფიცავ, არც ის მოსტყუვდება!


გამიქვავდეს მაშინ ენა,

თუ რომ ვისმე მივეფერო,

და გამიხმეს ეს მარჯვენა,

თუ სიმრუდით სიმთ ვაჟღერო!...


რაგინდ ბედით ვიყო კრული,

საშინელიც მექნეს ბოლო, -

არ შედრკება ჩემი გული,

გინდა ქვითაც ჩავიქოლო!


სხვისი ლხინით ხომ ვიხარებ,

თუ რომ ჩემ თავს დავრჩი ავად,

და მაინც არ აღვიარებ

შავს თეთრად და თეთრსა შავად!


მე ჩანგური მისთვის მინდა,

რომ სიმართლეს მსახურებდეს,

განამტკიცოს აზრი წმინდა

და გულს წრფელად ახურებდეს!


1871 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

შიქასტა

(shiqasta)



ვით სნეულსა თანაუგრძნობს

მისივე მსგავსი სნეული,

ისე მკვნესარ შიქასტის ხმას

ძგერით უგრძნობს ჩემი გული.


ახ, მეზურნევ, დაჰკა! დაჰკა!

გამაგონე ეგ სევდის ხმა!

მაგაშია ჩემთა ძველთა

მამაცური ოხვრა, მოთქმა.


გამიხურე ჰანგით გული,

ეგებ დასდნეს მწუხარება

და ჩემთ თვალთა გადმოსთხიონ

ნაღვლიანი მდუღარება!


ვიცი, ცრემლი მამაკაცსა

შეარცხვენს და არ შეშვენის,

მაგრამ მიჯობს, ჩუმად ტანჯვას

ცრემლი ვღვარო, არა მრცხვენის.


ნურვინ სცდილობს, იმ ცრემლებში

ნახოს კერძო სიყვარული!

იქ იქნება საიდუმლო,

გულგამხეთქი, დაფარული!


ყოველს წვეთში ტანჯვას ნახავს,

საქართველოს გამომხატველს

და მწარესა ნაკადულში

გრძელ მოთხრობას, გულის დამწველს.


ახ, მეზურნევ, დაჰკა, დაჰკა!

ეგებ დადნეს მწუხარება

და ჩემთ თვალთა გადმოსწურონ

ნაღვლიანი მდუღარება!


1862 წ

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ღამურა

(gamura)

ერთმა უგნურმა თაგუნამ
იუკადრისა თაგვობა,
დასწყევლა თვისი გაჩენა,
ბუნების იწყო მან გმობა:

იმ უსამართლო ბუნებამ
თაგვად რად გამაჩინაო?
მე სხვაგან ყოფნა მინდოდა,
მან ჭერქვეშ მომცა ბინაო!

,,ვის ეკადრება თაგვებთან
კუდის ბზეკა და ლხენაო?
მე შემშვენოდა ჩიტობა,
რომ მეწყო აღმა ფრენაო.

,,რომ ვინმე ჩიტად მაქცევდეს,
გამომაბამდეს ფრთებსაო,
გავფრინდებოდი, ერთ წამსა
გადავივლიდი მთებსაო!\"

რომ დაასრულა ეს ნატვრა,
ნახა, რომ ფრთები ესხმება
და მეტის სიხარულითა
საბრალოს თავბრუ ესმება...

ზიზღით შეხედა თვის ტოლებს,
დაუყონებლივ ავარდა,
ჩიტებში გამოერია,
იმანაც გაინავარდა...

ჩიტებმა ახედ-დახედეს,
სთქვეს: ,,ვინ მოსულა ესაო?
რა სჯულის ცხოველი არის?
ჩვენთან ვინ გააწესაო?

,,თვალტანადობა თაგვს უგავს,
ფრთები ასხია ჩვენიო!
როგორღაც კეთილ სულს არ ჰგავს...
ჭირი არის და სენიო!

,,ეგება მტრებმა მოგზავნეს,
შემოჩენილი იყოსო!
არიქა, ფრთხილად იყავით,
არავინ გაგვაბრიყვოსო!..\"

დასჟღივლეს, ჩაუნისკარტეს,
გაჰკრეს, გამოჰკრეს ბრჭყალები,
სისხლი ადინეს ღამურას,
გამოუბნელეს თვალები!

დაღმა დაეშვა ღამურა,
მიმართა ისევ ძველ სადგურს...
მაგრამ იქ უფრო შავი დღე
დაუდგა მაშინ უბედურს:

თაგვებმა აითვალწუნეს,
აღარ მიიღეს, რომ ნახეს,
მივარდნენ ერთად საკბენად,
,,ჰკა მაგასაო!\" დასძახეს...

მაშინ კი მიხვდა ღამურა,
რომ ანგარიში წაუხდა
და თვისი ნატვრა უგნური
საჭირბოროტოდ აუხდა!

გვიანღა იყო! გაფრინდა
გაკიცხულ, თავლაფდასხმული,
ერთ ძველ ნანგრევში შეფრინდა
და მოიბრუნა იქ გული.

მას შემდეგ ნანგრევში ბუდობს,
დღე-დღე ვერ ჩნდება სირცხვილით,
და მუდამ ამას წრიპინებს
კვნესით და გულისტკივილით:

,,კრულ იყოს მისი სახელი,
ვინც მთა გასცვალოს ბარზედა!
თვის ტომის დამწუნებელსა
ჭირი მიუვა კარზედა!

,,ნურავინ ისხამს სხვის ქურქსა
და ნუ სცვლის თვისსა ენასა,
თორემ ბოლო დროს მოიმკის
ჩემსავით ცრემლთა დენასა!

,,გადაგვარების მოსურნე
ბუნებისაგან კრულია!
მისი პირადი ღირსება
ყოველგან დაჩაგრულია!

,,ძველ ტომში გამოსხლეტილსა
არ მოუშლიან კბენასა
და ახალ ტომშიც გაჰკიცხვენ:
დაუწუნებენ ფრენასა!

,,კრულია მისი ხსენება,
ვინც დაჰგმობს დედა-ენასა,
თვის ტომს ჰღალატობს და მითი
თვით ჰფიქრობს მაღლა ფრენასა!..\"

1880


Âñ¸ íåîáõîäìîå äëÿ äâèæêà DLE