წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სატრფოს

(satrfos)


მშვენიერო, შენ გეტრფი,

შენი მონა ერთგული,

შენთვის სულდგმულს, შენგანვე,

შენთვის მიძგერს ეს გული!

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სალამური

(salamuri)



სად ხარ, ჩემო სალამურო,

ხმატკბილო და საამურო,

რომ შენის ხმით ჩრდილოეთში

ქართველს გული გამიხურო!


როცა მწყემსი გიპყრობს ხელში

და გაჰკივის მთა და ველში,

ტკბილსა ხმასა ცაში ჰკარგავს

და სევდისას - შავს ქვესკნელში,


მაშინ ფიქრი ჩემი შენს ხმას

გარს ეხვევა, ვითა ძმა ძმას

და შენი კვნესით მაგონებს

საქართველოს მწარე მოთქმას:


ხან სპარსელნი აკვნესებენ,

ხან თურქები აოხრებენ,

ხან სკვითები, დროს შერჩევით,

მყუდროებას უშფოთებენ!


მაშ, უწყალო სალამურო,

მტირალო, არსაამურო,

რად მსურს შენი ხმა ვისმინო

და ქართვლის ბედს მოვემდურო?!


მაგრამ ზოგჯერ რომ ტკბილი ხმა

სანუგეშოდ მიჰფრენს აღმა

და ჩემთ გიჟთა ოცნებათა

ხარბად ინთქავს უფსკრული ღრმა,


თავგანწირულს მამულის მცველს

წარმოვიდგენ მაშინ ქართველს:

მტერს შეჰყვირის: “ჰკა მაგასა!”

გამოსული ბრძოლისა ველს.


აბა ეს ხმა, სალამურო,

ტკბილხმოვანო, საამურო,

აროდეს არ მომყირჭდება,

ძალგიძს მუდამ მომაწყურო!


ქართულად ჰკვნეს, ქართულად სტვენ,

ქართველის გულს ამით ალხენ,

ხასიათს და ჩვეულებას

წინაპართა გვაგონებ ჩვენ.


მაგრამ, ჩემო სალამურო,

გრძნობით მსტვენო, საამურო.

აღარავინ გიგდებს დღეს ყურს,

სჯობს, ისევ მწყემსს ემსახურო!..


1861 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

საიდუმლო ბარათი

(saidumlo baratebi)



საიდუმლო ბარათო!

გითხრეს: “ექმენ მარადო

სიხარულის მიმნიჭედ

და სევდისა ფარადო”.


მისთვის გიდებ უბეში,

გალბობ ცრემლის გუბეში,

ამისრულო, რაც გითხრეს,

თუ ხარ ჩემი ნუგეში!


ვერა მხედავ მდუმარეს,

ცრემლებს რომ ვღვრი მდუღარეს?

რად არ მეტყვი მის ამბავს,

ნუგეშს არ მცემ მწუხარეს?


როცა მისი მარჯვენა

გრძნობით გხატავდა შენა,

თვალთ ცრემლი ვერ შენიშნე,

ვერც სახეზედ მოწყენა?


როცა ამ სიტყვებს სწერდა,

გული ხშირად უძგერდა?

და თან ტკბილის გრძნობითა

სიყვარულსა დაგმღერდა?


ან როს ფარულად მანა

შენ ჩემთან გამოგგზავნა,

ანგელოსი სუფევდა

მის გულში, თუ სატანა?


არა! ამ გრძნობას განა

მიჰბედავდა სატანა?!

მაშინ უკუღმა ბრუნვას

იწყებდა თვით ქვეყანა!


საიდუმლო ბარათო,

მექმენ… მექმენ მარადო

სიხარულის მომნიჭედ

და სევდისა ფარადო!


1859 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

უკანასკნელი ლექსი

(ukanaskneli leqsi)



აღარ გსურს ჩემი ანთება,

მნათე ხარ სხვისი ლამპრისა!..

დამწუნებელო ბულბულის,

გიყვარს ჭიკჭიკი სხვა მხრისა!…


უშენოდ ვეღარ ჭიკჭიკობს,

ენა ჩავარდა ბულბულსა,

მოუახლოვდა სიკვდილი,

შხამი აპკურა მის გულსა.


მაგრამ ეს შენთვის ერთია:

ცოცხალი ვიყო, გინდ მკვდარი!

აღარ აენთვის აწ სხვისგან

ჩემი დამქრალი ლამპარი!

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სურვილი

(survili)


მინდა, რომ ჩემსა სატრფოსა

ვხედავდე თავისუფალსა,

რომ ძალით ვერ აშინებდენ,

ვერც ნებით უხვევდენ თვალსა!..


მინდა, რომ მისი სახელი

გაითქვას ძველებურადა

და მისიანი ყველანი

ერთად სცხოვრობდენ ძმურადა!


მინდა, რომ მისსა დიდებას

დამღერდეს რუსთველის ქნარი

და იღვიძებდეს იმ ხმაზე

ტაშის-კვრით ხალხი მძინარი!..


მინდა, რომ… მაგრამ, ეჰ, კმარა!

ფრთა შევაკვეცოთ სურვილსა,

თორემ რა მოჰკლავს უფსკრულსა

მამულისშვილის წყურვილსა!


1880 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სულიკო

(suliko)


საყვარლის საფლავს ვეძებდი,

ვერ ვნახე… დაკარგულიყო!…

გულამოსკვნილი ვჩიოდი:

“სადა ხარ, ჩემო სულიკო?!”


ეკალში ვარდი შევნიშნე,

ობლად რომ ამოსულიყო;

გულის ფანცქალით ვკითხავდი:

“შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!”


ნიშნად თანხმობის კოკობი

შეირხა… თავი დახარა,

ცვარ-მარგალიტი ციური

დაბლა ცრემლებად დაჰყარა.


სულგანაბული ბულბული

ფოთლებში მიმალულიყო;

მივეხმატკბილე ჩიტუნას:

“შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!”


შეიფრთქიალა მგოსანმა,

ყვავილს ნისკარტი შეახო,

ჩაიკვნეს-ჩაიჭიკჭიკა,

თითქოს სთქვა: “დიახ, დიახო!”


დაგვქათქათებდა ვარსკვლავი,

სხივები გადმოსულიყო;

მას შევეკითხე შეფრქვევით:

“შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!”


დასტური მომცა ციმციმით,

სხივები გადმომაყარა

და იმ დროს ყურში ჩურჩულით

ნიავმაც ასე მახარა:


“ეგ არის, რასაც ეძებდი,

მორჩი და მოისვენეო!

დღე დაიღამე აწ ტკბილად

და ღამე გაითენეო!


სამად გაშლილა ის ერთი:

ვარსკვლავად, ბულბულ-ვარდადო,

თქვენ ერთმანეთი რადგანაც

ამ ქვეყნად შეგიყვარდათო”.


მენიშნა… აღარ დავეძებ

საყვარლის კუბო-სამარეს,

აღარც შევჩივი ქვეყანას,

აღარ ვღვრი ცრემლებს მდუღარეს!


ბულბულს ყურს ვუგდებ, ვარდს ვყნოსავ,

ვარსკვლავს შევყურებ ლხენითა,

და რასაცა ვგრძნობ მე იმ დროს,

ვერ გამომითქვამს ენითა!


ისევ გამეხსნა სიცოცხლე,

დღემდი რომ მწარედ კრულ იყო,

ახლა კი ვიცი, სადაც ხარ,

სამგან გაქვს ბინა, სულიკო!..


1895 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

სიყვარული

(siyvaruli)


სიყვარულო, ნიჭო სრულო,

წამ ტკბილო და ხანგრძლივ მწარე,

ჯერ აკვანო ნეტარების,

მერმე კუბოვ და სამარე!


დღეს ჩემი ხარ, ხვალ სხვისი ხარ,

უგზო-უკვლოდ მოარული!

სად არს შენი დასაბამი?

ან სადა გაქვს დასასრული?


ზოგი გყვედრის, ზოგი გვედრის,

ყველას კი ჰსურს, რომ გემონოს!..

ვინ არის, რომ შენსა სიტკბოს

სიცოცხლე არ შეუწონოს?


დიდის ხნობით… მაღალ გრძნობით

თუმც არავის არ ახარებ

და წამიერ სიტკბოებას

საუკუნოდ წაამწარებ,


მაგრამ მაინც ყველა გეძებს!..

ცოცხალმა ვით დაგიწუნოს?

ვინ არის, რომ იმ ერთს წამში

არ გასწირავს საუკუნოს?!


1886 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ფუტკარი

(futkari)


(ვუძღვნი ს. ამირეჯიბისას)


სხვებმა უმღერონ ვარდ-ბულბულს,

ადიდონ ლომი ძლიერი;

თვალ-მარგალიტით შეამკონ

შვენიერება ცბიერი.


სხვა არის ჩემი გალობის

და ჩემის ჩანგის საგანი:

პატარა ბუზი… ფუტკარი,

იობის ჭიათაგანი.


ფუტკარო, ჩემო ფუტკარო,

ბზუილავ, მოუსვენარო,

უსამართლობით დევნილო,

სამართლიანად მკბენარო!..


სიტკბოს რომ ეძებ სათაფლოს,

მიტომ ხარ მოუსვენარი…

და ვინც ხელს გიშლის შრომის დროს, -

მხოლოდ იმისი მკბენარი.


მაგრამ ქვეყანა უძღები

განა დაეძებს სიმართლეს?

ბნელს შენი სანთლით ინათებს

და ბნელს ჰფენს შენსა სინათლეს.


შენ არ გიკარებს, თაფლს კი სჭამს,

მშრომელის უმადურია…

ოღონდ კი დასტკბეს, რას დასდევს,

თუ სიტკბო სადაურია?!


და შენ კი, ჩემო ფუტკარო,

არ უსმენ ქვეყნის ჭორებსა,

ერთი უგნური რომ შეთხზავს

და ასი იმეორებსა.


მაინც დაბზუი, დაფრინავ,

არც იშლი დროზე კბენასა,

ქვეყანას თაფლუჭს უმზადებ

და სანთელს უნთებ ზენასა…


სარკე და სახე მგოსნობის,

ემბლემაცა ხარ შრომისა, -

შენათხზი სიყვარულისა

და წმინდა გულისწყრომისა.


ფუტკარო, ჩემო ფუტკარო,

იობის მატლო მცირეო!

ჩანგი გთხოვს, მგოსნის სიტყვები

მსხვერპლივით შეიწირეო!


1902 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ქუთაისი

(Qutaisi)


მშვენიერო ქუთაისო,

სავარდო და სამაისო!

ვინ ყოფილა შენი მავნე,

გულს ეკალი რომ დაგისო?


შენი ციხე-გალავანი,

ბევრჯერ სისხლით განაბანი,

მიწასთან ვინ გაგისწორა,

ერთხელ მტკიცე, ახოვანი?


თავს დაგყურებ აოხრებულს,

ქვით და ეკლით რომ ივსებ გულს!

ვეღარ ვხედავ ოქროს ჩარდახს,

ერთ დროს განთქმულს და დიდებულს!


ეგ ფაზისი თავმომწონი,

სახელცვლილი დღეს რიონი,

გულამღვრევით რას ბუტბუტებს,

გადასული დროს მომგონი?


აგონდება ოქროს კრავი,

ვით ქონება რამ უძრავი?

და მრისხანე ზვირთებზედაც

არგო, ფრთხილად მომცურავი?


შიგ იაზონ ელინებით,

ვერ შემრთველი სურვილ-ნებით,

მედეიას მომპარავი

მედიასვე მანქანებით?


სადღა არის ოქროს სილა?

შლამ-ტალახით ამოვსილა!..

მწუხრის ზეწარს დაუფარავს

მაგის მზე და მაგის დილა!..


გარბის შენგან მგლოვიარე!

ცრემლით ირწყვის არემარე

და შავ ზღვასვე შეჰღრიალებს:

“ჩემი ტანჯვა მიიბარე!”


მაგრამ, ჩემო ქუთაისო,

ძალით სხვასთან შენათვისო!

მოთმინება!.. მოთმინება!..

სევდით გული არ აივსო!..


1893 წ.

წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ქებათა-ქება

(qebata-qeba)


სხვებმა სვან ღვინო, მე უღვინოდაც

მთვრალი ვარ პირად ბედნიერებით

და ნეტარებას მიმრავალკეცებს

მიდამო მისის მშვენიერებით.


ვიშ ამ საღამოს,

მშვიდსა, საამოს,

ტკბილ ნეტარებით შეზავებულსა!..

რა უცნაურად,

მაღლით ციურად

სამოთხისაკენ იტაცებს გულსა,


რომ საიდუმლო,

სასიქადულო,

კაცსაც ბუნების შეატყობინოს

და, სადაც ჭკუა

სცდება და სტყუა,

იქ მარტო მხოლოდ გულს აგრძნობინოს!


აჰა, ვგრძნობ მეცა,

რომ არის ზეცა,

აღვსილი რაღაც ძალით საგზნობით,

და ეს ქვეყანა,

ყოვლგნით ყველგანა,

თავს უხრის შემქმნელს მადლით საგრძნობით!


დახეთ ამ მთვარეს,

სხივმომფინარეს,

თითქოს ტკბილ სევდით ივსებსო გულსა!..

მოკაშკაშენი,

მოთამაშენი,

ვარსკვლავნი ირგვლივ აბმენ ფერხულსა.


ძალთა დიდება,

შექმნათა ქება,

არს საიდუმლო მათი ვედრება.

ქვეყნით ბუნება

ბანს ეუბნება

და ეს ბანია “ქებათა-ქება”.


ყვავილთა ენა -

არს სუნნელთ ფშვენა,

საგალობელად აღმა კმეული,

წყალთა ჩქრიალი,

ფოთოლთ შრიალი,

ბალახთ ბიბინი რაღაც გრძნეული,


ბუნების მაყრულს,

საქორწილოდ სრულს,

ეკავშირება, ზე ემატება, -

და ახლა მეც ვგრძნობ,

საიდუმლოდ ვცნობ,

რომ არის კაცში ღვთისა ხატება!..


რამ ამამაღლა? ვინ მაგრძნობინა

ეს საიდუმლო, ღვთიური ძალა?..

ადამის ცოდვით მკრთალი ბუნება

ძლევამოსილად გარდამიცვალა?! -


შენ, სიყვარულო, ცისა და ქვეყნის

კავშირო და თან შუამავალო!

შენ, რომლის ერთ წამს, იმ სანეტაროს,

მზა ვარ, სიცოცხლე მთლად ვანაცვალო!..


შენ, ვისაც უგნურთ უმეტესობა

ვერ გიგრძნობს, ვერც გცნობს, მხოლოდ ცილს გწამებს,

და შენ მაგიერ შენის სახელით

ის აღიარებს პირუტყვულ წამებს!


შენ და მხოლოდ შენ, ციურო ნიჭო,

გამოუთქმელო კაცთა ენითა...

შენგან მგოსანი ფრთებშესხმული ვარ

და მონავარდე აღმაფრენითა,


რომ მეც, გედივით, სიკვდილის წინეთ

უცნაურ ჰანგზე ჩავიხმატკბილო...

გცხო წმინდა სიმებს ციურ მალამოდ

და ვსთქვა გალობა საშვილიშვილო.


მე მას ვუგალობ, ვისაც განგებამ

მშვენიერება უსხივცისკარა!...

ვინც ვარდს ელფერი, იას სინაზე

და ბულბულს ენა ერთად მოჰპარა!..


ის არის ჩემი ტკბილი სიზმარი

და მომხიბლავი მძლავრი ოცნება...

სიყვარული რომ ტახტად უდგია,

ეგვირგვინება პატიოსნება!..


როცა ჭაბუკი გამოუცდელი

მას თაყვანს ვცემდი თავდადებულად,

ვხედავდი ნინოს, თამარს, ქეთევანს,

იმაში შენათხზ-შეერთებულად;


და, საამქვეყნოდ გულგრილ მოხუცი,

დღესაც თაყვანს-ვცემ, როგორც პირველად,

თითქო ჭაბუკი ვიყო მე ახლა

და ვყოფილიყო მოხუცი ძველად!..


სხვებმა სვან ღვინო!.. მე უღვინოდაც

მთვრალი ვარ მეტის სიხარულითა!..

ემატა სოფელს მშვენიერება

ჩემს თვალში მისის სიყვარულითა!..


1882-1900 წწ.


Âñ¸ íåîáõîäìîå äëÿ äâèæêà DLE