როცა სიცოცხლე მიხაროდა

როცა სიცოცხლე მიხაროდა
გული სითბოსაგან დამიცალე,
როცა სიგიჟემდე შემიყვარდი
შენთან სიახლოვე ამიკრძალე,
ოცნება წმინდა რაც კი გამაჩნდა
ყველა ამირიე, დამიშალე.
შენი გაღიმება შემიყვარდა
მერე შეხვედრაც კი ამიკრძალე.
მარტო სიყვარულის ცოდვა მაწევს,
მაინც არაფრით არ შემიბრალე.
შენი სიყვარული მიხაროდა
ღიმილი კი ცრემლად შემიცვალე.
შენი დავიწყება მაიძულე,
მაგრამ მერე ისიც ამიკრძალე

ქალის ცრემლების ფასი

ამქვეყნად არის ბევრი რამ წმინდა
თუკი მიხვდება კაცი,
თუ ვინმე შეძლებს გაიგოს სრულად
ქალის ცრემლების ფასი...

თუ შეეცდება დარდის გაფანტვას,
უიმედობის დღეებს,
თუ ამოაშრობს ჩუმი ალერსით
დარდით დაღვენღილ ცრემლებს.

ქალის ქვითინი, რომელსაც თითოს
ოცნება გაუფრინდა,
რა შეიძლება ამქვეყნად იყოს
ამაზე უფრო წმინდა?!

ბევრი რამ არის თაყვანსაცემი,
თუკი მიხვდება კაცი,
ოღონდ გაიგეთ, ოღონდ გაიგეთ
ქალის ცრემლების ფასი.

უკვე დაგემშვიდობე

უკვე დაგემშვიდობე
და გითხარი წადი.
გულში სიცარიელეა…
და მე ავად გავხდი.
შენ კი არ მეხმიანები,
უცაბედათ გაჰქრი…
კოცნა მაინც დაგეტოვა…
არაყს მივატანდი…
ტუჩებს ჩავიტკბარუნებდი…
შენი ტრფობით დაღლილს…
მთვარეს ავეკიდებოდი…
ვით ობოლი ბავშვი…
გულში ჩავეხუტებოდი…
რადგან მარტო დავრჩი…
შენს გზას ავედევნებოდი…
შენს ნაკვალევს, აჩრდილს…
ფიქრში მოგეფერებოდი…
მარტოობით დაღლილს…
შენს ტუჩს დავეწაფებოდი…
ამ მწყურვალი ბაგით…
მაგრამ უკვე გვიანია…
წადი, ჩემგან წადი…

გუშინ ეს გული ფეთქავდა ლაღად

გუშინ ეს გული ფეთქავდა ლაღად.
მას სიყვარულის სჯეროდა, სწამდა.
მისი მიზნები სიხვისას არ ჰგავდა,
უნდოდა მშვიდი ცხოვრება მასთან,
გოგო, რომელიც ოცნებად ჰყავდა.
იყო თავნება, გიჟი და ლაღი,
მან ამ სიყვარულს უწოდა განძი,
ამ განძს მისთვის არ ჰქონდა ფასი!
როცა დატევა გულში გაჭირდა,
გულიც დაცალა განძს, რომ დასჭირდა.
არც მისი ძგერა იყო ჩვეული,
გოგო მართავდა გადარეული.
დრო, რომ გავიდა გული დამძიმდა,
თურმე ის გოგო მისგან წავიდა…

ლატარია - Lataria


ლატარიათა გვარს არაფერი აქვს საერთო იტალიაში მოგონილ სიტყვასა და ნივთების ან ფულის გათამაშებასთან. მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ გვარის ფუძედაა გამოყენებული ლათა. ლათა სოფელია კოდორის მარჯვენა ნაპირზე, სოხუმის სამხედრო გზაზე. ლათას მცხოვრები იქნება ლათარი. როგორც ჩანს, მომხდარა ყრუ ფშვინვიერი თ ბგერის გამკვეთრება და თ ასო ტ-ს შეუცვლია (ლათარი – ლატარი – ლატარია).

სალატარაიო – უბნებია ურთში, ნაკადუში (ბეჰეუმქურის ნაპირზე), ნარაზენში, ლარჩვაში, თორსში (თოლისქურის ნაპირებზე), გაღმა შუა ხორგაში.

„ლატარია კოჩოლას ემართა ცაიშის საყდრის ბეგარა“ (1621 წელი).

„ლატარია ხუხულას ემართა ცაიშის საყდრის ბეგარა“ (1616-1621 წლები).

ყველაზე გავრცელებულ ქართულ 1 000 გვართა სიაში ლატარია 353-ე ადგილზეა; ხობის რაიონში უჭირავს მეორე ადგილი, ზუგდიდის რაიონში – 39-ე. ხეთაში ლატარიების 119 კომლი ცხოვრობს, თორსა-დღვაბაში – 59, ორულუში – 31, აბასთუმანში – 28, ხობში – 19, შუა ხორგაში – 18, ახალსოფელში (ზუგდიდის რაიონი) – 11, ურთაში – 11, აბაშაში – 10, ჭიათურაში – 9, ნარაზენში – 8 და ასე შემდეგ.

საქართველოში 2 283 ლატარია ცხოვრობს: ხობში – 876, ზუგდიდში – 858, თბილისში – 2 209.

თურქია - Turqia

ქართული გვარ-სახელების ქმნადობა-ჩამოყალიბებაში ბევრი სუფიქსი მონაწილეობდა: ეთ-ი, ელ-ი, ძე, შვილი, ია, უა, ანი, იანი და ასე შემდეგ. ბევრი გვარი წარმოქმნილია ტოპონიმებიდან, ეთნონიმებიდან და ასე შემდეგ. თურქიათა გვარიც წარმოქმნილია ეთნონიმიდან. ეთნონიმიდან თურქი, ნაწარმოები გვარებია: თურქაძე, თურქია, თურქიაშვილი, თურქიშვილი, თურქოშვილი.

ტოპონიმი: სათურქიო – უბნები ანაკლიაში (ენგურის მარცხენა მხარეს), ზემო ქვალონში (დვაბის მარცხენა მხარეს), გეჯეთში (ტეხურის მარცხენა მხარეს). „საცაიშლო გამოსავლის დავთარში“ (1616–1621 წლებში), დასახლებულია წყარულზურს მოსახლე თურქია, რომელსაც ემართა ცაიშის საყდრის ბეგარა.

ამავე ძირისაა თურქიაშვილები. ქაჩიბაძეების (ბარათაშვილების წინაპრები) აზნაურიშვილები, თურქისტანიშვილები (მათი შტო-გვარია სეხნიაშვილი) ქვემო ქართლის მებატონე-მემამულეები იყვნენ.

მასხულია - Maskhulia

ამ აზნაურულ საგვარეულოს ღრმა ფესვები აქვს. გვართა მკვლევრები და მათ შორის გიორგი ახვლედიანი ამ გვარს მესხეთს უკავშირებს. ილია მაისურაძე, წიგნში „ქართული გვარ-სახელები“, წერს: „მასხულია გეგეჭკორის რაიონი და სხვა; სავარაუდოა საკუთარი სახელი მასხულ. გ. ახვლედიანი უკავშირებს მასხ, მესხ, მოსხ ეთნონიმურ ძირებს“.

იოანე ბაგრატიონი (ბატონიშვილი) წიგნში „შემოკლებითი აღწერა საქართველოს შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა ოჯახებისა, რომლებიც შეტანილნი არიან ტრაქტატსა შინა“, წერს, რომ მასხულიები არიან „ოდიშის აზნაურნი“. სამეგრელოს სამფლობელოს სახლისადმი კუთვნილ აზნაურად არიან მოხსენიებულნი, როგორც 1890 წლის 5 ივნისს, ისე 1904 წლის თავად-აზნაურთა სიაში.

„მასხულია ბაკოლია, მოწმე ბეჟან ბატონიშვილის მიერ გიორგი ასათიანისთვის მიცემული ბიჭის წყალობის წიგნისა“ (1700 წელი).

„მასხულია კუირია, ლევან დადიანმა ხელმეორედ შესწირა ის შვილებით ხობის ტაძარს“ (1628-1647 წლები).

მარტვილში ცხოვრობს მასხულიათა ათი კომლი. ადგილობრივი ვარიანტია მასხუია, მასხვია. ტოპონიმი: ემასხვიე-ემასხუიე. უბანია ნოღის მარჯვენა მხარეს, მარტვილსა და ლეცაცხვაუს საზღვარზე. ნამასხვიუ-ნამასხუიე ტყე-ფერდობებია ეშაშიეში (ლეციცხვაიე). ამავე ფუძის გვარია მასხულავა, დამოწმებულია 1733 წელს შედგენილ ერთ საეკლესიო საბუთში.

1904 წელს ნახუნაოში, სერგიეთში, საჩოჩიოში, საბოკუჩაკოში, კოდორში, მარტვილში, საელიავოში, ინჩხურში, საკაჭარაოში მცხოვრები მასხულიები აზნაურები იყვნენ. ამასთანავე, კელთანაში ცხოვრობენ როგორც მასხულიები (აზნაურები), ისე მასხულაიები (ასევე აზნაურები).

საქართველოში 267 მასხულია ცხოვრობს: თბილისში – 194, ზუგდიდში – 96, მარტვილში – 25.

თუ სიყვარულის სადღეგრძელოს ყანწით ვერ დალევ

თუ სიყვარულის სადღეგრძელოს ყანწით ვერ დალევ

და სანუგეშოთ ვერ ჩააქსოვ ოხვრას ნაღვლიანს

თუ სიყვარულში, სიყვარულით არ დაიწვები,

მაშინ ნეტავი უკეთესი რა შეგიძლია?!

თუ ლამაზ თვალებს კოცნით ცრემლებს ვერ ამოუშრობ!

ვერ აგრძნობინებ სიყვარული თუ რა ძნელია!

თუ უნაზეს და ლამაზ თვალებს ვერ აათრთოლებ

ნეტავ იცოდე უკეთესი რა შეგიძლია?!

სხვისი ტკივილი შენებურად თუ არ გიგრძვნია,

და სხვისი დარდი სიხარულად არ შეგიცვლია

გაწვდილ ხელისთვის თუ კი ხელი არ გაგიწვდია

მაშინ ნეტავი უკეთესი რა შეგიძლია?!

ცუცქირიძე ლელა - CucqiriZe Lela

ლექსები ბავშვებისთვის

აი ია

აი ია, აი თითი,
კითხვას ვსწავლობ, დღეებს ვითვლი,
მინდა, მალე წავიკითხო
ჩემი საყვარელი წიგნი.
დედიკომ თქვა: დავიღალე
ზღაპრების და ლექსის კითხვით,
მე კი ისე ვერ ვიძინებ,
თუ არ წავიკითხე წიგნი.
აი ია, აი თითი,
უკვე ცოტა წერაც ვიცი,
თეთრ ფურცელზე დავასკუპე
სიტყვა ონავარი ჩიტი.
აი ია, აი თითა,
ლექსს დავუწერ, ვინც კი მიყვარს,
და ძილის წინ ჩემს თოჯინას
ზღაპრის ნაცვლად წავუკითხავ.

ობობა ბაბაჭუა

უსაქმურმა ბაბაჭუამ
ქსოვა იცის აჩა–ბაჩა,
ერთი ძაფი ალთას მიდის,
ერთი ძაფი მიდის ბალთას.

ბუტერბროდებს ბებო აჭმევს,
თმას უვარცხნის, ტანზე აცმევს,
ბოდიში და ღამღამობით
ქოთანზეც კი ბებო აჯენს.

ან ძინავს და კოტრიალობს,
ან უაზროდ ბორიალობს.
ერთხელ ბებოს აწყენინა,
ღამით თავი აძებნინა,
თვითონ კარის მეზობელთან
ჭორაობდა არხეინად.

ბებო ძლიერ გაუჯავრდა,
ხან ახტა და ხანაც დახტა,
მერე აბგა მოიკიდა,
მეგობართან გადაბარგდა.
დარჩა მარტო ბაბაჭუა,
მშიერია, რა თქმა უნდა.

აბლაბუდა ჩამოქსოვა,
აჩა–ბაჩა, აბდა–უბდა.
ბევრს ეცადა, როგორ არა,
ასეც ხლართა, ისეც ხლართა,
მაგრამ მაინც ბუზის ნაცვლად
ქსელში თვითონ გაიხლართა.
...ახლაც იქ ზის, ბებოს ელის,
ის თუ არა, ვინ უშველის?!

კაჭკაჭები

სუფრასშლიან კაჭკაჭები,
დაუცხვიათ მაჭკატები,
მგონი, გოგოს ათხოვებენ,
გამოუჩნდათ მაჭანკლები.

- რა ნისკარტი, რა თვალები,
რა ფრთები და რა ტან-ფეხი! -
კაჭკაჭელას სილამაზით
აღფრთოვანდნენ მაჭანკლები.

გაშლილ სუფრას შემოუსხდნენ,
სადღა არის მაჭკატები?!
საპატარძლოს შეუსანსლავს,
მყისვე მიხვდნენ კაჭკაჭები.

- ვის რად უნდა ღორმუცელა? -
აბობოქრდნენ მაჭანკლები,
სულ არ დარდობს კაჭკაჭელა,
ხომ მიირთვა მაჭკატები?!

მფრინავი ცუგა

სანსლი-სუნსლი, სანსლი-სუნსლი,
გადასანსლა ცუგამ ბუშტი,
ბუშტი იყო გაბერილი!
თქვენ გეგონათ დაჩუტული?

სულ ერთ წამში, ჩვენი ცუგა
კარუსელს და ეზოს აცდა,
და წითელი ბუშტის ნაცვლად
მაღლა-მაღლა აფარფატდა!

ჯერ აივანს წამოედო,
ანას ბებო ფენდა სარეცხს,
წაუვიდა ლამის გული
საწყალს ცუგას დანახვაზე.

მერე ღია ფანჯარაში
შეფრინდა და გაიჭედა,
დაინახა ლუკას დედამ,
მაგრამ არც კი დაიჯერა!

მერე ხისკენ გადაფრინდა
ყვავის ბუდეს გადახედა,
შიშისაგან შავი ყვავი
სულ თოვლივით გადათეთრდა!

მერე მოხვდა სახურავზე,
ესღა აკლდათ ახლა კატებს!
ცუგა ფრენსო და ელდისგან
ქათმებივით აკაკანდნენ!

მერე ცისკენ აიწია
ჩიტებს გვერდი აუარა,
ჩიტს ეგონა დიდი კოღო
და ნისკარტი მარდად ჩაჰკრა.

ჩაიფუშა ჩვენი ცუგა
და ეზოში ჩამოვარდა,
იმედია, ამის მერე
ბუშტებს აღარ გადაყლაპავს!

ბაწკი-ბუწკი

ბაწკი-ბუწკი,
ბაწკი-ბუწკი,
იჩხვლიტება წაბლის ბუძგი,
სულ ბუზღუნებს:
- ნეტავ რით მჯობს
ის ჩხვლეტია ზღარბი-ზღურბი.

ეკლები მაქვს უფრო კარგი,
თანაც მუცლით დამაქვს წაბლი!

იბერება,
იბრიქება
და ამდენი ბაქი-ბუქით,
ბაწკი-ბუწკი,
ბაწკი-ბუწკი,
დაბლა გაადინა ბუთქი!
წაბლი ცალკე გადაგორდა,
ცალკე დარჩა წაბლის ბუძგი.

ბაწკი-ბუწკი,
ბაწკი-ბუწკი,
მოკუსკუსებს ზღარბი-ზღურბი,
დაინახა, გზაზე გდია
აქეთ წაბლი, იქით ბუძგი,
წაბლი ჩადო ზურგჩანთაში,
ბუძგი დარჩა გაბუსხული.

ერთი ბეწო წვეთი

ცხრათვალა მზეს დაბადების დღე აქვს,
ხუმრობაა? გახდა დიდი გოგო,
გამოუცხო ცამ ნისლების ტორტი
და ღრუბლების ბეზეებით მორთო.

მოშხაპუნდა ქალბატონი წვიმა,
მოიყვანა ერთი ბეწო წვეთი,
შემოუსხდნენ მეგობრები სუფრას,
მზე ხალისობს, მზე იცინის, მღერის.

ვერ ისვენებს ერთი ბეწო წვეთი,
ტკბილეულსაც ვერ აშორებს თვალებს,
სულ შესანსლა ღრუბლის ბეზეები
სანამ ტორტზე დაანთებდნენ სანთლებს.

ღრუბლები

თამაშობენ ღრუბლები,
ონავარი ტყუპები,
გორაობენ ცაში,
ცაა მათი სახლი.
ქუხქუხებენ, ჭექენ,
და ქვეყანა შეძრეს!

ამ დროს დედაც მოვიდა,
ბრაზისაგან იკივლა,
ონავარი ტყუპები
ელვის ჯოხით მიტყიპა.

წკაპ-წკუპ, წკაპ-წკუპ,
წვეთები ეცემიან გუბეში,
თქვენ გგონიათ, გაწვიმდა?
ღრიალებენ ღრუბლები!

იღრიალეს, იტირეს,
მერე დედამ იდარდა,
მიეფერა ღრუბლებს და
უცებ გა-მო-ი-და-რა!

***

გაზაფხულის კარუსელი
ხალისით და ჟრიამულით
შემობრძანდა გაზაფხული.
ეს რა ხდება ჭრელ მინდორში,
რა გნიასი, რა ხმაური?
ხოჭო ბერავს ფერად ბუშტებს,
კუ ამზადებს ბამბის ნაყინს
და სიცილის ოთახს აწყობს
ლოკოკინა ნიჟარაში.
მუხლუხოზე შემომსხდარან
ჭია-ჭიამარიები,
ბალახების სასრიალოს
აკეთებენ კალიები.
ჭრიჭინებმა სახლთან ჩადგეს
აიწონა-დაიწონა,
ერთი ბეწო ჭიანჭველამ
ხარაბუზა გადაწონა.
ხვლიკი უკრავს ტუჩის გარმონს,
პეპელა კი ცეკვავს ბალეტს,
წრუწუნები იკერავენ
ყვავილების ფერად კაბებს.
საქანელით ერთობიან
ღიპიანი ზაზუნები,
დატრიალდა ჭრელ მინდორში
გაზაფხულის კარუსელი.


ნეკი-ნეკისაო...

ნეკი ნეკისაო,
შერიგებისაო,
თეთრი ფისო სახურავზე
მზეს მიეფიცხაო.
მიუსკუპდა შავი ლეკვი,
მიუტანა კამფეტები:
ტოფიტა და ბონი-ბონი,
ირისი და კარამელი.
ფთილასავით თეთრი ფისო
იპრანჭება, იცინისო:
_ ლეკვს რომ ფისო შეუყვარდეს,
გაუგია ნეტავ ვისო.
სხვა რა უნდა გავიფიქრო,
ეს ისედაც ცხადიაო,
კამფეტების ჩუქება ხომ
სიყვარულის ბრალიაო.
ნეკი ნეკისაო,
ეს რა გვეღირსაო,
შავი ლეკვი ფისუნიას
შერიგებიაო.

წერილი თოვლის ბაბუას

ჩემო თოვლის ბაბუა,
მენატრები ძალიან,
გავიგე, რომ ბავშვებთან
გულით მოგიხარია.
ისიც ვიცი, ხურჯინი
საჩუქრებით სავსე გაქვს,
ალბათ როგორ დაგღალა
მძიმე ტვირთის ტარებამ!
ჰოდა, თოვლის ბაბუა,
იცი, მე რას ვნატრულობ?
საახალწლოდ ეგ სავსე
ხურჯინი რომ მაჩუქო!

გუნდა-გუნდა

გუნდა-გუნდა, თოვლის გუნდა,
გაგორდება, სადაც უნდა,
გაეპარა დედა თოვლს და
კარუსელზე შემოსკუპდა.
დედა თოვლი ფიფქებს აფრქვევს:
- ჩემი გუნდა სად არის?
მის ძებნაში გადათოვლა
თოვლმა მთელი ქალაქი.
გაიხარეს პატარებმა:
- ფანტელები ცვივა ციდან,
ეს რა კარგად მოგვილოცა
თოვლმა ახალი წლის დილა.


მეტიჩარა ნაძვის ხე

მობრძანდება თოვლის ბაბუ,
მოდის წელი ახალი,
მიწას ფიფქით ეწერება
საახალწლო ზღაპარი.
იცინიან ფანტელები,
რა ამბავი გაიგეს?
თოვლის ბაბუ შეუყვარდა
მეტიჩარა ნაძვის ხეს.
აფახულებს თეთრი ზეცა
თეთრი ფიფქის წამწამებს,
მალე თოვლი აივნებზე
თეთრ ხალიჩებს გადაფენს.
ეს ნაძვის ხე მეტიჩარა
ბრჭყვიალებით მორთულა,
ხუმრობაა? თოვლის ბაბუ
საჩუქრებით მოსულა.


მინდა

ხომ ვერ მეტყვით, როდის მოვა
ახალი წლის დილა?
თოვლის თეთრი ფანტელები
უკვე ცვივა ციდან.
რა ხანია, ბებო მიქსოვს
უზარმაზარ წინდას,
თოვლის ბაბუმ საჩუქრები
რომ ჩამიდოს, მინდა.
მინდა ბარბი თავის სახლით,
დათუნია დრუნჩაც,
ნაირ-ნაირ თოჯინებზეც
არ ვიტყოდი უარს.
ამიტომაც მიქსოვს ბებო
საახალწლო წინდას,
საჩუქრებით რომ გაივსოს,
მინდა, მინდა, მინდა!


დღეს ახალი წელია

ჩამოვკიდეთ ბუხართან
საჩუქრისთვის წინდა,
მალე თოვლის ბაბუ
შემოაღებს ჭიშკარს.
რა ხმებია, ნეტავ?
თითქოს ვიღაც ხვრინავს,
ჩვენს წინდაში თაგუნიას
მოუწყვია ბინა!
შეუსანსლავს ტკბილეული,
დაუდვია ღიპი,
მთელი სახლი აიკლო
ფშვინვითა და ხვრინვით,
ალბათ მოსწონს ძალიან,
ჭრელ წინდაში ძილი!
თაგუნიას სიმსუქნისგან
არ გაირღვეს წინდა,
ძილისგუდა თაგუნა
გავაღვიძოთ ფრთხილად.
ჩუმად, ჩუმად, ჩუმად!
თაგუნიას სძინავს,
ეს ამბავი გვიამბო
ჭორიკანა ფიფქმა.
დღეს ახალი წელია,
კეთილები ვიყოთ,
თაგუნასაც ვაჩუქოთ
სათამაშო ფისო.


შობა დგება

ოცდახუთსა დეკემბერსა,
მადლიანი შობა დგება,
ღვთისმშობელი მარიამი
ყრმა იესოს ეფერება.
ქრისტე იშვა, ცა გაიხსნა,
სასწაული აცხადდება,
წკრიალებენ ვარსკვლავები,
შობა დგება, შობა დგება!
მოზღვავებულ სიხარულით
სული ხარობს, გული ფეთქავს,
ქრისტე იშვა, ქრისტე იშვა,
ოცდახუთსა დეკემბერსა!
მივეგებოთ, ქრისტე მოდის
სიკეთედ და მოწყალებად,
ოცდახუთსა დეკემბერსა
შობა დგება, შობა დგება!

მე ვერ გავუძლებ უშენობით მოტანილ დარდებს

მე ვერ გავუძლებ უშენობით მოტანილ დარდებს

და მივეცემი აბობოქრებულ ფიქრების ტალღებს.

შენთვის დავკრეფდი ტრიალ მინდორზე მე ველურ ვარდებს

და… სიგიჟესაც ჩავიდენდი გვერდით რომ მყავდე.

და ჩემს სიგიჟეს მივაწერდი თაფლისფერ თვალებს,

ხშირად მდუმარეს,დაფიქრებულს,სულ რომ მაწვალებს.

თაფლისფერ სითბოს,დაუცხრომელ ვნებას და ალერსს

მე წაგართმევ და... შენ გააღებ უმზეო თვალებს.

გააღებ თვალებს… დაიწყებ ძებნას,

გსურს რომ იპოვო ის ძველი მზერა….

შენ ვერ გაუძლებ უჩემობით მოტანილ დარდებს

და… სიგიჟესაც ჩაიდენდი გვერდით რომ გყავდე!


Âñ¸ íåîáõîäìîå äëÿ äâèæêà DLE