რისი თქმა არ შეიძლება ბავშვისთვის - აკრძალული სიტყვები



“თავი მომაბეზრე!”, “შეხედე გიოს, აი, როგორ უნდა გააკეთო!”, “საიქიოს გამისტუმრებ!”, “მე უკეთ ვიცი!” და ა.შ. ძნელად თუ მოიძებნება ადამიანი, რომელსაც მსგავსი გამოთქმები ბავშვის მიმართ არ გამოუყენებია. დიახ, ძალიან ხშირად ეს სიტყვები დაუფიქრებლად (წყევლაზე რომ არაფერი ვთქვათ) მრისხანებისა და გაღიზიანების ჟამს დაგვცდება ხოლმე, მაგრამ ამ უცაბედობით ისინი უფრო ზუსტად ხვდება მიზანს და მეტად მტკივნეულად მოქმედებს პატარა ადრესატზე.

სიტყვა რომ მუშტზე ძლიერია, ძველი ჭეშმარიტებაა, რომელიც მშობლებმა არასდროს უნდა დაივიწყონ. ბავშვი ბევრ რამეს აპატიებს თავის ახლობლებს, ჩხუბში დალურჯებული ადგილი განიკურნება, მაგრამ მთელი უბედურება ისაა, რომ მშობლების გაუფრთხილებელ სიტყვას ისეთი კვალის დატოვება შეუძლია, რომელიც ცხოვრებისეულ დადგენილებებს ამყარებს ან სამუდამო დაღს ასვამს მის ფსიქიკას.

ყველაზე მიმნდობნი

ახალშობილისთვის მნიშვნელოვანია არა შინაარსი, არამედ ინტონაციაა. ალერსიანი ტონი და ღიმილი – ესაა სულ, რასაც პატარა აღიქვამს. დრო გადის და ძალიან მალე ბავშვი შინაარსსაც აღიქვამს, მაშინ საკვანძო მნიშვნელობას ის იძენს, თუ რა ითქვა. და რაც მთავარია – მას სჯერა ყველაფრის, რასაც ეუბნებიან!

მშობლების სიტყვებს ბავშვები სიტყვა–სიტყვით აღიქვამენ, სწორედ ამიტომ უნდა ავარიდოთ თავი აკრძალულ სიტყვებს.

“თუ ახლავე არ მიატოვებ მაიმუნობას, აი, იმ ბიძიას მივცემ შენს თავს!” – ამ სიტყვების სისრულეში მოყვანა მშობელს არასოდეს მოუვა თავში, მაგრამ ბავშვი ამ დროს გრძნობს, რომ დაუცველია, აღარ თვლის თავს საჭირო და საყვარელ არსებად, კარგავს ნდობას მშობლებისა და მთელი სამყაროს მიმართ. ასეთივეა მუქარა, რომლითაც ვცდილობთ, ვაიძულოთ ბავშვი კარგად მოიქცეს. თუ არ დაიძინებ, მოვა მილიციელი, ან გუდიანი კაცი და წაგიყვანს. მშობელს სურს, აიძულოს ბავშვი, ჭამოს ან დაიძინოს.

განა არ შეიძლება, მუქარა წითელი ვაშლით შევცვალოთ? თქვენ ხომ უკეთ იცით, რას უფრო აფასებს თქვენი შვილი?

“დამტანჯე!“, „თავი დამანებე“, „ხელს ნუ მიშლი“ – დაღლილი მშობელი ხელს კრავს ბავშვს, რომელიც ეძებს ყურადღებას. ეს ამსხვრევს ბავშვის რწმენას, რომ მშობლისთვის შეუცვლელი და საყვარელია.

არც საკუთარი ჯანმრთელობით სპეკულირება ღირს: “აღარ შემიძლია მეტი, მოვკვდები და მოისვენებთ’’, - მსგავსი შინაარსის ტირადების მოსმენის შემდეგ შვილს პასუხისმგებლობის ტვირთი მძიმედ აწვება.

როგორი დაღლილი და დაკავებულიც არ უნდა იყოთ, შეეცადეთ, უხეში მიმართვისგან თავი შეიკავით. სჯობს, მულტფილმი ჩართოთ, დროც გაგითავისუფლდებათ და დაძაბულობაც გადაივლის.

“აი, ყოჩაღ…”, “ჰოო, კედლების შეღებვის იდეა მართლა ბრწყინვალეა” – არ დაგავიწყდეთ, ისეთ ცნებებს, როგორიცაა სარკაზმი და ირონია, ბავშვი მხოლოდ 7 წლიდან აღიქვამს, ჯერჯერობით კი ყველაფერს პირდაპირ გებულობს და არ გაგიკვირდეთ, თუ ნორჩი მხატვარი საქებარი სიტყვების დამსახურებისთვის კიდევ არაერთხელ შეგიფერადებთ კედლებს.

სრულიად უსარგებლოა ხუმრობით ნათქვამი – ჩემი სულელი, გომბიო, ცუდი, ბოთე... როგორ ნაზად და მოფერებითაც არ უნდა ვუთხრათ ბავშვს ეს სიტყვები, შედეგი ერთია, ის ეჩვევა შეურაცხყოფას.

უმცროსკლასელები

ბავშვები იზრდებიან და ეჩვევიან აზრს, რომ მშობლის ყველა სიტყვა დასაჯერებელი არაა. ბოლოს და ბოლოს, ხვდებიან, რომ ჯადოქარი არ მოვა, თუნდაც ფაფა საერთოდ არ ჭამოს. მაგრამ უფროსებს ამ ეტაპისთვისაც აქვთ სხვა სიტყვები შემონახული.

“რა მოუხერხებელი ხარ’’, “ისევ დაალაქავე კაბა’’, “რა თქმა უნდა, შენ ხომ სხვანაირად არ შეგიძლია”, “ზარმაცი’’, “უქნარა’’, “უვარგისი’’– შვილების ნაკლზე ხშირად ასე რეაგირებენ დედები, არადა ეს არსენალი მერყევი თავდაუჯერებელი ხასიათის ჩამოყალიბების საწინდარია. ამიტომ შეჩერდით და ენაზე იკბინეთ, სანამ ბავშვის ქმედებას სხვადასხვა ეპითეტით შეამკობთ. ნუ უსაყვედურებთ, რომ მოუხერხებელი და მიუხვედრელია. დაეხმარეთ, რომ გაერკვეს გაურკვეველში, აუხსენით, ნუ ჩააცივდებაი და თუ კრიტიკა აუცილებელია, რბილად გააკრიტიკეთ..

“არ შეეხო, გატეხავ”, “არ მიუახლოვდე, გიკბენს” – კატეგორიული, ხისტი გაფრთხილება შიშსა და შფოთს ნერგავს. ბავშვი გაიზრდება და შეიძლება, დამოუკიდებლად პატარა ბორცვზე ასვლა და ფეხსაცმლის თასმის მოჭიმვაც პრობლემად გადაექცეს.

ნურასდროს შეადარებთ თქვენს ბავშვს ვინმე სხვას. თუკი სიტყვები „შენ ყველაზე ჭკვიანი და ლამაზი ხარ“ არაპედაგოგიურ გადაჭარბებად მიგაჩნიათ, ბოლოს ერთი სიტყვა დაუმატეთ – „ჩემთვის“. ბავშვს ხომ მხოლოდ ეს უნდა – საუკეთესო იყოს თქვენთვის.

მოზარდები

ბავშვები იზრდებიან, მაგრამ „დამღებისა“ და იძულებითი ღონისძიებების მიმართ უფრო მგრძნობიარე ხდებიან.

“გითხარი და გააკეთებ”, ’’შენ რა გესმის’’, ‘’როგორ თუ არ გინდა’’– ეს სიტვები ერთი შეხედვით მშობლის ნებაზე მიუთითებენ , სინამდვილეში კი მათი უუნარობის დემონსტრირებაა. მოზარდს პრეტენზია აქვს, თავი იგრძნოს თავისუფლად და დამოუკიდებლად, უფროსებს კი ეს აშინებთ და საკუთარი ავტორიტეტის უხეშად გამოყენებით მოზარდის პიროვნულ თავისუფლებას თელავენ.

მოგვიწევს, ვაღიაროთ, რომ მოზარდთან აუცილებლად უნდა შევთანხმდეთ, ავუხსნათ, რატომ არ შეიძლება იმის გაკეთება, რაც თქვენ არამართებულად მიგაჩნიათ. როგორც კი ის იგრძნობს, რომ პატივს სცემენ და ანგარიშს უწევენ, ისწავლის სხვის და, პირველ რიგში, საკუთარი მშობლის პატივისცემასაც.

ს. გულიაშვილი


წყარო: eva.ge
































ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.