ჭრიჭინა და ჭიანჭველა
დაჭრიჭინობდა, დახტოდა
ჭრიჭინობელა პატარა
და უშრომ-უზრუნველობით
მთელი ზაფხული ატარა.
მაგრამ ბოლო დროს, ზამთარმა
თვალი რომ გამოუჭყიტა,
შეკრთა მოცლილი მღერალი
და შიშმა წელი მოსწყვიტა.
გაჰქრა იგი დრო, როდესაც
ყოველგან დროს ატარებდა,
ცა ქუდად აღარ მიაჩნდა,
მიწას ფეხს არ აკარებდა!..
სიმშილით კუჭი უხმება,
თანაც სიცივით კანკალობს,
ვეღარ ჰხტის, ენაც ჩაჰვარდა,
ჩვეულებრივად ვერ გალობს!
ან კი რაღა დროს ხტომაა
და რა დროს ჭიანურია,
როცა რომ ლხინის მოყვარეს
სცივა, ჰშია და სწყურია?
კარზე მიადგა ჭინჭველას
ვედრებით: „ჩემო ნათლია!
ნუ მომკლავ გაზაფხულამდე
და გამომკვებე, მადლია!“
ჭინჭველამ ჰკითხა: „ზაფხული
როგორღა გაატარეო?“
- „ვილხენდი, გამოვაყრუე
ჭრიჭინით არე-მარეო“.
- „მაშ, თუ მაგრეა, რადგანაც
ზაფხულში იფარფაშეო,
მიბრძანდი ეხლაც და სინჯე –
იხტუნე, ითამაშეო!“
ბერიკაცი და მოჯამაგირე
ბერიკაცი მოდიოდა ტყიდგან სოფლად, სოფლად, შინა.
მოჯამაგირე თან ახლდა, მოუძღოდა წინა.
ამათ დათვი შეეჩეხა, ეცა ბერკაცს მრეშა,
საცოდავი წააქცივა, ამოიდო ქვეშა!
არიქა, თედო, მიშველე! იძახის დათია,
ნუ მიღალატებ, გენაცვა, მოკალ დათვია!.
მოჯამაგირემ შეჰმართა ალმასივით ცული,
ასეთი სტკიცა დათვს შუბლში, რომ განაბა სული!..
მერე ხანჯალი გაიძრო, უფუკა ათგანა,
დათია გადაარჩინა, ხელი გადიბანა...
დათია რაკი წამოდგა, მოსდგა თედუასა:
ლანძღავს... თედუა ჩაფიქრდა და იქექავს თმასა!
აბა, რა ჰქენი, შე ვირო, რად აიგდე თავი?
მითხარ, რაზედ წამიხდინე მშვენიერი ტყავი?...
კატა და ბულბული
კატა ბულბულს მიეპარა, ისკუპა და დაიჭირა
მას დაუწყო ალერსობა (თან კლანჭები გაუჭირა):
სუ ჩიტუნიავ,
ნუ გეშინიან!
მე არას გერჩი თავის დღეშია,
არა გიშავს რა შენ ჩემს ხელშია:
არა მსურს შენი ტანჯვა და ცემა,
არც შეგჭამ, ჩემი კნუტების მზემა!
ოღონდ იმღერე... გიქებენ სტვენას..
პირველს მგალობლებს გიდრიან ენას..
მე მიქო მელამ შენი გალობა;
მეც გამაგონე, მიყავ წყალობა!...
შენი გულისა,
შენი სულისა!..
შენ ხმა თურმე გაქვს ისეთი ტკბილი,
რომ კაცს მოუვა ჟრჟოლა და ძილი...
მოჰყე, გენაცვა!... რაღასა ნაზობ?...
რაღას წრიპინებ და არ მალხაზობ?..~
მაგრამ ბულბული თრთოდა, კუთავდა,
კატის კლანჭებში ძლივსღა სუნთქავდა!..
აღარ გაანძრევ მაშ მაგ ენასა?...
განიმეორა ხელახლად ციცამ,
ბრიყვი ყოფილხარ, გამჩენსა ვფიცავ!...
მაგით ატყუებ შენ ქვეყანაცა?..
მარტო წრიპინი, მარტო ჩხავილი?...
ხომ კნუტებისაც მძაგს მე კნავილი!
დავრჩი მელასგან მოცრუებული
და ამან უფრო მომიკლა გული!...
ვხედავ, სტვენაში არ ხარ ვარჯიში,
შენ გალობისა არ მოგდგამს ჯიში!..
რახან არ იცი მღერა საჩემო,
ვნახოთ როგორი გაქვს მაინც გემო!”
სთქვა და გამოხრა ჩვენი ბულბული,
ნიშნადღა დარჩა მარტო ბუმბული!...
ჭრიჭინა და ჭიანჭველა, თარგმანი - აკაკი წერეთელი
ხტუნია, ლეგა-ჭრიჭინა მთელი ზაფხული გალობდა
შეექცეოდა, დახტოდა, მანამ ბუნება სწყალობდა;
ლხინობდა, მკალსა ვერა რამ ვერ შეუხურა ბეწვია.
უცებ შეხედა საბრალომ, ზამთარი წამოეწია!
შემოჭკნა ველი, მინდორი, წავიდნენ დღენი ლხენისა.
ჭრიჭინას გამხარებელნი, გამქარვებელნი სენისა,
როცა მას, ყოველ ჯაგის ძირს, უსრულდებოდა წადილი.
მზად ჰქონდა სახლი და ბინა, ვახშამი გინდა სადილი!...
გაქრა ყოველი, დაზამთრდა, ჭრიჭინამ იგრძნო შიმშილი.
აღარა გალობს საბრალო, გამოეცალა სინსილი!..
ან ლხინი რაღად ეწვევა?
შიმშილით კუჭი ეწვება!..
დაღონებულმა ჭრიჭინამ მჰმართა ჭიანჭველასა
და ევედრება: ნათლავ, შენი შვილების ლხენასა,
მომხედე, ხელი გამიწყე, გამათბე დამაპურეო,
გაზაფხულამდინ იოლად წამიღე, მიმსახურეო...
ამისმა მსმენმა ჭინჭველამ ჭრიჭინას კითხა წყნარადა:
რას აკეთებდი, დაიავ, მთელი ზაფხული ბარადა?..
რას, ვაკეთებდი, დობილო?.. სად მქონდა მოცალებანი:
ლილოში ვხტოდი, ვგალობდი, თავბრუს მახვევდა ძნობანი!..
შრომის დროს თუკი გალობდი, ჭინჭველამ უთხრა პასუხად,
მაშ წადი ახლა, იცეკვე, შიმშილისათვის რას სწუხხარ?...
1876 წ.
დაჭრიჭინობდა, დახტოდა
ჭრიჭინობელა პატარა
და უშრომ-უზრუნველობით
მთელი ზაფხული ატარა.
მაგრამ ბოლო დროს, ზამთარმა
თვალი რომ გამოუჭყიტა,
შეკრთა მოცლილი მღერალი
და შიშმა წელი მოსწყვიტა.
გაჰქრა იგი დრო, როდესაც
ყოველგან დროს ატარებდა,
ცა ქუდად აღარ მიაჩნდა,
მიწას ფეხს არ აკარებდა!..
სიმშილით კუჭი უხმება,
თანაც სიცივით კანკალობს,
ვეღარ ჰხტის, ენაც ჩაჰვარდა,
ჩვეულებრივად ვერ გალობს!
ან კი რაღა დროს ხტომაა
და რა დროს ჭიანურია,
როცა რომ ლხინის მოყვარეს
სცივა, ჰშია და სწყურია?
კარზე მიადგა ჭინჭველას
ვედრებით: „ჩემო ნათლია!
ნუ მომკლავ გაზაფხულამდე
და გამომკვებე, მადლია!“
ჭინჭველამ ჰკითხა: „ზაფხული
როგორღა გაატარეო?“
- „ვილხენდი, გამოვაყრუე
ჭრიჭინით არე-მარეო“.
- „მაშ, თუ მაგრეა, რადგანაც
ზაფხულში იფარფაშეო,
მიბრძანდი ეხლაც და სინჯე –
იხტუნე, ითამაშეო!“
ბერიკაცი და მოჯამაგირე
ბერიკაცი მოდიოდა ტყიდგან სოფლად, სოფლად, შინა.
მოჯამაგირე თან ახლდა, მოუძღოდა წინა.
ამათ დათვი შეეჩეხა, ეცა ბერკაცს მრეშა,
საცოდავი წააქცივა, ამოიდო ქვეშა!
არიქა, თედო, მიშველე! იძახის დათია,
ნუ მიღალატებ, გენაცვა, მოკალ დათვია!.
მოჯამაგირემ შეჰმართა ალმასივით ცული,
ასეთი სტკიცა დათვს შუბლში, რომ განაბა სული!..
მერე ხანჯალი გაიძრო, უფუკა ათგანა,
დათია გადაარჩინა, ხელი გადიბანა...
დათია რაკი წამოდგა, მოსდგა თედუასა:
ლანძღავს... თედუა ჩაფიქრდა და იქექავს თმასა!
აბა, რა ჰქენი, შე ვირო, რად აიგდე თავი?
მითხარ, რაზედ წამიხდინე მშვენიერი ტყავი?...
კატა და ბულბული
კატა ბულბულს მიეპარა, ისკუპა და დაიჭირა
მას დაუწყო ალერსობა (თან კლანჭები გაუჭირა):
სუ ჩიტუნიავ,
ნუ გეშინიან!
მე არას გერჩი თავის დღეშია,
არა გიშავს რა შენ ჩემს ხელშია:
არა მსურს შენი ტანჯვა და ცემა,
არც შეგჭამ, ჩემი კნუტების მზემა!
ოღონდ იმღერე... გიქებენ სტვენას..
პირველს მგალობლებს გიდრიან ენას..
მე მიქო მელამ შენი გალობა;
მეც გამაგონე, მიყავ წყალობა!...
შენი გულისა,
შენი სულისა!..
შენ ხმა თურმე გაქვს ისეთი ტკბილი,
რომ კაცს მოუვა ჟრჟოლა და ძილი...
მოჰყე, გენაცვა!... რაღასა ნაზობ?...
რაღას წრიპინებ და არ მალხაზობ?..~
მაგრამ ბულბული თრთოდა, კუთავდა,
კატის კლანჭებში ძლივსღა სუნთქავდა!..
აღარ გაანძრევ მაშ მაგ ენასა?...
განიმეორა ხელახლად ციცამ,
ბრიყვი ყოფილხარ, გამჩენსა ვფიცავ!...
მაგით ატყუებ შენ ქვეყანაცა?..
მარტო წრიპინი, მარტო ჩხავილი?...
ხომ კნუტებისაც მძაგს მე კნავილი!
დავრჩი მელასგან მოცრუებული
და ამან უფრო მომიკლა გული!...
ვხედავ, სტვენაში არ ხარ ვარჯიში,
შენ გალობისა არ მოგდგამს ჯიში!..
რახან არ იცი მღერა საჩემო,
ვნახოთ როგორი გაქვს მაინც გემო!”
სთქვა და გამოხრა ჩვენი ბულბული,
ნიშნადღა დარჩა მარტო ბუმბული!...
ჭრიჭინა და ჭიანჭველა, თარგმანი - აკაკი წერეთელი
ხტუნია, ლეგა-ჭრიჭინა მთელი ზაფხული გალობდა
შეექცეოდა, დახტოდა, მანამ ბუნება სწყალობდა;
ლხინობდა, მკალსა ვერა რამ ვერ შეუხურა ბეწვია.
უცებ შეხედა საბრალომ, ზამთარი წამოეწია!
შემოჭკნა ველი, მინდორი, წავიდნენ დღენი ლხენისა.
ჭრიჭინას გამხარებელნი, გამქარვებელნი სენისა,
როცა მას, ყოველ ჯაგის ძირს, უსრულდებოდა წადილი.
მზად ჰქონდა სახლი და ბინა, ვახშამი გინდა სადილი!...
გაქრა ყოველი, დაზამთრდა, ჭრიჭინამ იგრძნო შიმშილი.
აღარა გალობს საბრალო, გამოეცალა სინსილი!..
ან ლხინი რაღად ეწვევა?
შიმშილით კუჭი ეწვება!..
დაღონებულმა ჭრიჭინამ მჰმართა ჭიანჭველასა
და ევედრება: ნათლავ, შენი შვილების ლხენასა,
მომხედე, ხელი გამიწყე, გამათბე დამაპურეო,
გაზაფხულამდინ იოლად წამიღე, მიმსახურეო...
ამისმა მსმენმა ჭინჭველამ ჭრიჭინას კითხა წყნარადა:
რას აკეთებდი, დაიავ, მთელი ზაფხული ბარადა?..
რას, ვაკეთებდი, დობილო?.. სად მქონდა მოცალებანი:
ლილოში ვხტოდი, ვგალობდი, თავბრუს მახვევდა ძნობანი!..
შრომის დროს თუკი გალობდი, ჭინჭველამ უთხრა პასუხად,
მაშ წადი ახლა, იცეკვე, შიმშილისათვის რას სწუხხარ?...
1876 წ.