სიმღერა
ვეალერსები, შევხარი,
დილას ამოსვლას მზისასა;
ნეტა, ვერ შევესწრობია
დამარცხებასა მტრისასა?
გაჰღვიძებოდეს ქართველსა,
ვადას ჰფერავდეს ხმლისასა,
ნათელი გადაჰდიოდეს
ლაჟვარდს ივერის ცისასა.
1882 წ.
სიმღერა
ვეალერსები, შევხარი,
დილას ამოსვლას მზისასა;
ნეტა, ვერ შევესწრობია
დამარცხებასა მტრისასა?
გაჰღვიძებოდეს ქართველსა,
ვადას ჰფერავდეს ხმლისასა,
ნათელი გადაჰდიოდეს
ლაჟვარდს ივერის ცისასა.
1882 წ.
მუხა
მუხავ, მიყვარხარ, ტიალო,
გამარტოვებით მდგომარე,
ერთი შენ გპოვე გულისა,
ქვეყანა შემოვიარე.
დაღონებული, მტირალი
მიწყივ შენკე ვარ მოარე,
მე მიყვარს შენი სიბერე,
მუდმივი დაღრეჯილობა,
დახავსებული ტოტები,
სიმტკიცე, ფოთოლთ შლილობა.
შენ არ გაშინებს, ვაჟკაცო,
ბუნების ფერის ცვლილობა.
რაც უნდა ქარი შხუოდეს
და ელვა იკლაკნებოდეს;
მთა-ბარი ირეგვნებოდეს,
ხილხული იხოშებოდეს;
ლერწამი მიწას ეკვროდეს,
მშველი ტყეს ინაბებოდეს;
ზარდაცემული ბწკალზედა
ვეფხვი კლდის ეხში ჰღმუოდეს, -
ამაყად ელი ავდარსა,
ქარს არ უყადრებ თავსაო,
ელვა და ჭექა-ქუხილი
ვერ შეგიხრიან წარბსაო.
არ ივლებ ბაიბუადა
ხალხის უღმერთოდ ჭრასაო,
საფლავიმც აუყვავდება,
ვინაც გვაუწყა მცნებაო:
“კაცი იშობვის ერთს დღესა
და ისევ ერთს დღეს კვდებაო”,
კარგი ჭაბუკი სიკვდილსა
არროს არ შეუდრკებაო.
1884 წ.
ვინა ჰთქვა საქართველოზე
ვინა ჰთქვა საქართველოზე:
“ეგ არის ლომი კვდებაო,
ჩაუხდა ბედის ვარსკვლავი,
მალე მზეც გაუქრებაო,
თავს დაჰტრიალებს ყორანი
დაჰჩხავის ზედიზედაო!?”
თვალთამც დაჰბზარვენ ყორანნი,
გამაგრდი, ქართვლის დედაო!
ბევრმა გვიქადა გლოვაცა,
ბევრმა იუბნა ესაო,
ბევრმა გვიკრიჭა კბილები,
ჩუმად ფრანგული ჰლესაო.
ცუდად წაუხდათ ქადილი,
ვერრას გამოჰრჩენ ვეფხვსაო,
ლეკვები წამოეზარდნენ,
მტრებზედ ილესენ ბწკლებსაო.
გამოდით, ქართვლის შვილებო,
ერთად შევნივთდეთ ძალები,
წავიდეთ მტერზედ რისხვითა:
ბევრი გვიმართებს ვალები,
დაე, სულ გავწყდეთ, რა ვუყვათ,
დაე, დამიწდეს მკლავები:
დედანი დაგვიტირებენ,
ცრემლებს დაჰღვრიან ქალები,
საფლავს არ შეძრწუნდებიან
ჩვენთა წინაპართ ძვალები.
1885 წ.
დილა მთაში
მზე ჯერ მთათ იქითვე იყო,
წინ ალიონი ჟიკჟიკი,
ხელში წითელი დროშითა,
გამოეგზავნა შიკრიკი.
შორს წყარო-წყლებში ჰღუოდა,
აცაცა ჩანაჭყიდები,
ყვავილ, ბალახზე ნამები,
ბჭყვრიალა მარგალიტები.
ტოროლამ ლექსი შეჰძახა
პირველსავ თენებაზედა,
წამოიშალნენ მწყემსები,
ღამე ნაწოლნი კარზედა,
კოლოტ-კოლოტად ცხვარ-ძროხა,
გამოიფინა მთაზედა.
რატომ არა ჰჩანს ყორანი,
ან სვავნი რას ჰჩადიანა?
დამსხდარან საბუდრებთანა,
მზის მოსვლას მოელიანა,
მხოლოდ არწივი ჰნადირობს
შავარდნის მეჯობიასა,
და ვეფხვიც გამოჰყოლია
ალესილს სპეროზიასა.
აგერ ამ კლდისას ერთ ფრთასა
ამირანისა ჰქვიანა,
თეთრის ბელადით იმაზედ
ჯიხვნი თუ გადივლიანა,
მისნი მაღალნი მწვერვალნი
თითქო ზეცასა ჰკრიანა.
ჩაჰხედო ქვევით, სადაცა
ალაზნის წყალნი ჰდიანა,
თვალს ვერ ჩაუწვდენ და ცივნი
ნიავნი ამოდიანა!
თურმე ამ გორში ხალხის ძმა,
ამირანია დაბმული,
მისსა და ქართვლის გულს შორის
მავთული არის გაბმული.
აქ ერთი ჯოგი ჯიხვისა
ამისთვის არის აღთქმული,
ჰკვნესის და ჰჩივის დღე და ღამ,
სამარადისოდ ტანჯული.
ეს ხმა მსოფლიო სევდაა,
ქართველი ერის სულ-გული,
და მისი წარმოდგენითა
ამირნად გამოსახული!
კაი ხანია ჯიხვებმა
ჰბერტყეს ჭიუხის ცვრებია,
და გადალიხულ ბალახსა
აღმე შეაჩნდა კვლებია.
აგერ ქუჩი და კესანე,
პაწაწინტელა, თეთრაო,
უძლებსა ჰძლებენ უძლებთა,
გულში ჩაჰკვრიან მთებსაო.
მიყვარს მაგათი სტუმრობა,
დაუვალ სიხარულითა,
სხვა რა აყრიათ კეთილი,
ჰცხოვრობენ სიყვარულითა.
1888 წ.
დაბარებული
მშვიდობით წადი, ბულბულო,
მშვიდობით შენი მგზავრობა!
იერუსალიმს გაუვლი,
ჩაჰძახე ჩვენი წახდომა,
ჩვენი მუდმივი დუხჭირი,
ჩვენი მუდმივი შეცდომა.
ზღვა-ზღვა მივცურავთ უაზროდ,
ნიჩბების მოუსმელადა,
არც-რასა ვნაღლობთ, უშტარი,
ბედი გვყავს წინამძღოლადა,
გავალთ თუ დავიღუპებით,
არა ვიცით-რა სწორადა.
აღარც გული გვაქვს, აღარც ჭკვა,
აღარც თაკილი სადმეა,
არა გვგონია სმა-ჭამის
გარდა საგანი რამეა.
რომ ჰბრუნდებოდე, ბულბულო,
ეგებ რამ დაგაბაროსა,
ყველაფრის წამალ ის არის,
ეგებ რამ მოგვაგვაროსა,
თუ არა - რისათვის ვიყო? -
ბარე მეც მიმიბაროსა...
უთხარი ჩვენსა შოთასა,
იქა ჰმარხია, მგონია,
ჩვენ მიერ დავიწყებულსა,
უცხოეთს განუსვენია.
სანამდე მიწა იქნება,
ან ივერიის ძენია,
ისაც იქნება ცოცხალი,
ნურაზედ მოუწყენია.
იქნება იმის ცხედარსა,
შთომილსა უცხო მხარეში,
ენატრებოდეს აქ წოლა,
ამ თავის საქართველოში.
იქნება ბევრიც ინატრა,
თავის სიკვდილის წამებში,
კიდევ ენახა თამარი,
დაჰცქერებოდა თვალებში.
1887 წ.
გაზაფხული
იელვა ცამა, იჭექა,
ბურჯღუმ - წინწელი ჰყარაო,
მოჰყვა ქვითინს და ტირილსა,
ცრემლები ჩამოღვარაო.
მიწამ საკინძი გაიხსნა...
გულ-მკერდი მოიბანაო,
მოჰყვა რთვასა და კაზმვასა,
კეკლუცს ქალს დაეგვანაო.
მთამ გაიღვიძა და ერთი
გმირულად გაიზმარაო.
გადიყრევინა თოვლ-ჭირხლი,
ხევ-ხუვებს მიაბარაო,
ზედაც იმაზე ქუჩქუჩად
ლუსუმამ გამოჰყარაო,
და დაიძახა: “გაიგეთ,
ზამთარი გაიპარაო!”
ჭალები ფრინვლით ივსება,
ცხვარ-ძროხის ძუძუ რძითაო,
ტყე და მინდორი - მწვანითა
ბექ-ბუქი ბალახითაო!
1891 წ.
ვეალერსები, შევხარი,
დილას ამოსვლას მზისასა;
ნეტა, ვერ შევესწრობია
დამარცხებასა მტრისასა?
გაჰღვიძებოდეს ქართველსა,
ვადას ჰფერავდეს ხმლისასა,
ნათელი გადაჰდიოდეს
ლაჟვარდს ივერის ცისასა.
1882 წ.
სიმღერა
ვეალერსები, შევხარი,
დილას ამოსვლას მზისასა;
ნეტა, ვერ შევესწრობია
დამარცხებასა მტრისასა?
გაჰღვიძებოდეს ქართველსა,
ვადას ჰფერავდეს ხმლისასა,
ნათელი გადაჰდიოდეს
ლაჟვარდს ივერის ცისასა.
1882 წ.
მუხა
მუხავ, მიყვარხარ, ტიალო,
გამარტოვებით მდგომარე,
ერთი შენ გპოვე გულისა,
ქვეყანა შემოვიარე.
დაღონებული, მტირალი
მიწყივ შენკე ვარ მოარე,
მე მიყვარს შენი სიბერე,
მუდმივი დაღრეჯილობა,
დახავსებული ტოტები,
სიმტკიცე, ფოთოლთ შლილობა.
შენ არ გაშინებს, ვაჟკაცო,
ბუნების ფერის ცვლილობა.
რაც უნდა ქარი შხუოდეს
და ელვა იკლაკნებოდეს;
მთა-ბარი ირეგვნებოდეს,
ხილხული იხოშებოდეს;
ლერწამი მიწას ეკვროდეს,
მშველი ტყეს ინაბებოდეს;
ზარდაცემული ბწკალზედა
ვეფხვი კლდის ეხში ჰღმუოდეს, -
ამაყად ელი ავდარსა,
ქარს არ უყადრებ თავსაო,
ელვა და ჭექა-ქუხილი
ვერ შეგიხრიან წარბსაო.
არ ივლებ ბაიბუადა
ხალხის უღმერთოდ ჭრასაო,
საფლავიმც აუყვავდება,
ვინაც გვაუწყა მცნებაო:
“კაცი იშობვის ერთს დღესა
და ისევ ერთს დღეს კვდებაო”,
კარგი ჭაბუკი სიკვდილსა
არროს არ შეუდრკებაო.
1884 წ.
ვინა ჰთქვა საქართველოზე
ვინა ჰთქვა საქართველოზე:
“ეგ არის ლომი კვდებაო,
ჩაუხდა ბედის ვარსკვლავი,
მალე მზეც გაუქრებაო,
თავს დაჰტრიალებს ყორანი
დაჰჩხავის ზედიზედაო!?”
თვალთამც დაჰბზარვენ ყორანნი,
გამაგრდი, ქართვლის დედაო!
ბევრმა გვიქადა გლოვაცა,
ბევრმა იუბნა ესაო,
ბევრმა გვიკრიჭა კბილები,
ჩუმად ფრანგული ჰლესაო.
ცუდად წაუხდათ ქადილი,
ვერრას გამოჰრჩენ ვეფხვსაო,
ლეკვები წამოეზარდნენ,
მტრებზედ ილესენ ბწკლებსაო.
გამოდით, ქართვლის შვილებო,
ერთად შევნივთდეთ ძალები,
წავიდეთ მტერზედ რისხვითა:
ბევრი გვიმართებს ვალები,
დაე, სულ გავწყდეთ, რა ვუყვათ,
დაე, დამიწდეს მკლავები:
დედანი დაგვიტირებენ,
ცრემლებს დაჰღვრიან ქალები,
საფლავს არ შეძრწუნდებიან
ჩვენთა წინაპართ ძვალები.
1885 წ.
დილა მთაში
მზე ჯერ მთათ იქითვე იყო,
წინ ალიონი ჟიკჟიკი,
ხელში წითელი დროშითა,
გამოეგზავნა შიკრიკი.
შორს წყარო-წყლებში ჰღუოდა,
აცაცა ჩანაჭყიდები,
ყვავილ, ბალახზე ნამები,
ბჭყვრიალა მარგალიტები.
ტოროლამ ლექსი შეჰძახა
პირველსავ თენებაზედა,
წამოიშალნენ მწყემსები,
ღამე ნაწოლნი კარზედა,
კოლოტ-კოლოტად ცხვარ-ძროხა,
გამოიფინა მთაზედა.
რატომ არა ჰჩანს ყორანი,
ან სვავნი რას ჰჩადიანა?
დამსხდარან საბუდრებთანა,
მზის მოსვლას მოელიანა,
მხოლოდ არწივი ჰნადირობს
შავარდნის მეჯობიასა,
და ვეფხვიც გამოჰყოლია
ალესილს სპეროზიასა.
აგერ ამ კლდისას ერთ ფრთასა
ამირანისა ჰქვიანა,
თეთრის ბელადით იმაზედ
ჯიხვნი თუ გადივლიანა,
მისნი მაღალნი მწვერვალნი
თითქო ზეცასა ჰკრიანა.
ჩაჰხედო ქვევით, სადაცა
ალაზნის წყალნი ჰდიანა,
თვალს ვერ ჩაუწვდენ და ცივნი
ნიავნი ამოდიანა!
თურმე ამ გორში ხალხის ძმა,
ამირანია დაბმული,
მისსა და ქართვლის გულს შორის
მავთული არის გაბმული.
აქ ერთი ჯოგი ჯიხვისა
ამისთვის არის აღთქმული,
ჰკვნესის და ჰჩივის დღე და ღამ,
სამარადისოდ ტანჯული.
ეს ხმა მსოფლიო სევდაა,
ქართველი ერის სულ-გული,
და მისი წარმოდგენითა
ამირნად გამოსახული!
კაი ხანია ჯიხვებმა
ჰბერტყეს ჭიუხის ცვრებია,
და გადალიხულ ბალახსა
აღმე შეაჩნდა კვლებია.
აგერ ქუჩი და კესანე,
პაწაწინტელა, თეთრაო,
უძლებსა ჰძლებენ უძლებთა,
გულში ჩაჰკვრიან მთებსაო.
მიყვარს მაგათი სტუმრობა,
დაუვალ სიხარულითა,
სხვა რა აყრიათ კეთილი,
ჰცხოვრობენ სიყვარულითა.
1888 წ.
დაბარებული
მშვიდობით წადი, ბულბულო,
მშვიდობით შენი მგზავრობა!
იერუსალიმს გაუვლი,
ჩაჰძახე ჩვენი წახდომა,
ჩვენი მუდმივი დუხჭირი,
ჩვენი მუდმივი შეცდომა.
ზღვა-ზღვა მივცურავთ უაზროდ,
ნიჩბების მოუსმელადა,
არც-რასა ვნაღლობთ, უშტარი,
ბედი გვყავს წინამძღოლადა,
გავალთ თუ დავიღუპებით,
არა ვიცით-რა სწორადა.
აღარც გული გვაქვს, აღარც ჭკვა,
აღარც თაკილი სადმეა,
არა გვგონია სმა-ჭამის
გარდა საგანი რამეა.
რომ ჰბრუნდებოდე, ბულბულო,
ეგებ რამ დაგაბაროსა,
ყველაფრის წამალ ის არის,
ეგებ რამ მოგვაგვაროსა,
თუ არა - რისათვის ვიყო? -
ბარე მეც მიმიბაროსა...
უთხარი ჩვენსა შოთასა,
იქა ჰმარხია, მგონია,
ჩვენ მიერ დავიწყებულსა,
უცხოეთს განუსვენია.
სანამდე მიწა იქნება,
ან ივერიის ძენია,
ისაც იქნება ცოცხალი,
ნურაზედ მოუწყენია.
იქნება იმის ცხედარსა,
შთომილსა უცხო მხარეში,
ენატრებოდეს აქ წოლა,
ამ თავის საქართველოში.
იქნება ბევრიც ინატრა,
თავის სიკვდილის წამებში,
კიდევ ენახა თამარი,
დაჰცქერებოდა თვალებში.
1887 წ.
გაზაფხული
იელვა ცამა, იჭექა,
ბურჯღუმ - წინწელი ჰყარაო,
მოჰყვა ქვითინს და ტირილსა,
ცრემლები ჩამოღვარაო.
მიწამ საკინძი გაიხსნა...
გულ-მკერდი მოიბანაო,
მოჰყვა რთვასა და კაზმვასა,
კეკლუცს ქალს დაეგვანაო.
მთამ გაიღვიძა და ერთი
გმირულად გაიზმარაო.
გადიყრევინა თოვლ-ჭირხლი,
ხევ-ხუვებს მიაბარაო,
ზედაც იმაზე ქუჩქუჩად
ლუსუმამ გამოჰყარაო,
და დაიძახა: “გაიგეთ,
ზამთარი გაიპარაო!”
ჭალები ფრინვლით ივსება,
ცხვარ-ძროხის ძუძუ რძითაო,
ტყე და მინდორი - მწვანითა
ბექ-ბუქი ბალახითაო!
1891 წ.
