ძალა ნიჭისა
თამაზ ბაძაღუა თავის სათქმელს დუმილით უფრო ამბობდა. დიდი ცისფერი თვალებით გვაგრძნობინებდა ჩვენდამი სიყვარულს.თუ ამ დუმილს არ დააფასებდი,შეუძლებელიც იყო მისთვის გაგეგო.ვინ იცის, იქნებ ეს ტრაგედიაც იმიტომ მოხდა, რათა რაღაც, ბევრად მეტი, ეთქვა ჩვენთვის და ჩვენც უფრო მეტი გაგვეგო მისგან. დუმილი ყოველთვის იდუმალია. მისი ლექსებიც იდუმალებით არიან მოცულნი, ისინი აწი უფრო გასაგები გახდება ყველასათვის. მან მოახერხა ის, რაც პოეზიის უპირველესი მიზანია: სულს აასხა სიტყვები, რის გამო მისი ლექსები მისი სულივით უსაზღვროა, დაუსრულებელი. სულის სიღრმეში ჩასული პოეტი ყოველთვის გრძნობს თავის ბედისწერას. ამან თუ დააწერინა სრულიად ახალგაზრდას უაღრესად ტრაგიკული ლექსი "ბოლო გაჩერება”, რომელშიც თითქო იწინასწარმეტყველა თავისი და მისი ოჯახის ნაადრევი აღსასრული; დღეს თავსხმასავით მოაწყდა სხეულს შემზარავი სიტყვა “სიკვდილი” დღეს ლოცვასავით გაიღვიძა ტანში სიკვდილმა და ალისფერი ყვავილივით დააჩნდა ასფალტს. ამ ახალგაზრდა ოჯახის სიკვდილი მართლაც რომ თავსხმასავით შემოვარდა ჩვენს,ახალგაზრდა მწერლების სიცოცხლეში. შემზარავია ამ ლექსის ის ადგილები, რომლებშიც მისი გოგონას და მეუღლის აღსასრულიცაა თითქოს განჭვრეტილი; გათავდა, უკვე აღარ არის ბავშვი, რომელსაც ხვალ ცისფერი მოსასხამი უნდა ეყიდა... გვაგონებეს ციტატაც: იმის მკერდი? მზემ იხილა და ვარსკვლავებმა ოქროს საცერში გაცრილი ოქროს წყალში ამოვლებული. გათავდა. აღარ მიეჩქარება.. არადა სამივენი მართლაცოქროს წყალში იყვნენ ამოვლებულნი ოქროსფერი თმებიქონდა სამივეს. ლექსში "მზეო ამოდი!” ისიც განჭვრიტა თითქოს, რომ წყალი იქნებოდა მათი სიკვდილის მიზეზი; გინახავს წყალში დამხვრჩალი გვამი. ბნელი ტალღა რომ აბრუნებს უკანასკნელად, უკანასკნელად დაუვლის სხივი... მე იმ ტალღაზე გატრუნული ვწევარ და ვუცდი... უცდიდა, როდის დაიწყებდა ახალ სიცოცხლეს, უკვე სხეულის გარეშე და ყველაზე ნამდვილ სიცოცხლეს სიცოცხლის ლექსებში, მკითხველებში, მეგობრებში, ყველაში, ვინც მას იცნობდა ისე უეცრად შემოვარდა სიტყვა “სიკვდილი”, თითქოს სიკვდილი არ არსებობდა და დაბნეული მეოცნებე ბიჭუნასავით იდგა ქუჩაში... მეოცნებეც იყო, საოცრად ნიჭიერიც და უაღრესად შრომისმოყვარეც. მის პოეტურ სამყაროში მოექცნენ საქვეყნოდ განთქმული პოეტები პეტრარკა, ჯაკომო ლეოპარდი ტორკვატო ტასო,მარია რაინერ რილკე, რომელთა ბრწყინვალე თარგმანებიც შესთავაზა მან ქართველ მკითხველს. უფრო მეტიც გაკეთება სურდა მაგრამ დაშორდა ღიმილს შენი ტუჩები
და გაეხვია გაოცებულ დუმილის ტბაში...
ჩვენც დაგვშორდა მისი ღიმილი, მისი ცხოვრება, ჩვენც გაგვაოცა ასეთი უეცარი განშორებით. ის ხომ თავისსავე ლექსიდან გვეუბნება:
ო, დასასრულის დასაწყისო,
ჩვენი სიცოცხლე განშორებაა,
ჩვენი ცრემლები განშორებაა,
ჩვენი სიყვარული განშორებაა,
ჩვენი რელიგია განშორებაა...
მაგრამ ეს განშორება მხოლოდ მის სხეულს ეკუთვნის, სულით კი მარადიულად დარჩება ჩვენთან, რის საფუძველსაც მისი ლექსები იძლევა. არ არსებობს თაობა, რომელსაც თავისი მოუშუშებელი ტკივილები არ ქონდეს. ასეთ ტკივილად დარჩება ჩვენთვის პოეტი თამაზ ბაძაღუა.
ტიციან ტაბიძე
ტიციან ტაბიძის პოეზიის “პირტიტველა ყრმის“ გულრწფელი აღტაცება ახლავს და თითქოს სამყაროს შექმნის პირველი დღის სიხარულითაა გამთბარი. თითქოს ადამიანმა ცა, მიწა, წყალი პირველად დაინახა და ეს გაუნებელი სიხარული ჩვენც გადმოგვდგო...პოეტისათვის უპირველესი ნიჭია ხედავდე ქვეყანას, ისეთივე მშვენიერსა და ხელუხლებელს, როგორც თვითონ ბუნებამ შექმნა, შეგეძლოს დაინახო ქვეყანა იმ კაცის თვალით, პირველმა ცას „ცა“ რომ უწოდა და მდინარეს „მდინარე“... ყოველდღიურ ცხოვრებაში გართულს შეგეძლოს შეამჩნიო ღრუბლები, ხეები და ჩიტები და შენი არსების ნაწილად მიიჩნიო ისინი გუთნისდედის, მეზღვაურისა თუ მწყემსის სულის ნაწილი შენს სულში ფეთქავდეს და მათი სიხარული თუ მწუხარება საკუთარივით განიცადო.
ტიციან ტაბიძეს უყვარდა „სვანეთის მთების ზვავთა შურდული“. კახეთის ოქროში ჩასმული მშვენიერება, დედას ლევანის სიმღერა, არაგვი - „ბუმბერაზი მთების ტოროლა“და მაინც თბილისი ყველაფერს ერჩია: თბილისს ის „ტკბილ დედას“ უწოდებდა და ლექსს კი არა ეუბნებოდა, მისთვის ლოცულობდა:
ასეთი ბედი რომ მომანიჭეს -
პატარა ძაღლი გიცავდე თბილისს.
ყველას, ვისაც ტიციან ტაბიძის ლექსები წაიკითხავს,უპირველეს ყოვლისა, დაამახსოვრდებათ მისი ორი სტრიქონი:
დავბადებულვარ რომ, ვიყო მონა
და საქართველოს მედგას უღელი...
ასეთი ბედი რომ მომანიჭეს
ტიციან ტაბიძის შემოქმედების მთავარი თემა, მართლაც სამშობლოა და ყველა ლექსი პოეტისა სამშობლოს განუმეორებელი მშვენიერებითაა შთაგონებული. ტიციან ტაბიძეს თამამი მეტაფორები უყვარდა. მაგალითად, თეთრსა და შავ არაგვს დღესა და ღამეს ადარებდა და ამით ჩვენს შემეცნების საზღვარს თუნდაც ერთი მტკაველით აფართოებდა ადამიანებს პოეზია გასართობად კი არ უყვართ, არამედ ლექსებში სწორედ ასეთი აღმოჩენები ხიბლავთ, რადგან პოეტი ხშირად იმ პირველ კაცსა ჰგავს, რომელსაც ქვის ცულით ტყე გაშჩეხა და ტყის იქით დიდებული ზღვა დაინახა. ნამდვილ პოეტებს ახალი პოეტური სამყაროები მოაქვთ თან და კაცი მათ გაშლილ სივრცეებში თავისუფლად სუნთქავს.
ტიციან ტაბიძის პოეტური გენეალოგიის ორი შტო უსათუოდ გრიგოლ ორბელიანსა და ფიროსმანს ეკუთვნოდა. მის ლექსებში ხანდახან ორბელიანის ხმა გალიაში მომწყვდეული ლომივით ბუხუნებდა და წარსული პოეზიის დაჯერებული ტონით ამაგრებდა მის მელოდიურ საყრდენებს. ტიციან ტაბიძე გრიგოლ ორბელიანივით გუგახსნილი პოეტი იყო. ბეჟანა მკერვალისა და დიმიტრი ონიკაშვილის დარდიმანდული, მსუბუქი იუმორით შეფერილი აღსარებანი აქა-იქ გამოძახილს პოულობენ მის ლექსებში.
ტიციან ტაბიძე განცდილსა და ნახულს თითქმის შეულამაზებლად და უცებ ჰყვებოდა და ინტიმური განდონის დროსაც დიდ აუდიტორიას გულისხმობდა. მისი პოეტური განდობის დროსაც დიდ აუდიტორიას გულისხმობდა. მისი პოეტური ფრაზაც, გრიგოლ ორბელიანის სტრიქონის მსგავსად, უმთავრესად ინტონაციაზე იყო დაყრდნობილი. მას თითქოს მუდამ სადღაც ეჩქარებოდა და მის ლექსებში აჩქარებული კაცის გულისცემა ისმის. ფიროსმანზე ტიციან ტაბიძე ასე წერდა:“ჩვენ პირადად ეს გვეხატება, როგორც გაღვიძებული გოლიათი, რომელმაც იგრძნო მაგიური ძალა საღებავისა, ნიაღვარით გამოხეთქა მასში დაგუბებულმა გენიამ, რომ მადლით და ნიჭის ცეცხლით მოერწყო ჩვენი დროის საქართველოს მხატვრობის ყამირი მიწა“.
ტიციან ტაბიძის მთელი პოეზია შემოქმედების მარადჟამის დაუკმაყოფილებელი ჟინით არის გაჟღენთილი. პოეტი თითქოს გამუდმებით სასწაულს ელოდება, ანუ ცხოვრობს მხოლოდ პოეზიით. ერთმანეთში გადახლართული ცხადი, მოგონება, სიზმარი, ჩვენება, ბავშვის უაღრესად გამძაფრებული წარმოდგენები ჩვენს თვალწინ უნატიფეს პოეტურ სურათებად გარდაიქმნება ხოლმე:
ვწევარ ორპირში...ბავშვი სიცხეში
და უმღერიან წითელ ბატონებს.
ვარდი და ია მოუსხამს ჩონგურს,
დედის ცრემლები სიმებს ათრთოლებს.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
გახვეული ვარ თავით ფოჩებში, ვარდის გამოხდილ წვიმაში ვცურავ, ეს საბანია ასე ლამაზი თუ ანგელოსის ფრთები მახურავს?
„შემართულია ფეხზე ჩახმახიო“ - ამბობდა პოეტი და თითქოს ყველა ამქვეყნიური ბედნიერების მოსწრება ეჩქარებოდა. მისთვის სიყვარული ყოვლისშემძლე ძალა იყო და როცა ის ჩნდებოდა, ყველაფერი იკარგებოდა და პოეტი ვერაფერს ხედავდა:
ზღვა ისე იყო მშვიდი და წყნარი
რომ აგარც მახსოვს იყო თუ არა!
ტიციან ტაბიძეს ბუნების პირველყოფილი სილამაზე ხიბლავდა და ადამიანის მთლად პირველი, შეურყვნელი განცდები აღელვებდა. მას ჰქონდა გასაოცარი ლტოლვა უბრალოებისკე, სიმარტოვისკენ. ეს ლტოლვა ზოგჯერ უკიდურესობამდე ვითარდებოდა და, ამ დიდი არტისტისაგან მოულოდნელი, ბლაგვი სტრიქონები იბადებოდა.ამავე დროს, ასეთი სითამამე, ასეთი დაუდევრობა, რაც სხვა პოეტისთვის მომაკვდინებელი იქნებოდა, მის ლექსებში განუმეორებელ მომხიბვლელობას იძენდა. მთელი მისი არსება იმდენად იყო შეპყრობილი ჭეშმარიტი პოეზიის გზნებით, ისეთი მოუთენლობით, ისეთი ჭაბუკური მღელვარებით მიიწევდა ზევით-სანუკვარი მიზნისაკენ, რომ ვერც კი გრძნობდა, ზოგჯერ კი კიბის საფეხურები რომ უტყდებოდა, ზოგჯერ კი სტრიქონს ისე უხეშად ეპყრობოდა, იფიქრებდი, კიარ წერსა-ხნავსო. მაგრამ ერთი რამ კი უეჭველი იყო:მის გუთანში წმინდა სისხლის პეგასი იყო შებმული. როდესაც მის ლექსებს კითხულობ, გრძნობ, რომ არსებობს იდუმალი კავშირი პროფესიონალ, ვირტუოზ მუსიკოსს და იმ კაცს შორის, რომელმაც პირველად ჩაბერა ხარის რქას და უეცრად დაბადებული ხმა გაირკვა.
ტიციან ტაბიძეს ეკუთვნის პოეტური სახე ლექსებში ცოცხლად დამარხული კაცისა და არც ერთ პოეტს ასე მკაფიოდ და ხატოვნად არ უთქვამს ლექსი თავის სიკვდილზე, ლექსი რომელიც უსაფლაო, უდროოდ გარდაცვლილი პოეტის რეკვიემივით ჟღერს და ასე გგონია -ამ კაცს თავისი სიცოცხლე ლექსებში გაზაფხულის ფოთლებივით გაუბნევია და ამით მარადი სიცოცხლე დაუმსახურებიაო.
არჩილ სულაკაურის გახსენება
რაც უფრო მეტი დრო გადის არჩილ სულაკაულის გარდაცვალებიდან, მით უფრო უფო იზრდება სინანულიც ის ხომ იმ რჩეულთა რიცხვს ეკუთნოდა, ასე მტკივნეულად რომ აკლია და ასე მტკივნეულად ჭირდება ჩვენს ცხოვრებას, ჩვენს სინამდვილეს. ინტელიგენტურ ოჯახსა თუ გარემოში აღზრდილი, თავად სულით ხორცამდე ინტელიგენტი, მოწოდებით თითქოს თავისი გენეტიკური წინაპრების დიად საქმეს აგრძელებდა ისიც მწყემსი იყო, ოღონდ მწყემსი ქართული სიტყვისა, ქართული აზრისა, ქართული ღირსებისა და სრულებითაც არ ვიქნები პათეტიკური, თუ ვიტყვი: მწყემსი ქართული მიწისა! მართლაც, შესაშური მგზნებარებით, თუ შეიძლება ითქვას მგზნებარე გონიერებით უყვარდა თავისი ქვეყანა, მისით სულდგმულობდა, მისით არსებობდა და ღირსეული მოქალაქე იყო არა მარტო ჩაბნელებული, გაღატაკებული, დამცირებული, დაფლეთილი სამშობოსი, არამედ იმ ქართული სახელმწიფოსიც, რომლისკენაც და ოცნებაში წარმოედგინა, როგორც მხრებ გაშლილი, ნამდვილად თავისუფალი, მსოფლიოს კულტურულ ცხოვრებაში აქტიურად ჩაბმოლი, სინათლით სავსე სამყარო.
ასე დაუდგა მწყემსად, მე ვიტყოდი გადამრჩენ მწყემსად მოევლინა "მნათობს”, ჩვენი სულიერების ერთ ეკლესიას, ახლი ქართული ლიტერატულის მფარველსა და მატიანეს; დიდებული ჟურნალი გაქრობას გადაარჩინა იმ სიბნელეში, რომელიც სამოქალაქო ომის შემდეგ დამკვიდრდა საქართველოში, განუკითხაობისა და სისასტიკის, უვიცობისა და ნიჰილიზმის აღზევების ხანაში, რომელიც, სამწუხაროდ, დღესაც გძელდება. ასევე უნდა ვუმადლოდეთ მას ჩვენი ეროვნული საგანძურის შენახვას, მოვლასა და ისევ თავის სახლში, ანუ ჩვენს გულებში დაბრუნებას. ვგულისხმობ ქართული პოეზიის თხუთმეტტომეულის გამოცემას.
ველა ხალხს გააჩნია თავისივე ოცნებებითა და სიზმრებით მოქსოვილი სამყარო, კალმით, ფუნჯითა თუ საჭრეთლით შექმნილი მეორე სინამდვილე, რომელშიაც ითქვამს ყოველდღიური ერთფეროვნებით გატანჯულ სულს. ჩვენი ხალხის სიზმარეთის, მართლას რომ ჯადოსნური ქვეყვის, ერთ-ერთ კედელს მან პატარა ბიჭი მიახატა, რომლის სახელიც დღეს ჩვენში ყველამ იცის დიდმაც და პატარამაც რომელიც სამუდამოდ შერჩება კიდეც ამ კედელს, ანუ ხალხის ხსოვნას. თვითონაც სიკეთისა თუ თანაგძნობის, სიყვარულისა და ნუგეშის სალამური ეპყრა ხელთ, მხოლოდ რჩეულთ რომ მიანდობს ხოლმე განგება და მისი ხმა, თითქოს გაფრთხილებასავით, ყოველწამს ჩაგვესმის როგორმე შევინარჩუნოთ ჩვენი სული ისეთივე სპეტაკი, როგორიც გამჩენმა ჩაჰბერა თიხისაგან გამოძერწილ ჩვენს სხეულს, ანუ შევინარჩუნოთ ამ ქვეყნად ჩვეულებრივი და ამავე დროს ყველაზე რთული რამ ადამიანობა!
რეპრესირებული მამის შვილს გაწამებული ბავშვობა და სიყმაწვილე ჰქონდა, შეიძლება ამითაც აიხსნას მისი სწრაფვა ზღაპრული სამყაროსკენ, ბავშვებისკენ. ტოლსტოი წერდა, ანდერსენი მარტოხელა იყო და ამიტომ უყვარდა ბავშვებიო. ის, რა თქმა უნდა, დიდი დანიელი მეზღაპრისგან განსხვავებით, ცხოვრებაში მართოხელა არ ყოფილა, უძვირფასესი, გამგები მახლობლები ეხვია გარს,მაგრამ რას გაუგებ ჭეშმარიტი შემოქმედის ბუნებას, ვინ ჩასწვდება მის საიდუმლოს! Aასე იყო თუ ისე, მისი ცხოვრება მარტივი არ ყოფილა, ბევრი წინააღმდეგობის გადალახვა მოუწია, გამორჩეულად ნიჭიერსა და პრინციპულ პიროვნებას, მეგობრებთან ერთად, რასაკვირველია, მტერიც მრავალი ჰყავდა. პოეტების მტრები კი, რატომღაც, ყველგან და ყოველთვის განსაკუთრებული დაუნდობლობით გამოირჩევიან.
თუმცა არაფერი ამ ქვეყნად ისე პირობიტი არ არის, როგორც ბედნიერება, მაინც ალბათ ბედნიერი იყო დროს გძნობდა ერთბაშად, მთლიანად, მთელი ძალით. დრო ადიდებული მღვრიე მდინარესავით, თუნდაც მის მოთხრობებში სულჩადგმული მტკვარივით, იღვრებოდა მის არსებაში, მისივე სიტყვით: ,,ოთხივე მხრიდან”. დრო მის გულზე გადადიოდა და, მართლაც მდინარესავით, ზედ იმ ცხოვრებისეულ შლამს ტოვებდა, საიდანაც ახალი სიცოცხლე აღმოცენდებოდა ხოლმე. ან ერტმანეთში გაზავებული ტკივილითა და სიამით სავსე წუთებში თითქოს დაეძებდა და ნატრობდა ბავშვობის უმწიკლო სიზმრებს:
"არა იმიტომ, რომ დავიღალე
და მინდა, ძილში მოვითქვა სული.
ო, ღმერთო, ერთხელ მაჩვენე კიდევ
ძველი სიზმარი.
ო, ერთხელ, ვიდრე
მარადიული ძილი მეწვევა,
ვიდრე ჯერ კიდევ შემიძლია გამოღვიძება!”
დღითი დღე იზრდება სინანული-მეთქი, ვთქვი, ასევე იზრდება ის სიცარიელეც, რომელიც მან ჩვენს გულებში დატოვა. შახელი არჩილ სულაკაური თანდათანობით კიდევ უფრო გაბწყინდა, კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდა, როდესაც ცოტატი მაინც გონს მოვეგებით, როდესაც ჩვენს ძირითად საქმეს, ღმერტისგან მოზომილი, დაკისრებული მისიის შესრულებას შევუდგებით, ანუ ქართულ კულტურას, მწერლობას მივუბრუნდებით და, ბოლოს და ბოლოს, მივხვდებით, რომ სწორედ ეს არის ჩვენი გაერთიანებული, გადამრჩენი ძალა.
სიკვდილი გვანთავისუფლებს მტრებისგან და გვძენს მარადიულ მეგობრებს. დღითიდღე ახალი და ახალი მეგობარი გაუჩნდა მის შემოქმედებას, თუნდაც იმიტომ, რომ ჭეშმარიტი ნიჭით აღბეჭდილი შემოქმედება, ყველა თაობისთვის ერთნაირად თანამედროვეა.
ეს პატარა წერილი-გახსენება ისევ მისივე ლექსით მინდა დავამთავრო:
"ქვეყნად რაიმე მაქვს, თუ არა მაქვს,
მე მდიდარი ვარ მამულო, შენით!
ჩემი სიმწრის დასაფარავად
უკვდავი სულით ბოლომდე მშველი.
ბოლომდე მშველი ანდა მიშველი,
ოდეს შენს მონას მიმიღებ მსხვერპლად,
ოდეს კივილი სულს შიშველის
მოეფინება შენს მიწას ფერფლად.”
ჭილაძე თამაზი - Chiladze Tamazi
⏱️ 1 წთ.
👁️ 1
100%
