ასათიანი ლადო (1) - Asatiani Lado

ანდერზი

იყავი მუდამ ასე წარმტაცი,

არ შეარცხვინო შენი მანდილი,

გახსოვდეს მუდამ შენი ვაჟკაცი,

შუაგულ ცეცხლში გადავარდნილი.


გეცვას ქართული კაბა, ქათიბი,

წმინდა სამოსი ჩვენი დედების,

იყავი მუდამ ასე ნატიფი

და ნურასოდეს ნუ დაბერდები!


რომ ის შორს მყოფი, სადღაც შენს იქით

მაინც გხედავდეს ალავერდობას

და შენ გეტრფოდეს, როგორც ბესიკი

ეტრფოდა თავის ანა დედოფალს!


იყავი მუდამ შეუშიშარი,

აწმყოსთან ერთად გწამდეს წარსული,

და მოკვდი ისე, როგორც შუშანა,

მოწამე არჩილ მეფის ასული.


ნუ მოისურვებ სხვა ქვეყნის ამინდს,

გიყვარდეს მხოლოდ შენი მამული

და თუ ტირილის დაგიდგეს ჟამი,

მონახე ჩანგი და სალამური!


იყავი მუდამ ასე წარმტაცი,

არ შეარცხვინო შენი მანდილი,

გახსოვდეს მუდამ შენი ვაჟკაცი,

ბნელ უკუნეთში გადავარდნილი!

1940

აბასთუმანში
აბასთუმანი — ხაბაზთუბანი…

მზემ ფანჯრებიდან შემოანათა.

ჩემი საწოლი და სასთუმალი,

ჩემი პალატა, თეთრი პალატა.


ჩემი სიმღერის ეშხით მიმქრალი

ქერათმიანი ექიმი ქალი,


კელაპტარივით ჩემთვის დამწვარი

და სანუკვარი სიკვდილის დღემდე…

კვირაში ერთხელ თეთრი საცვალი

მოხეტიალე ცხოვრების შემდეგ…


სანთლით შუაღამის აკელაპტრება

და გატეხილი სიცხის საზომი…

წევხარ, ოცნებობ და გენატრება.

ოდაში რომ დგას, ის ხის საწოლი.


განა ოდესმე დამავიწყდება

აბასთუმანში თავდავიწყება?


თეთრ მაგიდაზე წიგნების გროვა,

ცისფერ ვაზაში ნაძვის რტო მწვანე,

ოცნება: თბილისს წასვლის დროც მოვა,

მიიწურება აგვისტო მალე!


აბასთუმანი - ხაბაზთუბანი…

მზე ფანჯრებიდან მოიპარება,

ჩემი საწოლი და სასთუმალი,

თავდავიწყება და ნეტარება.

1941

ალბომიდან
რა დამავიწყებს შენს ლამაზ თვალებს,

რამ დამავიწყოს ეს ალუბლები!

იცოდე, როცა სხვას შევიყვარებ,

ამ სიყვარულზე ვესაუბრები.


ვეტყვი, თუ როგორ გვიყვარდა ძველად

ჩვენ ტრფიალება წრეგადასული,

თუ როგორ გაქრა ოცნება ყველა

და მოგონებად დარჩა წარსული.

ვეტყვი, თუ როგორ გვიყვარდა გულით

ფიროსმანი და თბილისის ღამე,

ლაჟვარდოვანი მტკვარის დუდუნი

და მარტოობის მკაცრი სიამე.


ვეტყვი: რა მწვავდა, რა სატკივარი,

მაღალ მთებს რისთვის გამოვექეცი,

როგორ გაგანდე, ძვირფასო, ჯავრი

და კაცი ლექსად როგორ ვიქეცი,


ან შენს სახელზე ბერდანის ტყვიით

როგორ დავკოდე ნადირი მხარში,

რომ არ ვიცოდი მაცდური ტყვილი,

რომ შეშლილივით მიყვარდი მაშინ.


ო…მასაც ვეტყვი, ვეტყვი ყველაფერს,

რა კარგი იყავ და რარიგ ნაზი,

რომ მხოლოდ შენთვის ავაფერადე

ჩემი სიმღერა და მუხამბაზი!


ო… მასაც ვეტყვი, ძვირფასო, ცირა,

როგორ გვდევნიდა ბედი ტიალი,

როგორ გვიყვარდა შავი ზღვის პირას

გასეირნება და ხეტიალი.


როგორ გვათრობდა ტალღების ნანა

და სიყვარულით როგორ ვიწოდით…

და ეს შარბათზე უტკბესი ხანა

რომ გაქრებოდა, რად არ ვიცოდით?!


ვეტყვი, რა იყო ის გაზაფხული,

როდესაც შეგხვდი და შემიყვარდი,

ოპერის ბაღში სიზმრად ნახული,

აკაკის ძეგლთან გაშლილი ვარდი.


რა დამავიწყებს შენს ლამაზ თვალებს,

რამ დამავიწყოს ეს ალუბლები?

იცოდე, როცა სხვას შევიყვარებ,

ამ სიყვარულზე ვესაუბრები!

1939 წ.

რუსთველის პროსპექტზე სიარული

რუსთველის პროსპექტზე სიარული

ნუ მომიშალოს ღმერთმა,

ვიყო მუდამ ასე მხიარული,

ქართველი პოეტი მერქვას.


პურის ნატეხი და ერთი ლიტრა ღვინო

სიმდიდრედ ჩამითვალეთ,

თუ მეტი ვინატრო ან ეს ვითაკილო, —

ვერ ვნახო სამოთხის მთვარე…


მხოლოდ დროდადრო დამარეტიანოს

ქაშვეთის შემოხედვამ —

რუსთველის პროსპექტზე ხეტიალი

ნუ მომიშალოს ღმერთმა!

1941

ჩემი ქვეყნის ოქროყანავ
ჩემი ქვეყნის ოქროყანავ, დიდი გარჯით მოწეულო,

სიწითლისგან დაბრაწულო, კანდამსკდარო ბროწეულო,

ნაცრისფერი ღრუბლის ძნებო, ფიჭვის ტევრში გარეულო,

მეგობრებო, მეზობლებო, შინაურო, გარეულო,

ცხენისწყალის ხეობაო, დაღარულო, დასერილო,

ხვავიანო პურის ყანავ, გლეხის ხელით დაწერილო,

ხვამლის მთაზე გადასულო თეთრო ნისლო აფრიანო,

შენი თეთრი ბაირაღი სანამ უნდა აფრიალო?!

ერთო ქალო, თეთრო ქალო, ქალო ბაგეთაფლიანო,

თავთავებით ოქროსფერად მოსირმულო მთავ ფრიალო,

მთებო, მთებო, რუხო მთებო, ნისლების თავსაფრიანნო,

ზვარო, ზვარო ჯიშიანო, ოჯალეშის ჯიშის ზვარო,

ზვარო მტევნებგიშრიანო, გლეხი კაცის სანუკვარო,

ფიჭვის ტყეო, ფიჭვის ტყეო, ნისლები რომ იტვირთეო,

ნისლის ნამში განბანილო მთაო გულმკერდგადაშლილო,

მთის გულ-მკერდში დამალულო ოქრო, ვერცხლო, ქვანახშირო,

საქართველოს სიხარულო - ცხენისწყალო და ენგურო,

და მამულის სიყვარულო, ხალხის გულში დანერგულო;

მშობლიურო მინდორ-ველო, სიცოცხლეო საამურო,

მწვერვალებზე ანამღერო მწყემსი ბიჭის სალამურო,

მოსავალო, ჭირნახულო, დილის ცვარით დანამულო

და ბულბულო ხმაწკრიალავ, ბუჩქნარებში განაბულო,

თვითმფრინავო ცაში ლაღო, მთებთან ახლო მოფრენილო,

ქვევით ქვეყნის ედემ-ბაღო, ია-ვარდით მოფენილო,

კვახის ლერწო გაბარდულო, ჩაქარვულო ტაროებო,

მიწის მკერდზე გაფანტულო ღელეებო, წყაროებო,

შემოდგომავ შემოქმედო, შემოდგომავ მადიანო,

მტერმა გნახოს, შემოგხედოს, გული დაუდარდიანო!

ცხენისწყალის სანაპიროვ და ღამეო მთვარიანო,

ამდენი ხნის დანაპირო - გოგონავ შავთვალიანო,

აქოჩრილო რთხმელის ტყეო, ბარდებო და იელებო,

მეგობრებო, მეზობლებო, ახოვანო ჯეელებო,

ბედნიერი ხალხის გარჯავ, გმირობის და ძმობის ყანავ,

იძლიეროს მისმა მაჯამ, ვინც დაგთესა, მოგიყვანა!

ჭირნახულით დატვირთულო ბეღლებო და ნალიებო,

გამრჯელისთვის გატენილო, უქნარასთვის ცარიელო,

ხეო, ვაშლით გაფერილო, ტალავერის ჩეროებო,

სამხრეთისკენ გაფრენილო ყელმოღერა წეროებო,

მეგობრებო, მეზობლებო, შინაურო, გარეულო,

ნაცრისფერო ღრუბლის ძნებო, ფიჭვის ტევრში გარეულო,

ვარდებო და ყვავილებო, ბარდებო და იელებო,

ახოვანო ვაჟკაცებო, უშიშარო ჯეელებო,

კოლხელებო, ქართლელებო, კახელებო, მთიელებო, —

თქვენთვის მინდა ავამღერო ლექსი ჩემი ახლებური,

თქვენთვისა მაქვს გულის კარი სასიმღეროდ გაღებული,

მინდა ლექსით გესაუბროთ, დაგირხიოთ ხმა სალხენო

და ქართველი მგოსნის ჩანგი ამ სიმღერით ვასახელო!

1936

მე მიყვარს, როცა ყანაში გახვალ
მე მიყვარს, როცა ყანაში გახვალ

და მოგაგებებს სიმინდი ლახვარს.


მე მიყვარს, როცა ყანაში გახვალ

და დილის ნამით გაილუმპები …

თუ ეს ერთხელაც არ განგიცდია,

სიტყვის უთქმელად დაიღუპები.


ან როცა იწყებ სიმინდის მოროდს

და ფეხზე სველი მიწა გეყრება...

თუ ეს იგრძენი, ცხოვრების ბოლოს

ცვრიანი სიტყვა არ გაგეყრება.


მე ქალის თმების სურნელის მსგავსად

ვეტრფი მოხნული მიწის ოხშივარს,

ამიჩქამდება სისხლი ველური

და ვაჟკაცური ლექსი მომშივა.


მე ქალის თმების სურნელის მსგავსად

მათრობს სიმინდის ულვაშის სუნი…

ლექსის სათქმელად რომ ვემზადები,

ვარ ოჯალეშით გულდასისხლული.


მე მხოლოდ მისი სახელი მიყვარს,

ვისაც სიცოცხლე ამგვარად მიჰყავს,


და მხოლოდ მისი ცეცხლი მედება,

ვისაც ასე სწამს შემოქმედება.

1938

ვიდრე სიკვდილი გამახვევდეს ბნელს მოსასხამში.


ვიდრე სიკვდილი გამახვევდეს ბნელს მოსასხამში,

ვიდრე სიკვდილის ჭვალი გულზე დამესობოდეს,

უკანასკნელად დამაწვინეთ ჩემს ოდა სახლში,

უკანასკნელად, ვიდრე თვალნი დამევსებოდნენ.

უკანასკნელად პაპიჩემის გაჯორკილ ტახტზე

დამიგეთ მაგრად, დამახურეთ შავი ნაბადი,

უკანასკნელად უდრტვინველად მამყოფეთ ასე,

ვიდრე სიკვდილი შფოთიან სულს გამინაბავდეს.

1941

გიმზერ და მჯერა

გიმზერ და მჯერა, რომ ქართველობა

არასოდეს არ გადაშენდება;

ვაგლახ, ხელახლა ბაგისჩვილობა,

ქალიშვილობა რა დაგშვენდება!


როცა გიხილე, მამა-პაპათა

განმეორება გულს ჩამეწვეთა,

შენ უნდა გეცვას კაბა „ხაბარდა“ *,

უნდა დაქროდე რუსთაველზედა.


ეს ყაისნაღი ან ეს ხავერდი

ვინ გაგიჩინა, ვინ მოგაბარა?

თავადის ქალო, იქნებ დაბერდი,

სიბერის შუქი შემოგეპარა?!


შემოგეპარა და ბნელ დალალში

გაიშრიალა თეთრი ზოლებით:

ყველა წავიდა, ერთიღა დარჩი,

მიწაში წვანან შენი ტოლები!

როცა გიხილე, ციხე-კოშკების

განმეორება გულს ჩამეწვეთა,

შენ უნდა გეცვას ოქროს ქოშები,

დაგოგმანობდე რუსთაველზედა.


მაშინ ჩემგვარი ენამწარენიც

ვერ გაკილავდნენ ძველ სილამაზეს,

როცა ჩამქრალი კელაპტარივით

შემოხვდებოდი ვერის დაღმართზე.


გიმზერ და მჯერა, რომ ქართველობა

არასოდეს არ გადაშენდება,

ვაგლახ, ხელახლა ბაგისჩვილობა,

ქალიშვილობა რა დაგშვენდება!

1940

ამ ხეივანში ის ძალზე ხშირად

ამ ხეივანში ის ძალზე ხშირად

დასეირნობდა ჩვენს სასახელოდ,

ხელში ცისფერი წიგნი ეჭირა

და აწეული ჰქონდა საყელო.

ერთი შეხედვით უზომოდ მკაცრი,

ახლოს არავის არ იკარებდა

და იდგა, როგორც სხვა დროის კაცი,

ფოთლებდაცვენილ ბაღის კარებთან.

ნეტავ იმ ასულს, ასულს საროტანს,

ვისაც ის თავის გულს გაუღებდა…

არვინ იცოდა რა უხაროდა

ან ასე ძლიერ რა აწუხებდა.

ბინდი რამ დაჰყვა სიჭაბუკიდან

მისი თვალების გაცისკროვნებას…

უმზერდა ხალხი და ხალხს უკვირდა

ამ სულ უბრალო კაცის ცხოვრება…

ერთ დღეს ის გაქრა და გულის შიგნით

ჩაგვიდგა რაღაც ნაღველის მსგავსი…

ნეტავ, ჭაბუკი ცისფერი წიგნით

კვლავ თუ გაივლის ამ ხეივანში?!
1942 წ.

აბასთუმანში პატარა გალია.
აბასთუმანში პატარა გალია

სახლია მთის ძირში მიდგმული,

ამ სახლში წაბლისფერთმიანი ქალია,

დიდბუნოვანი და დიდგული.

მე, როცა თამარის ციხიდან მოვდივარ

და ირგვლივ ღამეა უკუნი,

როდესაც დაღლილი სხეული ღონდება

და ისმის ხეობის გუგუნი,

როდესაც ეცემა ბილიკზე მეათედ

უბელო ღრუბელი საზარი

და დაღლილ-დაქანცულ ლაჟვარდებს მიათრევს

მდინარე ლოდების ზანზარით, —

პატარა სახლიდან, შარაგზის პირამდე,

უეცრად იფეთქებს ნაძვნარი;

ეს — იგი გამოჩნდა და ბილიკს მინათებს

მისი ნაწნავების ხანძარი.

აბასთუმანში პატარა გალია

სახლია მთის ძირში მიდგმული,

ამ სახლში წაბლისფერთმიანი ქალია,

დიდბუნოვანი და დიდგული...

1941