ანემია – ყველაზე გავრცელებულ დაავადებათა სიის თავშია, საკმაოდ ნაცნობია საქართველოშიც. იმის შესახებ, თუ რა სიმპტომები აქვს დაავადებას, რა ასაკობრივ ჯგუფს აღენიშნება ყველაზე მეტად, როგორ ხდება მკურნალობა და რა უნდა მივიღოთ მისი თავიდან ასაცილებლად, ექიმი–ჰემატოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, ქალბატონი ნინა ლოლაშვილი გვესაუბრა.
– რა არის ანემია და, ძირითადად, რა ფორმით ვლინდება ის?
– ანემიები, ეს არის დაავადებათა დიდი ჯგუფი, რომელიც მნიშვნელოვნად განსხვავდება ერთმანეთისგან, როგორც გამოწვევის მიზეზებით, ასევე პათოგენეზით და განსხვავებულ მკურნალობას საჭიროებს.
– რომელი ანემია გხვდებათ დღეს ყველაზე ხშირად?
– ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, მსოფლიოში 2 მილიარდი ადამიანია ანემიით დაავადებული. მათ შორის, 70–80% რკინადეფიციტური ანემიით. მას მსოფლიოში პირველი ადგილი უკავია ყველაზე გავრცელებულ დაავადებათა შორის. რკინადეფიციტური ანემიით ავადობა, განსაკუთრებით მაღალია იმ ქვეყნებში, სადაც სოციალურ–ეკონომიკური პრობლემებია. 90–იანი წლებიდან, მნიშვნელოვნად იყო მომატებული რკინადეფიციტური ანემიის რიცხვი, მათ შორის, საქართველოშიც. მაგრამ აღინიშნება დაავადების შემცირების ტენდენციაც, რაზეც მნიშვნელოვანი გავლენა დაავადებებზე ყურადღების გამახვილებამ და გაძლიერებამ მოახდინა. უფრო მეტი ავადმყოფი აკითხავს დროულად ექიმებს.
– რა ფუნქციას ასრულებს რკინა ადამიანის ორგანიზმში?
– რკინას, ჩვენს ორგანიზმში ძალიან მნიშვნელოვანი ფუნქცია აკისრია. ის შედის ჰემოგლობინის შემადგენლობაში. ჰემოგლობინის საშუალებით, ორგანიზმი ჟანგბადით მარაგდება. აღნიშნულის გარდა, ის სისხლწარმოქმნის პროცესშიც იღებს მონაწილეობას. შედის სისხლძარღვთა კედლების, კუნთების, თავის ტვინის, ფერმენტების შემადგენლობაში. ამიტომ, მისი ნაკლებობა, უამრავ ნეგატიურ შედეგს იძლევა.
– ძირითადად, რომელი ასაკობრივი ჯგუფის ან სქესისთვის არის რკინადეფიციტური ანემია დამახასიათებელი?
– ქალებს, რეპროდუქციულ ასაკში მამაკაცზე ორჯერ მეტი რკინა სჭირდებათ. მოთხოვნილება ასევე მაღალი აქვთ ბავშვებს, ზრდის პროცესში, ორსულებს და მეძუძურ დედებს. აქედან გამომდინარე, დაავადება უფრო ხშირად ქალებს, ბავშვებს, ორსულებსა და მეძუძურ დედებს ემართებათ.
– რა შეიძლება მივიჩნიოთ დაავადების გამომწვევ მიზეზად?
– რკინადეფიციტური ანემია იმ შემთხვევაში ვითარდება, როცა მიღებულ და დახარჯულ რკინას შორის ბალანსი ირღვევა. დაავადების გამომწვევი მიზეზებია: 1. სისხლდენა, რომელიც კუჭ–ნაწლავიდან, საშვილოსნოდან და ა.შ. შეიძლება განვითარდეს. საქართველოში რკინადეფიციტური ანემიის გამომწვევი მიზეზებიდან, ყველაზე ხშირი საშვილოსნოდან სისხლდენაა. მამაკაცებში კუჭ–ნაწლავიდან სისხლდენა; 2. რკინის გაძლიერებული ხარჯვა ორსულებსა და ძუძუთი კვების დროს, გარდატეხის ასაკში სწრაფი ზრდის პერიოდში, ძლიერი ფიზიკური ან გონებრივი დატვირთვისთვის; 3. რკინის შეწოვის დაქვეითება, კოლიტი, კუჭისა და ნაწლავების რეზექციის შემდგომი პერიოდი. 4. რკინით, ვიტამინებითა და ცილებით ღარიბი ერთფეროვანი კვება. ცილოვანი საკვები (ხორცი) შეიცავს ორვალენტიან ჰემინურ რკინას, რომელიც ადვილად და დიდი რაოდენობით შეიწოვება (საკვებით მიღებული რკინის 10–20%) მცენარეული საკვები შეიცავს სამვალენტიან რკინას, შეიწოვება მხოლოდ 2–3 %. თუ ამას კუჭის დაბალი მჟავიანობა ემატება, მცენარეული საკვებიდან რკინის რაოდენობა კიდევ უფრო იზრდება. ხშირად, რკინადეფიციტური ანემია, ზემოჩამოთვლილი რამდენიმე მიზეზითაა ხოლმე გამოწვეული. აუცილებელია, ანემიის გამომწვევი ყველა მიზეზის დადგენა.
– დაავადებას რა სიმპტომები ახასიათებს?
– დაავადებისთვის დამახასიათებელია საერთო სისუსტე, ადვილად დაღლა, გულის ფრიალი, ჰაერის უკმარისობა, მეხსიერების დაქვეითება, ადვილი აგზნებადობა, ტკივილი გულის არეში, ფრჩხილების მტვრევა და თმის ცვენა, კანისა და ლორწოვანის სიფერმკრთალე, ქვედა კიდურების შეშუპება, ყლაპვის გაძნელება, შარდის შეუკავებლობა ხველისა და სიცილის დროს და ა.შ. შესაძლებელია, ავადმყოფს ამ ჩივილებიდან მხოლოდ ერთი ან ორი ჰქონდეს. ზოგჯერ ავადმყოფებს ყნოსვისა და გემოვნების გაუკუღმართება ემართებათ. მოსწონთ ნავთის სუნი, უჩნდებათ ცარცის, მიწის, გაჯის, უმი ხორცის ფარშის მიღების მოთხოვნილება. ზოგჯერ აღნიშნულ სიმპტომებს სხვადასხვა მიკროელემენტების ნაკლებობასაც მიაწერენ, მაგრამ ასეთი სიმპტომატიკა მიუხედავად ამისა, თუ რის მიმართ აქვთ ავადმყოფებს გაზრდილი მოთხოვნილება, მხოლოდ რკინის დეფიციტისთვის არის დამახასიათებელი და რკინის მაჩვენებლის ნორმალიზაციისთანავე ქრება.
– რა გართულებები შეიძლება მოჰყვეს რკინადეფიციტურ ანემიას?
– უარყოფით მოქმედებას ახდენს ორგანოთა სხვადასხვა სისტემებზე. იწვევს შრომის უნარის დაქვეითებას, გულ–სისხლძარღვთა სისტემა: მიოკარდიუმის პათოლოგიას, ჰიპოტონიას, მიკროცირკულაციის მოშლას. საჭმლის მომნელებელი სისტემის მხრივ, სტომატიტს, გასტრიტს; ნერვული სისტემის მხრივ, ადვილ აღგზნებადობას, ემოციურ ლაბილობას… ორსულებისა და მშობიარობის გართულება, იმუნიტეტის დაქვეითება. მძიმე ლითონების (ტყვია, კადმიუმი და ა.შ.) შეწოვის მომატება და ქრონიკული ინტოქსიკაცია.
– თვითმკურნალობა, არც ისე მაღალი ფინანსური შესაძლებლობების გამო, ჩვენი მოსახლეობის ერთ–ერთ პრობლემას წარმოადგენს. ანემიის პროფილაქტიკისთვის, ისინი ექიმის დანიშნულების გარეშე, ხშირად იღებენ ხოლმე რკინის პრეპარატებს. აუხსენით მკითხველს, რატომ არის ეს დაუშვებელი, რა შეიძლება გამოიწვიოს რკინის პრეპარატების უკონტროლო მიღებამ?
– რკინადეფიციტური ანემია, აბსოლუტურად, განკურნებადი დაავადებაა. მთავარია, დროული გამოვლენა და დაავადების გამომწვევი მიზეზის დროული დადგენა. ამ ტიპის ანემიას რკინის პრეპარატებით მკურნალობენ, მაგრამ მხოლოდ შესაბამისი დიაგნოზის დასმის შემდეგ, რადგან ანემია, შესაძლოა, სხვა ფაქტორებითაც იყოს გამოწვეული. ამ შემთხვევაში, რკინის პრეპარატები არანაირ შედეგს არ გამოიღებენ, პირიქით, ზიანიც კი შეიძლება გამოიწვიოს. ხაზგასმით უნდა ითქვას, რომ უკვე არსებული რკინადეფიციტური ანემიის განკურნება, მხოლოდ დიეტითა და წვენების მიღებით, რასაც ხშირად ურჩევენ ხოლმე ავადმყოფებს, შეუძლებელია. ეს უხეში, მაგრამ ჯერ კიდევ გავრცელებული შეცდომაა. რკინადეფიციტური ანემიის შემთხვევაშიც კი, მკურნალობა მისი გამომწვევი მიზეზების გათვალისწინებით ინიშნება.
– როგორ ხდება რკინადეფიციტური ანემიის მკურნალობა?
– მკურნალობა რკინის პრეპარატებით ტარდება. უპირატესობა დასალევ პრეპარატებს ენიჭება. ინექციების სახით, რკინის პრეპარატები იმ შემთხვევაში ინიშნება, როცა ავადმყოფს პრობლემები აქვს კუჭ–ნაწლავის მხრივ, თირკმლის პათოლოგიაა ან არის ძალიან ღრმა ანემია. საქართველოში რკინადეფიციტურ ანემიასთან ერთად, ავადმყოფებს ხშირად ფოლიუმის მჟავისა და ს ვიტამინის დეფიციტი აღენიშნებათ, რის გამოც, რკინის პრეპარატებთან ერთად აღნიშნული პრეპარატებიც ინიშნება.
– დაბოლოს, რას ურჩევთ მკითხველს რკინადეფიციტური ანემიისა და ზოგადად, სისხლის დაავადებათა პროფილაქტიკისთვის (რით უნდა იკვებონ, რას უნდა მიაქციონ ყურადღება, რა უნდა აკრძალონ და ა.შ.)?
– ანემია, ხშირად სხვადასხვა სიმპტომებით ვლინდება, ავადმყოფები ხშირად სხვადასხვა პროფილის ექიმს მიმართავენ, ჩივილებიდან გამომდინარე. სასურველია, გამოკვლევა სისხლის საერთო ანალიზით დაიწყოს, რაც ხშირად დიაგნოზის დასმას აადვილებს და ნაკლებ დანახარჯებთანაც არის დაკავშირებული. ანემიის განვითარების რისკის ჯგუფში მყოფმა ავადმყოფებმა კუჭ–ნაწლავის პრობლემებით, ვეგეტარიანელებმა, პირებმა, რომელთაც დიდი ფიზიკური დატვირთვა აქვთ, წელიწადში ერთხელ მაინც უნდა გაიკეთონ სისხლის საერთო ანალიზი. ორსულებმა კი თვეში ერთხელ. ადამიანი ცხოველმყოფელობისათვის საჭირო რკინის ნაწილს იღებს საკვებით. რკინა უფრო კარგად და დიდი რაოდენობით იწოვება ჰემინური რკინიდან, რომელსაც შეიცავს ძროხის, ხბოს, ღორის, ცხვრის ხორცი. შედარებით მცირე რაოდენობით შეიცავს რკინას ქათმის, განსაკუთრებით, თეთრი ხორცი. არაჰემინურ რკინას შეიცავს მცენარეული პროდუქტები, საიდანაც რკინა უფრო ცუდად შეიწოვება. მცენარეული პროდუქტებიდან, შედარებით მეტ რკინას შეიცავს ვაშლი (ანტონოვკა), ალუბალი, ფორთოხალი. ეს უკანასკნელი 5–ჯერ ზრდის რკინის შეწოვას. რკინის შეწოვას ხელს უშლის: ჩაი, ყავა, კაკაო, სანელებლები, რძე, კალციუმის პრეპარატები, ხორბლეული, ბურღულეული. კვების სტილის მარტივი ცვლილებები რკინის შეწოვას აუმჯობესებენ. ჩაის, ყავისა და რძის მიღება, საკვების მიღებიდან ერთი–ორი სააათის შემდეგაა რეკომენდებული, ვინაიდან, საკვები აღარ არის კუჭში და ეს პროდუქტები ვერ შეაფერხებენ რკინის შეწოვას. საუზმედ, რკინის დაბალი შემცველობის მარცვლეული (ხორბლის ან სიმინდის პროდუქტები) მოიხმარება ჩაისთან ან რძის პროდუქტებთან ერთად. ეს კი უზრუნველყოფს კალციუმის ადეკვატურ მიწოდებას რკინის შეწოვის შეფერხების გარეშე.
– რა არის ანემია და, ძირითადად, რა ფორმით ვლინდება ის?
– ანემიები, ეს არის დაავადებათა დიდი ჯგუფი, რომელიც მნიშვნელოვნად განსხვავდება ერთმანეთისგან, როგორც გამოწვევის მიზეზებით, ასევე პათოგენეზით და განსხვავებულ მკურნალობას საჭიროებს.
– რომელი ანემია გხვდებათ დღეს ყველაზე ხშირად?
– ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, მსოფლიოში 2 მილიარდი ადამიანია ანემიით დაავადებული. მათ შორის, 70–80% რკინადეფიციტური ანემიით. მას მსოფლიოში პირველი ადგილი უკავია ყველაზე გავრცელებულ დაავადებათა შორის. რკინადეფიციტური ანემიით ავადობა, განსაკუთრებით მაღალია იმ ქვეყნებში, სადაც სოციალურ–ეკონომიკური პრობლემებია. 90–იანი წლებიდან, მნიშვნელოვნად იყო მომატებული რკინადეფიციტური ანემიის რიცხვი, მათ შორის, საქართველოშიც. მაგრამ აღინიშნება დაავადების შემცირების ტენდენციაც, რაზეც მნიშვნელოვანი გავლენა დაავადებებზე ყურადღების გამახვილებამ და გაძლიერებამ მოახდინა. უფრო მეტი ავადმყოფი აკითხავს დროულად ექიმებს.
– რა ფუნქციას ასრულებს რკინა ადამიანის ორგანიზმში?
– რკინას, ჩვენს ორგანიზმში ძალიან მნიშვნელოვანი ფუნქცია აკისრია. ის შედის ჰემოგლობინის შემადგენლობაში. ჰემოგლობინის საშუალებით, ორგანიზმი ჟანგბადით მარაგდება. აღნიშნულის გარდა, ის სისხლწარმოქმნის პროცესშიც იღებს მონაწილეობას. შედის სისხლძარღვთა კედლების, კუნთების, თავის ტვინის, ფერმენტების შემადგენლობაში. ამიტომ, მისი ნაკლებობა, უამრავ ნეგატიურ შედეგს იძლევა.
– ძირითადად, რომელი ასაკობრივი ჯგუფის ან სქესისთვის არის რკინადეფიციტური ანემია დამახასიათებელი?
– ქალებს, რეპროდუქციულ ასაკში მამაკაცზე ორჯერ მეტი რკინა სჭირდებათ. მოთხოვნილება ასევე მაღალი აქვთ ბავშვებს, ზრდის პროცესში, ორსულებს და მეძუძურ დედებს. აქედან გამომდინარე, დაავადება უფრო ხშირად ქალებს, ბავშვებს, ორსულებსა და მეძუძურ დედებს ემართებათ.
– რა შეიძლება მივიჩნიოთ დაავადების გამომწვევ მიზეზად?
– რკინადეფიციტური ანემია იმ შემთხვევაში ვითარდება, როცა მიღებულ და დახარჯულ რკინას შორის ბალანსი ირღვევა. დაავადების გამომწვევი მიზეზებია: 1. სისხლდენა, რომელიც კუჭ–ნაწლავიდან, საშვილოსნოდან და ა.შ. შეიძლება განვითარდეს. საქართველოში რკინადეფიციტური ანემიის გამომწვევი მიზეზებიდან, ყველაზე ხშირი საშვილოსნოდან სისხლდენაა. მამაკაცებში კუჭ–ნაწლავიდან სისხლდენა; 2. რკინის გაძლიერებული ხარჯვა ორსულებსა და ძუძუთი კვების დროს, გარდატეხის ასაკში სწრაფი ზრდის პერიოდში, ძლიერი ფიზიკური ან გონებრივი დატვირთვისთვის; 3. რკინის შეწოვის დაქვეითება, კოლიტი, კუჭისა და ნაწლავების რეზექციის შემდგომი პერიოდი. 4. რკინით, ვიტამინებითა და ცილებით ღარიბი ერთფეროვანი კვება. ცილოვანი საკვები (ხორცი) შეიცავს ორვალენტიან ჰემინურ რკინას, რომელიც ადვილად და დიდი რაოდენობით შეიწოვება (საკვებით მიღებული რკინის 10–20%) მცენარეული საკვები შეიცავს სამვალენტიან რკინას, შეიწოვება მხოლოდ 2–3 %. თუ ამას კუჭის დაბალი მჟავიანობა ემატება, მცენარეული საკვებიდან რკინის რაოდენობა კიდევ უფრო იზრდება. ხშირად, რკინადეფიციტური ანემია, ზემოჩამოთვლილი რამდენიმე მიზეზითაა ხოლმე გამოწვეული. აუცილებელია, ანემიის გამომწვევი ყველა მიზეზის დადგენა.
– დაავადებას რა სიმპტომები ახასიათებს?
– დაავადებისთვის დამახასიათებელია საერთო სისუსტე, ადვილად დაღლა, გულის ფრიალი, ჰაერის უკმარისობა, მეხსიერების დაქვეითება, ადვილი აგზნებადობა, ტკივილი გულის არეში, ფრჩხილების მტვრევა და თმის ცვენა, კანისა და ლორწოვანის სიფერმკრთალე, ქვედა კიდურების შეშუპება, ყლაპვის გაძნელება, შარდის შეუკავებლობა ხველისა და სიცილის დროს და ა.შ. შესაძლებელია, ავადმყოფს ამ ჩივილებიდან მხოლოდ ერთი ან ორი ჰქონდეს. ზოგჯერ ავადმყოფებს ყნოსვისა და გემოვნების გაუკუღმართება ემართებათ. მოსწონთ ნავთის სუნი, უჩნდებათ ცარცის, მიწის, გაჯის, უმი ხორცის ფარშის მიღების მოთხოვნილება. ზოგჯერ აღნიშნულ სიმპტომებს სხვადასხვა მიკროელემენტების ნაკლებობასაც მიაწერენ, მაგრამ ასეთი სიმპტომატიკა მიუხედავად ამისა, თუ რის მიმართ აქვთ ავადმყოფებს გაზრდილი მოთხოვნილება, მხოლოდ რკინის დეფიციტისთვის არის დამახასიათებელი და რკინის მაჩვენებლის ნორმალიზაციისთანავე ქრება.
– რა გართულებები შეიძლება მოჰყვეს რკინადეფიციტურ ანემიას?
– უარყოფით მოქმედებას ახდენს ორგანოთა სხვადასხვა სისტემებზე. იწვევს შრომის უნარის დაქვეითებას, გულ–სისხლძარღვთა სისტემა: მიოკარდიუმის პათოლოგიას, ჰიპოტონიას, მიკროცირკულაციის მოშლას. საჭმლის მომნელებელი სისტემის მხრივ, სტომატიტს, გასტრიტს; ნერვული სისტემის მხრივ, ადვილ აღგზნებადობას, ემოციურ ლაბილობას… ორსულებისა და მშობიარობის გართულება, იმუნიტეტის დაქვეითება. მძიმე ლითონების (ტყვია, კადმიუმი და ა.შ.) შეწოვის მომატება და ქრონიკული ინტოქსიკაცია.
– თვითმკურნალობა, არც ისე მაღალი ფინანსური შესაძლებლობების გამო, ჩვენი მოსახლეობის ერთ–ერთ პრობლემას წარმოადგენს. ანემიის პროფილაქტიკისთვის, ისინი ექიმის დანიშნულების გარეშე, ხშირად იღებენ ხოლმე რკინის პრეპარატებს. აუხსენით მკითხველს, რატომ არის ეს დაუშვებელი, რა შეიძლება გამოიწვიოს რკინის პრეპარატების უკონტროლო მიღებამ?
– რკინადეფიციტური ანემია, აბსოლუტურად, განკურნებადი დაავადებაა. მთავარია, დროული გამოვლენა და დაავადების გამომწვევი მიზეზის დროული დადგენა. ამ ტიპის ანემიას რკინის პრეპარატებით მკურნალობენ, მაგრამ მხოლოდ შესაბამისი დიაგნოზის დასმის შემდეგ, რადგან ანემია, შესაძლოა, სხვა ფაქტორებითაც იყოს გამოწვეული. ამ შემთხვევაში, რკინის პრეპარატები არანაირ შედეგს არ გამოიღებენ, პირიქით, ზიანიც კი შეიძლება გამოიწვიოს. ხაზგასმით უნდა ითქვას, რომ უკვე არსებული რკინადეფიციტური ანემიის განკურნება, მხოლოდ დიეტითა და წვენების მიღებით, რასაც ხშირად ურჩევენ ხოლმე ავადმყოფებს, შეუძლებელია. ეს უხეში, მაგრამ ჯერ კიდევ გავრცელებული შეცდომაა. რკინადეფიციტური ანემიის შემთხვევაშიც კი, მკურნალობა მისი გამომწვევი მიზეზების გათვალისწინებით ინიშნება.
– როგორ ხდება რკინადეფიციტური ანემიის მკურნალობა?
– მკურნალობა რკინის პრეპარატებით ტარდება. უპირატესობა დასალევ პრეპარატებს ენიჭება. ინექციების სახით, რკინის პრეპარატები იმ შემთხვევაში ინიშნება, როცა ავადმყოფს პრობლემები აქვს კუჭ–ნაწლავის მხრივ, თირკმლის პათოლოგიაა ან არის ძალიან ღრმა ანემია. საქართველოში რკინადეფიციტურ ანემიასთან ერთად, ავადმყოფებს ხშირად ფოლიუმის მჟავისა და ს ვიტამინის დეფიციტი აღენიშნებათ, რის გამოც, რკინის პრეპარატებთან ერთად აღნიშნული პრეპარატებიც ინიშნება.
– დაბოლოს, რას ურჩევთ მკითხველს რკინადეფიციტური ანემიისა და ზოგადად, სისხლის დაავადებათა პროფილაქტიკისთვის (რით უნდა იკვებონ, რას უნდა მიაქციონ ყურადღება, რა უნდა აკრძალონ და ა.შ.)?
– ანემია, ხშირად სხვადასხვა სიმპტომებით ვლინდება, ავადმყოფები ხშირად სხვადასხვა პროფილის ექიმს მიმართავენ, ჩივილებიდან გამომდინარე. სასურველია, გამოკვლევა სისხლის საერთო ანალიზით დაიწყოს, რაც ხშირად დიაგნოზის დასმას აადვილებს და ნაკლებ დანახარჯებთანაც არის დაკავშირებული. ანემიის განვითარების რისკის ჯგუფში მყოფმა ავადმყოფებმა კუჭ–ნაწლავის პრობლემებით, ვეგეტარიანელებმა, პირებმა, რომელთაც დიდი ფიზიკური დატვირთვა აქვთ, წელიწადში ერთხელ მაინც უნდა გაიკეთონ სისხლის საერთო ანალიზი. ორსულებმა კი თვეში ერთხელ. ადამიანი ცხოველმყოფელობისათვის საჭირო რკინის ნაწილს იღებს საკვებით. რკინა უფრო კარგად და დიდი რაოდენობით იწოვება ჰემინური რკინიდან, რომელსაც შეიცავს ძროხის, ხბოს, ღორის, ცხვრის ხორცი. შედარებით მცირე რაოდენობით შეიცავს რკინას ქათმის, განსაკუთრებით, თეთრი ხორცი. არაჰემინურ რკინას შეიცავს მცენარეული პროდუქტები, საიდანაც რკინა უფრო ცუდად შეიწოვება. მცენარეული პროდუქტებიდან, შედარებით მეტ რკინას შეიცავს ვაშლი (ანტონოვკა), ალუბალი, ფორთოხალი. ეს უკანასკნელი 5–ჯერ ზრდის რკინის შეწოვას. რკინის შეწოვას ხელს უშლის: ჩაი, ყავა, კაკაო, სანელებლები, რძე, კალციუმის პრეპარატები, ხორბლეული, ბურღულეული. კვების სტილის მარტივი ცვლილებები რკინის შეწოვას აუმჯობესებენ. ჩაის, ყავისა და რძის მიღება, საკვების მიღებიდან ერთი–ორი სააათის შემდეგაა რეკომენდებული, ვინაიდან, საკვები აღარ არის კუჭში და ეს პროდუქტები ვერ შეაფერხებენ რკინის შეწოვას. საუზმედ, რკინის დაბალი შემცველობის მარცვლეული (ხორბლის ან სიმინდის პროდუქტები) მოიხმარება ჩაისთან ან რძის პროდუქტებთან ერთად. ეს კი უზრუნველყოფს კალციუმის ადეკვატურ მიწოდებას რკინის შეწოვის შეფერხების გარეშე.