თუმცა არიან ადამიანები, რომელთაც ბავშვურ ოცნებებთან განშორება არ მოინდომეს და ჯადოქრობა თავიანთ პროფესიად აქციეს. ამ ორიგინალური ჟანრის ადამიანები ილუზიონისტები გახდნენ.
ილუზიონისტის ხელობამ ფეხი ჯერ კიდევ ცივილიზაციის გარიჟრაჟზე აიდგა და სხვადასხვა „სიმძიმის“ ტრიუკების პირველი შემსრულებლები, რასაკვირველია, ქურუმები და შამანები იყვნენ – ღმერთები სასწაულების ქმნისთვის თავს თუ არ იწუხებდნენ, მათ ვინმე ცოტათი უნდა წახმარებოდა. თავიდან მაგიური საქმიანობა მხოლოდ რჩეული კასტისთვის იყო დასაშვები, თუმცა თანდათანობით ფოკუსების კეთებას ჩვეულებრივმა მოკვდავებმა მიჰყვეს ხელი. ხშირად საზოგადოების უმდაბლესი ფენის წარმომადგენლისთვის ტრიუკებით ხალხის გაოცება შემოსავლის ერთადერთი და არა ყოველთვის კანონიერი და პატიოსანი გზა იყო.
ჯერ კიდევ ჩვენს ერამდე ათასობით წლით ადრე ძველ ინდოეთში იოგა-ფაკირები დაეხეტებოდნენ, რომლებიც აჯადოვებდნენ გველებს, ეძინათ თიხის წვერწამახულ ნამსხვრევებზე, პირიდან ცეცხლის ალს აფრქვევდნენ და სხვადასხვა ხმებით ლაპარაკობდნენ. ძველ ეგვიპტეში კი მეფოკუსეები მაყურებელს სთავაზობდნენ გამოეცნოთ, სამი ხუფიდან რომლის ქვეშ იყო მრგვალი ქვა.
ადრექრისტიანულ ევროპაში მეფოკუსეები აქტიურად ეხმარებოდნენ მღვდლებსა და მისიონერებს და მათ ქადაგებებს ვიზუალური ეფექტებით აცოცხლებდნენ. განსაკუთრებით პოპულარული იყო იოანე ნათლისმცემლის თავის მოკვეთის ტრიუკი. მეფოკუსე საკუთარ თავს ღრმად რგავდა მხრებში და ტანსაცმელში მალავდა, ზემოდან კი ცვილის თავს იდებდა, რომელზეც ხარის სისხლით ავსებული ბუშტი იყო მიმაგრებული, ასისტენტი მოიქნევდა ხმალს და… აღფრთოვანებული პუბლიკა წიოდა და კიოდა.
ბიბლიური პერსონაჟები „სჩადიოდნენ სასწაულებს“ ანუ მეფოკუსეები ფაქტობრივად ხალხს თვალსა და ხელს შუა ატყუებდნენ, თუმცა იმ შორეული დროის ხალხი ჯადოქრობასა და ილუზიას შორის დიდ სხვაობას ვერ ხედავდა.
ევროპული ენების უმრავლესობაში დღემდე „მეფოკუსე“ – „ჯადოქარს“, „მაგს“ ნიშნავს. თავად სიტყვა „ფოკუსიც“ წარმოიშვა არა ოპტიკური ტერმინისგან, არამედ ლათინური გამოთქმისგან hoc est corpus meum („ეს არის სხეული ჩემი“), რომელსაც კულტის მსახურები წმინდა ნაწილების გამოტანისას წარმოთქვამდნენ.
დადგა ბნელი შუასაუკუნეები. ინკვიზიცია მეფოკუსეებს პირდაპირ კოცონზე გზავნიდა, მაგრამ ეს პროფესია დავიწყებას მაინც არ მისცემია. ყველა ბაზრობაზე გამოჩნდებოდა ვინმე მოხერხებული და ხალხს ბატებისა და მამლების „გაცოცხლებით“ აოცებდა (ფრინველს საძილე არტერიაზე ხელი უნდა დააჭირო და ის დროებით გონებას დაკარგავს), ტრაბახობდა „სიუხვის რქით“, რომლიდანაც „უსასრულოდ“ მოედინებოდა ერთდროულად სამნაირი ღვინო (აქ საჭიროა სპეციალური კონსტრუქციის რქა და ასისტენტის დახმარება, რომელიც შეუმჩნევლად ჩაასხამს ღვინოს რქაში) ან სთავაზობდა სანაძლეოს რკინის ორი გვერგვის გახლეჩვაზე, რომლებიც „სამკვდრო-სასიცოცხლოდ“ იყო ერთმანეთში ჩაჭდეული (მხოლოდ მეფოკუსემ იცოდა, რა ადგილას უნდა მოეკიდა ხელი გვერგვებისთვის).
ბაზრობებზე გაცხოველებული ვაჭრობა მიმდინარეობდა „ჯადოსნური ჯოხებითაც“. ეს იყო ჩვეულებრივი მავთულის წნელი, რომლის დახმარებითაც რკინის მადანის ან ჭის ამოსათხრელი ადგილის მოძებნა შეიძლებოდა.
აღორძინების ეპოქამ იქამდე აკრძალული მეცნიერებების, მათ შორის კი ფიზიკის, ქიმიისა და მექანიკის რეაბილიტირება მოახდინა. ილუზიონისტის რეკვიზიტი სხვადასხვა მახვილგონივრული მოწყობილობებით გამდიდრდა – მაგნიტები, რიგებად ჩალაგებული სარკეები, უხილავი მელანი, თვითაალებადი ნარევები და ა.შ.
გაჩნდნენ „მექანიკური ადამიანები“ – ავტომატები, რომლებსაც მოძრაობა და ლაპარაკიც კი შეეძლოთ (რასაკვირველია, მუცლითმეტყველი მაგის დახმარებით). უილიამ შექსპირმა აქტიურად გამოიყენა პროგრესის მიღწევები თავის პიესებში, ჰამლეტის მამის მოჩვენება ხომ სცენაზე ჯადოსნური ფარნისა და ჩრდილების თამაშის წყალობით ჩნდება.
XVIII ასწლეულში მასონებითა და ოკულტიზმით მასობრივი გატაცების ფონზე მეფოკუსეები უკვე არა ბაზრობებზე, არამედ მაღალი წრის სალონებში გამოდიოდნენ და თავიანთ სპექტაკლებს მრისხანე შელოცვებითა და მაგიური რიტუალებით წარმართავდნენ – ძალიან მნიშვნელოვანი იყო იდუმალი ატმოსფეროს შექმნა და მაყურებლის ტრანსში ჩაგდება. რიგითი მანიპულატორების არმიაში გამოირჩეოდნენ ნამდვილი ოსტატები, რომლებმაც თავიანთი უნიკალური ტრიუკებით ილუზიონისტების „ოქროს ფონდი“ შეავსეს – გერმანელი ქათერფელთო, ამერიკელი ფილადელფია, ფრანგი პინეტტი.
იყო ასევე იტალიელი ავანტიურისტი ჯუზეპე ბალზამო, იგივე გრაფი კალიოსტრო. ყველანაირი თვალსაზრისით არაორდინალური პიროვნება, რომელსაც გარკვეული ექსტრასენსორული უნარები და ჰიპნოზის ნიჭი ქონდა. ფოკუსებს კი ასე აკეთებდა: ერთ მშვენიერ დღეს კალიოსტრომ დაამზადა ოქროს ლურსმანი, შეღება ის გოგირდითა და ყავისფერი საღებავით და პატივსაცემი პუბლიკის წინაშე მჟავაში ჩადო! და ჩვეულებრივი ჟანგიანი ლურსმანი უცებ ოქროს ლურსმნად გადაიქცა! მეორე დღიდან მოხიბლულმა ხალხმა ყუთებით დაიწყეს „დიდ მაგისტრთან“ რკინის ლურსმნების ზიდვა, რომელიც მშვიდად იღებდა მათგან „ქრთამს“ – ღმერთმანი, ჯადოსნობასაც კი გარკვეული ხარჯები ჭირდება.
კიდევ რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ ხალხი „დაჭკვიანდა“ და ჯადოქრობის ბრმად აღარ სჯეროდა. ფოკუსებმა „იმქვეყნიური“ ელფერი საბოლოოდ დაკარგა. გაჩნდა ილუზიონისტთა სტაციონარული თეატრები და ფოკუსები მხოლოდ და მხოლოდ გასართობ ატრაქციონად გადაიქცა.
ილუზიონისტები მეტ ყურადღებას უკვე ნომრების ორიგინალურად დადგმასა და არტისტიზმს აქცევდნენ, ფოკუსებს შორის მომღერლების, მოცეკვავეების, კლოუნების, ცხოველთა მომთვინიერებლებისა და აკრობატების გამოსვლები მიმდინარეობდა. თავად ტრიუკებიც თანდათანობით გართულდა, გამოიგონეს ბევრი ახალი და ამოხსნეს ძველი ფოკუსები.
თანამედროვე საცირკო მაგიის ფუძემდებელად ფრანგი ილუზიონისტი ჟან ეჟენ რობერ-უდენი მიიჩნევა, რომლის სახელობის ქუჩაც კი არსებობს პარიზში. ქრესტომათიული ფოკუსი „კურდღელი შლიაპაში“, რომელიც ილუზიონიზმის სიმბოლოა, პირველად შოტლანდიელმა ილუზიონისტმა და მსახიობმა ჯონ ჰენრი ანდერსონმა შეასრულა.
ჰორაციო ჰოლდინმა ასისტენტის გახერხვის ოინი სრულყოფილებამდე აიყვანა – „საწყალ“ გოგონას იგი სიგრძეზე, სიგანეზე და რამდენიმე ნაწილად ხერხავდა. ჰარი გუდინიმ მთელ მსოფლიოს ადამიანური სხეულის ზეშესაძლებლობები აჩვენა – იგი თამაშ-თამაშით ითავისუფლებდა თავს ნებისმიერი კვანძებიდან და ჯაჭვებიდან და მიკროსკოპულ ნახვრეტებში ძვრებოდა. ჯორჯ მელესი ახალგამოგონილი კინემატოგრაფით ერთობოდა და საკუთარი ფოკუსების საფუძველზე კინოსურათებს იღებდა – ასე გაჩნდა პირველი ფანტასტიკური ლენტები და საშინელებათა ფილმები.
დღეს ცოტა არ იყოს დასანანია, რომ ილუზიონისტის ხელოვნება სულ უფრო მეტად ხდება შოუ-ბიზნესის ნაწილი, სადაც არტისტის ოსტატობის დონეს პრინციპული მნიშვნელობა აღარ აქვს, აქცენტი ლამაზ ანტურაჟსა და დადგმის მასშტაბურობაზე კეთდება. ური გელერი იოლადდნობადი ლითონის კოვზებს ღუნავს და მისი ფოკუსის საიდუმლოს ახსნა ფიზიკური ქიმიის სფეროს ნებისმიერ სპეციალისტს შეუძლია, თუმცა გელერი სხვადასხვა ქვეყნების ტელეშოუების აქტიური სტუმარია. დევიდ კოპერფილდი სცენაზე ტანსაცმელზე დამაგრებული უწვრილესი თოკების მეშვეობით დაფრინავს, ეს ყველამ იცის, მაგრამ იგი კვლავ დაფრინავს და დაფრინავს…
წყარო: friday.ge