აღსანიშნავია, რომ დეპრესიაში მყოფი ზოგიერთი ადამიანი მოწყენილობას საერთოდ არ უჩივის — მათ უსიცოცხლობა, სიცარიელე, აპათია აწუხებთ. მამაკაცები და მოზარდები კი დეპრესიის დროს სევდიანობის ნაცვლად შეიძლება ბრაზმა, აგრესიამ და მოუსვენრობამ შეიპყროს.
როგორი სიმპტომებითაც არ უნდა გამოვლინდეს დეპრესია, იგი ყოველდღიურ ცხოვრებაში გავრცელებული მოწყენილობისგან განსხვავებული მდგომარეობაა, რომელიც ცვლის პიროვნების შრომის, სწავლის, სიამოვნების განცდის უნარს, მადას, ძილს. დეპრესიის დროს ხშირია უმწეობისა და უსარგებლობის განცდა. უფრო მეტიც — დეპრესია თვითმკვლელობის ერთ-ერთი უდიდესი რისკფაქტორია.
ბევრს მიაჩნია, რომ დეპრესია მხოლოდ სუსტი ადამიანების ხვედრია, ამიტომაც ცდილობს დამალოს იგი, არავის გაუმხილოს და დამოუკიდებლად გაუმკლავდეს, ზოგიერთი კი მიიჩნევს, რომ ამ მდგომარეობას ადამიანი თვითონვე მოერევა. სინამდვილეში დეპრესია ქრონიკული დაავადებაა, ისევე როგორც შაქრიანი დიაბეტი, მაღალი არტერიული წნევა და სხვა. ის შეიძლება დაემართოს ნებისმიერი სქესის, ასაკისა და სოციალური მდგომარეობის ადამიანს. მას კვალიფიციური მკურნალობა სჭირდება.
რა იწვევს დეპრესიას
დეპრესიას ერთი კონკრეტული და უნივერსალური მიზეზი არ გააჩნია. მის აღმოცენებაში რამდენიმე ფაქტორი მონაწილეობს.
მეცნიერები ცდილობენ იპოვონ გენი, რომელსაც შესაძლოა მიუძღოდეს ბრალი დეპრესიის განვითარებაში. ბუნებრივია, დეპრესიის აღმოცენებას ხელს უწყობს ძლიერი ცხოვრებისეული სტრესიც: საყვარელი ადამიანის დაკარგვა, ფინანსური პრობლემები, უკურნებელი დაავადების დიაგნოზი და სხვა. ბავშვობაში გადატანილი ფსიქოლოგიური სტრესი (ძალადობა, მშობლის დაკარგვა) პერმანენტულ ცვლილებებს იწვევს თავის ტვინში, რაც მომავალში პირს დეპრესიისადმი განაწყობს.
ხელშემწყობ ფაქტორს წარმოადგენს ასევე მეგობრების სიმცირე, ურთიერთობების სიღარიბე. გასათვალისწინებელია პიროვნების ისეთი ხასიათობრივი თავისებურებებიც, როგორიც არის დაბალი თვითშეფასება, სხვაზე დამოკიდებულება, თვითკრიტიკულობა, პესიმიზმი და სხვა. დეპრესიის გამო ზოგიერთი ალკოჰოლსა და ნარკოტიკებს მიმართავს. ხდება პირიქითაც — ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მოხმარების გამო ხშირად აღმოცენდება დეპრესია. დაბოლოს, ზოგიერთი პრეპარატი (არტერიული წნევის დამწევი, საძილე საშუალებები და სხვა) შესაძლოა ხელს უწყობდეს დეპრესიის განვითარებას.
დაავადებამ ნებისმიერ ასაკში შეიძლება იჩინოს თავი, თუმცა უმთავრესად 20 წელს გადაცილებულებს ემართებათ. ქალები მამაკაცებზე ორჯერ ხშირად ავადმყოფობენ, თუმცა ნაწილობრივ ეს შესაძლოა იმიტომაც ჩანდეს ასე, რომ ქალები მამაკაცებთან შედარებით ადვილად გამოხატავენ გრძნობებს და ხშირად მიმართავენ ექიმს დახმარებისთვის.
— დეპრესია უბრალო უგუნებობა არ არის, ის ქრონიკული და მორეციდივე (განმეორებადი) დაავადებაა, საიდანაც გამოსავალი ექიმის დახმარებით უნდა ეძებოთ.
დეპრესიასთან ბრძოლა
როგორ დავამარცხოთ დეპრესია...
დეპრესიის მკურნალობა სხვადასხვა მეთოდით არის შესაძლებელი. მკურნალობის ძირითადი მიმართულებებია მედიკამენტური თერაპია და ფსიქოთერაპია. ორივე მეთოდი ეფექტურია, ხოლო მათი კომბინირებული გამოყენების შემთხვევაში შედეგი საუკეთესოა.
ანტიდეპრესიული პრეპარატი ბევრია.
მათ რამდენიმე ჯგუფად ყოფენ. მოკლედ მიმოვიხილავთ ზოგიერთ მათგანს. სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები. მრავალი ექიმი სწორედ ამ ანტიდეპრესანტებს ანიჭებს უპირატესობას, რადგან ისინი სხვებთან შედარებით უსაფრთხოა და გვერდითი მოვლენებიც უფრო ნაკლებად აქვს გამოხატული. ეს პრეპარატები მრავალგვარი დასახელებით გამოდის, თუმცა მათი მოქმედი ნივთიერება სულ რამდენიმეა. ესენია: ფლუოქსეტინი, პაროქსეტინი, სერტრალინი, ციტალოპრამი და ესციტალოპრამი.
მკურნალობის დროს აღმოცენებული გვერდითი მოვლენები დროებითია, ისინი მხოლოდ მკურნალობის დასაწყისში იჩენს თავს და მერე თანდათანობით გაივლის. მათ მიეკუთვნება საჭმლის მონელების დარღვევა, აღგზნებულობა, თავის ტკივილი, უძილობა და სხვა. დეპრესიის მექანიზმებს შორის განიხილება თავის ტვინში სეროტონინის უკმარისობის მექანიზმიც. ამ ჯგუფის პრეპარატები ზრდის თავის ტვინში სეროტონინის კონცენტრაციას, რაც განწყობილების ამაღლებას უზრუნველყოფს.
სეროტონინისა და ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები. ზემოხსენებული ჯგუფისგან განსხვავებით, რომელიც მხოლოდ სეროტონინის კონცენტრაციაზე ახდენს გავლენას, ეს პრეპარატები მოქმედებს ორ სხვადასხვა ნეიროტრანსმიტერზე: სეროტონინსა და ნორეპინეფრინზე (ნორადრენალინზე). მათ მიეკუთვნება ვენლაფაქსინი. ამ ჯგუფის პრეპარატების უსაფრთხოების პროფილი და გვერდითი მოვლენები სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორებისას ჰგავს.
ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები. ეს ჯგუფი გაცილებით ძველია, ვიდრე პირველი ორი, თუმცა ეფექტურობით ახალ ანტიდეპრესიულ პრეპარატებს არ ჩამოუვარდება. მათ რიცხვს მიეკუთვნება ამიტრიპტილინი, იმიპრამინი, კლომიპრამინი და სხვა. ტრიციკლურ ანტიდეპრესანტებს მრავალი გვერდითი მოვლენა აქვს, რასაც ზოგჯერ პაციენტი ვერ ეგუება. ამიტომ არის, რომ ხშირად ექიმები დეპრესიის მკურნალობას ამ ჯგუფის პრეპარატებით არ იწყებენ. მათ უმთავრესად მაშინ იყენებენ, როცა ზემომოხსენებული ჯგუფის პრეპარატები უეფექტო აღმოჩნდება. ტრიციკლური ანტიდეპრესანტების გვერდითი მოვლენებია არტერიული წნევის დაქვეითება, პირის სიმშრალე, მხედველობის დაბინდვა, ყაბზობა, შარდის შეკავება, გულის ფრიალი, გაბრუება და სხვა. ხანდაზმულებს შესაძლოა განუვითარდეთ მეხსიერების დარღვევა და ჰალუცინაციებიც კი. ცნობილია ასევე, რომ ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები წონის მატებას იწვევს.
ანტიდეპრესიულ პრეპარატებთან ერთად ექიმმა შეიძლება გამოიყენოს სხვა ჯგუფის მედიკამენტებიც – მასტიმულირებელი, სედაციური, ანტიფსიქოზური... ყოველი ადამიანი ინდივიდია, რის გამოც ამა თუ იმ პაციენტისთვის სწორი მკურნალობის შერჩევას შესაძლოა განსაზღვრული დრო და ძალისხმევა დასჭირდეს.
აღსანიშნავია ასევე, რომ ანტიდეპრესიული პრეპარატების მოქმედების შედეგი მხოლოდ რამდენიმე კვირის შემდეგ (3-დან 8 კვირამდე) ხდება თვალსაჩინო. ამდენად, მკურნალობის შეწყვეტა ექიმის მიერ მითითებულ ვადაზე ადრე არასასურველია. გვერდითი მოვლენების აღმოცენების შემთხვევაში ნუ შეწყვეტთ მკურნალობას, დაუკავშირდით ექიმს და აცნობეთ მას ამ გვერდითი მოვლენების შესახებ. შესაძლოა, პრეპარატის შეწყვეტა სულაც არ იყოს საჭირო და გვერდითი მოვლენების შესამცირებლად დოზის კორექციაც საკმარისი აღმოჩნდეს.
გახსოვდეთ ისიც, რომ ანტიდეპრესიული პრეპარატი ერთბაშად არ უნდა მოიხსნას. ამ შემთხვევაში შესაძლოა განვითარდეს მოხსნის სინდრომი. ანტიდეპრესიული პრეპარატის დოზა თანდათანობით უნდა შემცირდეს და მიღება ამგვარად შეწყდეს.
დეპრესიის საკვლევი ტესტი
იწვევს თუ არა ანტიდეპრესიული პრეპარატები შეჩვევას? ტრანკვილიზატორები (დიაზეპამი, ფენაზეპამი, ბრომაზეპამი, ალპრაზოლამი) ხანგრძლივი მკურნალობის შემთხვევაში მართლაც იწვევს შეჩვევას, რის შემდეგაც პრეპარატის მოხსნა ძალიან ძნელია. როგორც ჩანს, მოსახლეობაში ეს ცოდნა განზოგადდა ანტიდეპრესიულ პრეპარატებზეც და პაციენტების გარკვეული ნაწილი მიჩვევის შიშით ანტიდეპრესანტების მიღებაზე უარს ამბობს. ტრანკვილიზატორები და ანტიდეპრესანტები სხვადასხვა ჯგუფის პრეპარატებია. ანტიდეპრესიული ჯგუფის პრეპარატების მოხსნის სინდრომი გაცილებით მსუბუქია, ვიდრე ტრანკვილიზატორებისა, ხოლო დოზების თანდათანობითი შემცირების შემთხვევაში საფრთხე უმეტესად არც კი არსებობს. ხაზგასმით უნდა ითქვას, რომ ტრანკვილიზატორებისგან განსხვავებით, რომლებიც მხოლოდ მოკლე ხნით შეიძლება იქნეს გამოყენებული, ანტიდეპრესიული პრეპარატების გამოყენება დიდი ხნის განმავლობაშიც შეიძლება.
იწვევს თუ არა ანტიდეპრესიული პრეპარატები სუიციდური ფიქრების პროვოცირებას? ეს საფრთხე მართლაც არსებობს, უმთავრესად – მოზარდებში, რომელთა შორისაც სუიციდური ფიქრები ყოველგვარი მკურნალობის გარეშეც ყველაზე მეტად არის გავრცელებული (იხ. თავი “მოზარდების დეპრესია”). გარდა პაციენტის ასაკისა, საფრთხის ზომა დამოკიდებულია დეპრესიის სიმძიმეზეც. მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის დეპრესიების შემთხვევაში ანტიდეპრესიული მკურნალობის ფონზე სუიციდური ფიქრები, ჩვეულებრივ, არ აღმოცენება. ცნობილია ასევე, რომ ეს გვერდითი მოვლენა მკურნალობის დასაწყისში იჩენს თავს, ხოლო მოგვიანებით უკუვითარდება. ამდენად, თუ ახალგაზრდა პაციენტს აქვს მძიმე დეპრესია, მკურნალობის დასაწყისში მისმა ახლობლებმა ყურადღება უნდა მიაქციონ, რა გავლენას ახდენს მასზე მკურნალობა, ხომ არ შეინიშნება უკურეაქცია და მდგომარეობის გაუარესება: გაღიზიანებადობა, აგზნებულობა, უძილობა. თუ მკურნალობის დასაწყისში ასეთი სიმპტომები შეამჩნიეთ, დროულად დაუკავშირდით ექიმს. ამ რჩევების წაკითხვის შემდეგ ხელს ნუ ჩაიქნევთ და ნუ იფიქრებთ, რომ ანტიდეპრესიულ პრეპარატებთან შეჭიდება მეტისმეტად რთული ყოფილა. ყველაფერი გაცილებით მარტივია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს. ეს რეკომენდაციები იმისთვის მოგეცათ, რომ გაითვალისწინოთ, რამდენად მნიშვნელოვანია ექიმის ყოველი მითითება და გახსოვდეთ, რომ დამოუკიდებლად, თქვენი ინიციატივით, მკურნალობაში ცვლილებები არ უნდა შეიტანოთ.
ბუნებრივი ანტიდეპრესანტები
დედამიწის ყოველი მეოთხე მცხოვრები, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO) კვლევების მიხედვით, ფსიქიური ჯანმრთელობის დარღვევებით ხასიათდება. დეპრესიული გამოვლინებები ხშირად რჩება დიაგნოზის გარეშე და იმ შემთხვევაშიც კი, როცა მათ გამოკვეთილი მაჩვენებლები აქვთ, ადამიანები მაინც არ ცდილობენ მიმართონ ექიმს და განიკურნონ. მათ ეშინიათ, რომ საზოგადოება აღარ აღიქვამს მათ ნორმალურ და ადეკვატურ წევრებად. შედეგები რა თქმა უნდა სავალალოა. შედეგების სამკურნალოდ უნდა უპირველესად უნდა მოიძებნოს მიზეზები. მინერალებისა და ვიტამინების ნაკლებობას, სტრესული სიტუაციების სიმრავლეს, ქრონიკული გამოუძინებლობას, პროფილაქტიკური ღონისძიებების უარყოფას საბოლოოდ მივყავართ დათრგუნულ და მშფოთვარე მდგომარეობამდე. ადამიანი ცოტას იცინის, იშვიათად იღიმის, უბრალო შეკითხვა იწვევს გაღიზიანებას და არც თუ ისე იშვიათად აგრესიას.
დეპრესიის საწინააღმდეგო პრეპარატები ინიშნება სტრესის განვითარების სტადიის, დეპრესიის სიმძიმის მიხედვით. რაც უფრო მძიმეა მდგომარეობა მით უფრო ძლიერ ანტიდეპრესანტის მიღებაა საჭირო. ასეთი მედიკამენტური პრეპარატები მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით გაიცემა და მათი ზემოქმედება ორგანიზმზე არც თუ ისე სახარბიელოა. მიუხედავად ამისა არსებული მდგომარეობიდან გამოსავალი არსებობს. ეს არის მცენარეული წარმოშობის ანტიდეპრესანტები. მცენარეული ანტიდეპრესანტები სინთეტური პროდუქტებისგან განსხვავდება იმით, რომ რბილად აღმოფხვრიან დეპრესიის სიმპტომებსა და შედეგებს, აქვთ ორგანიზმზე მინიმალური ზემოქმედება. მცენარეული წარმოშობის ანტიდეპრესანტები არ იწვევენ გულისრევას, ძილიანობას, არ იწვევენ მიჩვევას და რაც მთავარია მათ არ აქვთ უკუჩვენებები.
ბუნებრივი პრეპარატები შეიძლება გახდეს დათრგუნული მდგომარეობის ნამდვილი შველა. დაგვეხმაროს განწყობისა და ხასიათის ნორმალიზებაში და დაგვავიწყოს ძლიერი და ჯანმრთელობისთვის პოტენციურად სახიფათო პრეპარატების მიღების აუცილებლობა. ზოგადად ამ ტიპის პრეპარატები ურეცეპტოდ იყიდება მთელი მსოფლიოს აფთიაქებში, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს ჯანმრთელობისთვის მათ უსაფრთხოებას. სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ მათი ზემოქმედება უფრო რბილი და შეღავათიანია.
ის, რომ მცენარეული წარმოშობის ანტიდეპრესანტებს მრავალი უპირატესობა გააჩნიათ ანალოგიურ სინთეტიკურ პრეპარატებთან უდავოა. მაგრამ მნიშვნელოვანია გავათვიცნობიეროთ ამ პრეპარატებისა და მათი შემადგენელი ინგრედიენტების თვისებები. ეს საშუალებას მოგვცემს თავიდან ავიცილოთ შეცდომები და მივაღწიოთ მაქსიმალურ ეფექტურობას. მკურნალობის კურსის გაწყვეტა არ შეიძლება არავითარ შემთხვევაში. აუცილებელია პრეპარატის მიღების გრაფიკის მკაცრად დაცვა. გარდა პირდაპირი სამკურნალო ეფექტისა მცენარეული წარმოშობის ანტიდეპრესანტები აღადგენენ და აწონასწორებენ ორგანიზმში სამკურნალო ნივთიერებების ბალანსს. ეს აუცილებელია ტვინის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის და იმისთვის, რომ ორგანიზმი უფრო ეფექტურად შეეწინააღმდეგოს სტრესებს. გახსოვდეთ, მკურნალობა უნდა დავიწყოთ რაც შეიძლება ადრე, მიშვებული დეპრესიისას უკვე უსაფრთხო საშუალებები აღარ გვიშველის.
გვინდა ხაზი გავუსვათ ანტიდეპრესანტების, მიუხედავად მათი ძალისა და ორგანიზმზე ზემოქმედების ხერხებისა, მიღების წესებს.
პირველი და უმთავრესი წესი ექიმის დანიშნულების ან პრეპარატის ინსტრუქციის მკაცრი დაცვა. ეს წესი ეხება აგრეთვე პრეპარატის მიღების ვადებს და დოზირებებს. არ შეიძლება პრეპარატის მიღების შეწყვეტა რადგან ეს აფერხებს სასურველი შედეგის მიღწევას. გახსოვდეთ, რომ თუ დეპრესია კარგად და სრულად იმკურნალეთ, მისი განმეორებითი გამოჩენის ალბათობა მნიშვნელოვნად მცირდება. იმ შემთხვევაში, თუ არ დაიცავით მიღების წესები და შესაბამისად დეპრესიაც სრულად არ განიკურნა, მოსალოდნელია უახლოეს მომავალში ფსიქიური მდგომარეობის გაუარესება. არ უნდა გვეშინოდეს პრეპარატის მიჩვევის, იმიტომ რომ ბუნებრივ ანტიდეპრესანტებს დამოკიდებულება არ გააჩნიათ.
არ უნდა გვქონდეს იმის იმედი, რომ ანტიდეპრესანტები მაშინვე დაიწყებენ ზემოქმედებას და მითუმეტეს არ უნდა გვეშინოდეს იმისი, რომ მკურნალობის პირველ ეტაპზე მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას ვერ ვიგრძნობთ. როგორც წესი შესამჩნევი გაუმჯობესება შეინიშნება მკურნალობის მეორე კვირის შემდეგ. მაგრამ თუ ანტიდეპრესანტის მიღების დაწყებიდან 3-4 კვირის მიღებიდან არ შეინიშნება დადებითი ეფექტი, ჯობს მიმართოთ ექიმს, რათა შეგირჩიოთ მკურნალობის სხვა მეთოდი. მუდამ უნდა გახსოვდეთ რომ დეპრესიის მკურნალობა, მათ შორის მცენარეული ანტიდეპრესანტებით ხანგრძლივი პროცესია. არავითარ შემთხვევაში არ შეწყვიტოთ მკურნალობის კურსი, როცა თავს იგრძნობთ უკეთ. როგორც წესი, ამ ტიპის პრეპარატების მიღების მინიალური კურსი 2 თვეა. ორგანიზმი უნდა ადაპტირდეს მისთვის ახალ, ჯანმრთელ მდგომარეობაზე.
წყარო