ნაწყენი ხართ? ეს ჯოჯოხეთური გრძნობაა – თუ ამ გრძნობის დაძლევას ვერ მოახერხებთ, სიმშვიდეს ვერსად მოიპოვებთ.
გწყენიათ ან გიწყენინებიათ როდესმე? ალბათ ეს „გამოცდილება“ ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ყველას მიუღია. წყენა გართობად იქცევა, როცა ფიქრობთ, რომ წყენაზე წყენით გადახდა სასჯელია მისთვის, ვინც გაწყენინათ.
ალბათ, ის გრძნობაც ნაცნობია თქვენთვის, როცა გაწყენინეს და მთელი მსოფლიო თქვენ წინააღმდეგაა. საინტერესოა გავარკვიოთ, როგორია წყენის მექანიზმი და სინამდვილეში ვინ ზარალდება და ვინ იღებს სიამოვნებას.
წყენა თითქოს მარტო ის შემთხვევაა, როცა თქვენი მისამართით ნათქვამ სიტყვასა თუ მოქმედებას უსამართლობად აღიქვამთ. ადამიანის შეფასებით ეს შეიძლება იყოს
შეურაცხყოფა, ცილისწამება, უმადურობა, საზღვრებისა თუ სუბორდინაციის დარღვევა.
მაგრამ სამართლიანად ვაფასებთ კი მას, ვინც გვაწყენინა?
წყენის მექანიზმი მარტივია. მის საფუძველში სხვა ადამიანებთან ურთიერთობაში სასურველისა და მოსალოდნელის რეალობასთან დაუმთხვევლობის მომენტი დევს. საუბარია სხვა ადამიანების საქციელის ხშირად არაადეკვატურ და არაობიექტურ შეფასებაზე. ადამიანი განაწყენებული რჩება მისკენ მიმართული სიტყვების, საქციელისა და მზერის ინტერპრეტაციით.
გამოიყოფა წყენის ფორმირების ორი მექანიზმი:
* ადამიანი ცხოვრობს მოლოდინით, როგორ უნდა ექცეოდნენ მას სხვები და თუ მოლოდინი და რეალობა ერთმანეთს არ ემთხვევა, იგი ნაწყენი რჩება;
* თავად ადამიანის წარმოდგენა საკუთარი თავის შესახებ ადეკვატური არ არის და გარშემომყოფთა ეჭვს იწვევს.
აქვე დავასახელებთ წყენის ორ მიზეზს:
* საკუთარი თავისადმი სიბრალული – თქვენ გაწყენინეს, იტანჯებით, მსხვერპლი ხართ – სამყარო თქვენ წინააღმდეგაა;
* ქედმაღლობა, როცა საკუთარი თავის რწმენის არქონა გარშემომყოფების მისამართით გამოხტომებით კომპენსირდება. აქ იფარება თავდაპირველი, სამყაროს აღქმის საფუძველში ჩადებულია წყენა.
ცალკე უნდა განვიხილოთ წყენა-მანიპულაცია. ესაა წყენა… გართობის მიზნით. აქ ყველაფერი მარტივია – ადამიანი სასურველის მიღებას წყენით ცდილობს. აქ ხშირად არც აქვს დიდი მნიშვნელობა, მიიღებს თუ არა ამ სასურველს, მთავარია თავად პროცესისგან სიამოვნების მიღება.
მაგალითად, კამათისას თუ არგუმენტები ამოიწურა ან კომპრომისზე წასვლა არ უნდა, ადამიანი უცებ ირჩევს „გამოსავალს“ – ნაწყენად წარმოადგენს თავს. ეს ხომ გაცილებით იოლია, ვიდრე კონსტრუქციული დიალოგის წარმართვა ან რაიმეს დათმობა.
წყენა-მანიპულაცია – ყოველთვის მსახიობობაა, მაგრამ ოსტატური, ფსიქოფიზიკური მსახიობობა, რადგან საკუთარი თავის ნაწყენის მდგომარეობაში ჩაყენებით, ადამიანის სხეული მართლაც რეაგირებს და სტრესს განიცდის, რაც შეიძლება ავადმყოფობაშიც კი გადაიზარდოს.
გგონიათ, თუ ასეთი სტრატეგიით ვინმეს სჯით და იგი ზარალდება? სულაც არა. დაზარალებული თქვენ რჩებით, თან მორალურადაც და ფიზიკურადაც. ყოველი წყენა თქვენს ორგანიზმზე აისახება. ის შინაგანი სპაზმია.
არის ასევე წყენები, რომლებსაც ადამიანი გონებაში, გულსა და სხეულში წლების განმავლობაში ინახავს. გაიხსენეთ რაიმე, რისი პატიებაც ვერაფრით შეძელით. თავში მაშინვე მოგივათ ადამიანი, რომელსაც თქვენს მწყენინებელს ეძახით და მაშინვე იწყებთ მსჯელობას, როგორი არამზადაა იგი, თქვენ კი მისი მსხვერპლი.
აქ შესაძლოა ცდებოდეთ და ადამიანმა, რომელმაც გაგაბრაზათ, საერთოდ არ იცოდეს, თქვენ რა გეწყინათ. თუ გულში პროტესტი ისევ გაგიჩნდათ და მასთან დალაპარაკება გადაწყვიტეთ, ჯერ დაფიქრდით. ნუთუ თქვენი ემოციური მდგომარეობა უფრო მნიშვნელოვანი არ არის? დააფიქსირეთ, რომ განცდები თქვენ გაქვთ და თქვენ ინახავთ მათ. არანაირი „მწყენინებელი“ არ არსებობს, არიან მხოლოდ „ნაწყენები“.
წყენა საკუთარი თავისკენ მიმართული ბოროტებაა. რატომ ინახავთ ამ მძიმე და ზედმეტ ბარგს? ძველი წყენის ერთი გახსენებაც საკმაოდ ძლიერ უარყოფით განცდას იწვევს, რასაც მთელი თქვენი სხეული გრძნობს. იქნებ აპატიოთ და დაივიწყოთ – რატომ არის ასეთი რთული ამ ორი მარტივი სიტყვის პრაქტიკაში გადატანა? იმიტომ, რომ თქვენ მკაფიო რწმენა გაქვთ ჩამოყალიბებული, რა არის სწორი და მცდარი, სამართლიანი და უსამართლო. და პატიებაც არ შეგიძლიათ, რადგან თქვენთან მიმართებაში უსამართლობა მოხდა.
რეალურ სამყაროსთან ამას კავშირი არ აქვს, რადგან სამყარო არც ცუდია და არც კარგი – ეს შეფასებები მხოლოდ თქვენს გონებაში არსებობს. ერთი წუთით აღვიქვათ, რომ ჩვენც, სამყაროსავით, არანაირი ვართ! ეს ცოტა რთული ამოცანა იქნება. თქვენ იქ დაიბადეთ, სადაც დაიბადეთ, ისე გაიზარდეთ, როგორც გაიზარდეთ – ეს ყველაფერი უკვე მოხდა და შეცვლა აღარ შეგიძლიათ. სამყაროს თქვენეული აღქმა, პრინციპები და წესები უკვე ჩამოყალიბებულია.
და მაინც, როგორი ხართ? თუ მთელი თქვენი გამოცდილება არაფერია, თუ არა მომხდარის თქვენეული ინტერპრეტაცია, თავსმოხვეული მსოფლმხედველობა, რა მომენტში ჩამოყალიბდით ისეთი, როგორიც ხართ?!
ის, რომ არანაირი ხართ, თქვენ წინაშე უზარმაზარ პერსპექტივებს აჩენს – შეგიძლიათ საკუთარი თავი ახლად შექმნათ და იგი თავისუფალი იყოს შეფასებებსა და საქციელში. შესაბამისად, გათავისუფლდება დანაშაულის გრძნობისგან, რომ სადღაც რაღაც ისე არ გააკეთა, როგორც საჭირო იყო. შეგიძლიათ მოლოდინების გარეშე იცხოვროთ. არ არსებობს მართალი და მცდარი, არ არის მოვლენათა განვითარების არანაირი სცენარი, რომელიც რეალობას ვერ დაემთხვევა. და არ არსებობს წყენა!
ეს პროცესი სწორედ დაგროვილი ნეგატივის განადგურებით უნდა დაიწყოთ. აპატიეთ ძველი წყენები. ეცადეთ „გამოხვიდეთ“ მათგან. ჩვეულებრივ, როცა ადამიანი ძველ წყენას იხსენებს, იგი გარკვეულწილად აღარ არის „მიმდინარე“ პიროვნება, არამედ ხდება ადამიანი წარსულიდან, როდესაც მას აწყენინეს.
წყენის „დათვალიერება“ მხოლოდ წარსულიდან, თავად წყენის მომენტიდან შეიძლება. ეცადეთ მას დღევანდელი დღიდან დააკვირდეთ. თითქოს კადრია თქვენ შესახებ გადაღებული ფილმიდან, რომელიც საშუალებას მოგცემთ აღარ ჩაერთოთ ამ წყენაში, აღარ იქცეთ ნაწყენ ადამიანად წარსულიდან და თავად ამბავი შეაფასოთ.
ამ შემთხვევაში უკვე აღარ გაგიჭირდებათ წყენის პატიება. გაიხსენეთ, რა სასაცილოდ გამოიყურებიან ნაწყენი ადამიანები – ეს იმიტომ, რომ გვერდიდან წყენის არაბუნებრივობა ნათლად ჩანს. საკუთარ თავსაც ასე შეხედეთ, „სიძველეებისგან“ გათავისუფლებულმა თავისუფლად ამოისუნთქეთ და გაფრთხილდით, ისევ არ მოგიხდეთ ასეთ თამაშში მონაწილეობის მიღება.
და, რაც მთავარია, ბოლოს და ბოლოს, გაიღიმეთ!
წყარო: friday.ge