როგორ დავიცვათ თავი ჰეპტიური წყლულისგან და რა კატეგორიის ადამიანები განეკუთვნებიან დაავადების განვითარების რისკ-ჯგუფს?! „რუბრიკას“ ექიმი-თერაპევტი ლიკა ლორთქიფანიძე ესაუბრება:
რა დაავადებაა ჰეპტიური წყლული
ჰეპტიური წყლული კუჭის, თორმეტგოჯა ნაწლავის და საყლაპავის ამომფენი ლორწოვანი გარსის დეფექტია, რომელიც ყველაზე ხშირად კუჭსა და თორმეტგოჯა ნაწლავში ვითარდება, მაგრამ შესაძლოა კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ნებისმიერ ისეთ უბანშიც გაჩნდეს, სადაც კუჭის წვენი თავის აგრესიულ ქმედებას ამჟღავნებს. დაავადება ლორწოვანი გარსის დამცავი უნარის დაქვეითების ფონზე მჟავასა და პეპსინის ზემოქმედების შედეგად ვითარდება და ლორწოვან გარსში მკვეთრი საზღვრების მქონე მრგვალი ან ოვალური დესტრუქციული კერების გაჩენას იწვევს.
დაავადების გამომწვევი მიზეზები
შემთხვევათა უმეტესობაში ჰეპტიური წყლულის გამომწვევი მიზეზია ბაქტერიული ინფექცია Helicobacter pylori (H.pylori). H. pylori კუჭისა და წვრილი ნაწლავების ამომფენ ლორწოვან შრეში ბინადრობს და ზოგჯერ ლორწოვან შრეს არღვევს, შედეგად კი კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის ქსოვილების ანთებას იწვევს, რაც, საბოლოოდ, ლორწოვანის დეფექტის, იგივე წყლულის განვითარებას განაპირობებს;
pylori-ს გარდა, ჰეპტიური წყლულის გამომწვევი და ხელშემწყობი ფაქტორებია:
* გენეტიკური წინასწარგანწყობა;
* არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებების ხანგრძლივი გამოყენება, რაც კუჭისა და წვრილი ნაწლავების ამომფენი ეპითელიუმის გაღიზიანებასა და ანთებითი პროცესის განვითარებას იწვევს;
* თამბაქოს მოწევა - ნიკოტინისა და თამბაქოს მოხმარება კუჭის წვენის გაძლიერებულ სეკრეციას, ასევე მარილმჟავას კონცენტრაციის მატებას იწვევს, რაც კუჭის წყლულოვანი დაავადების განვითარების რისკს ზრდის;
* ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება - ალკოჰოლი კუჭის ამომფენ ლორწოვანს აზიანებს და მასში მცირე ზომის დეფექტების ე.წ. ეროზიების განვითარებას უწყობს ხელს;
* არასწორი კვება – ცხარე, მჟავე საკვების ჭარბად მიღება;
* ძლიერი ემოციური დაძაბულობა (სტრესი).
სიმპტომები
* ტკივილი - ჭიპიდან მკერდის ძვლამდე, იმის მიხედვით, წყლული კუჭშია ლოკალიზებული თუ თორმეტგოჯა ნაწლავში. გრძელდება რამდენიმე წუთიდან რამდენიმე საათამდე და ძლიერდება, ღამით ან მაშინ, როდესაც კუჭი ცარიელია;
* დისპეფსიური მოვლენები (გულისრევა, ღებინება, გულძმარვა);
* სისხლიანი ღებინება (საკვებთან ერთად ამოღებული სისხლი წითელი ან შავი ფერისაა.);
* კუპრივით შავი განავალი ან მუქი ფერის სისხლის არსებობა განავალში;
* წონის მოულოდნელი კლება;
* უმადობა.
არცთუ იშვიათად, დაავადება შეიძლება ხანგრძლივი დროის განმავლობაში უსიმპტომოდ მიმდინარეობდეს.
გართულებები
ჰეპტიურმა წყლულმა შეიძლება გამოიწვიოს:
* შინაგანი სისხლდენა - შეიძლება იყოს ქრონიკული (სისხლის ნელი დაკარგვა ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში), რაც ანემიის განვითარებას განაპირობებს ან მწვავე (სისხლის დიდი რაოდენობის ერთბაშად დაკარგვა), რაც ჰოსპიტალიზაციას საჭიროებს;
* კუჭის ან თორმეტგოჯას პერფორაცია (გახვრეტა);
* პენეტრაცია - წყლულისა და ანთებითი პროცესის ფონზე კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავის მეზობელ ორგანოებში (კუჭქვეშა ჯირკვალში, მსხვილ ნაწლავში, ღვიძლში) ჩაზრდა;
* სტენოზი - კუჭის ბოლო ნაწილისა და თორმეტგოჯას დეფორმაციული შევიწროება, რაც საკვების ნორმალურ გადაადგილებას უშლის ხელს;
* წყლულის მალიგნიზაცია ანუ კიბოდ გადაგვარება .
გამოკვლევის მეთოდები და დიაგნოსტიკა
ჰეპტიური წყლულის დიაგნოსტიკის მეთოდებია:
* კუჭის წვენის ანალიზი, რომელიც H.Pylor- ის საწინააღმდეგო ანტისხეულებს ავლენს. თუმცა, ამ ანალიზს ხშირად გადატანილი და მიმდინარე ინფექციის დიფერენცირება არ შეუძლია. გარდა ამისა, შესაძლოა ანალიზის შედეგი ცრუ-ნეგატიური იყოს, თუ ბოლო პერიოდში პაციენტი ანტიბიოტიკებს ან პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორებს იღებდა;
* ანტიგენების გამოკვლევა განავალში - ამ მეთოდით განავალში H.Pylori-ის არსებობა დგინდება;
* კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ზედა ნაწილის რენტგენოგრაფია, რომლის მეშვეობით შესაძლებელია ზოგიერთი, თუმცა – არა ყველა, წყლულოვანი დაავადების გამოვლენა;
* ენდოსკოპია - პროცედურა, რომლის დროსაც გრძელ, წვრილ მილზე მიმაგრებული კამერით, საყლაპავს, კუჭსა და თორმეტგოჯა ნაწლავს ათვალიერებენ;
* გასტროსკოპია ( ეზოფაგოგასტროდუოდენოსკოპია), რომელიც საშუალებას იძლევა მთლიანად დათვალიერდეს ლორწოვანი გარსი კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის ყოველ არეში, შეფასდეს მისი მდგომარეობა და ჩატარდეს ბიოფსია შემდგომი ჰისტოლოგიური შესწავლით.
მკურნალობა
პეპტიური წყლულის შემთხვევათა უმეტესობა, H.pylori-ით ინფიცირებითაა გამოწვეული, ამიტომ ექიმები ე.წ. ორკომპონენტიან მკურნალობას იყენებენ, რომლის მიზანია: ბაქტერიის განადგურება და კუჭის მიერ მჟავის სეკრეციის შემცირება ტკივილის შემცირებისა და განკურნების პროცესის ხელშეწყობისთვის.
ამ ორი მიზნის მისაღწევად გამოიყენება:
* ანტიბიოტიკები;
* მჟავის სეკრეციის დამთრგუნველი საშუალებები ე.წ. ჰისტამინის (H-2) ბლოკერები;
* ანტაციდები - რომლებიც ამცირებენ მარილმჟავას სეკრეციას, ანეიტრალებენ კუჭის წვენს და ტკივილის შემცირებას უზრუნველყოფენ;
* პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები - რომლებიც მჟავის სეკრეციას ამცირებენ;
* ქირურგიული მკურნალობა - ამ მეთოდს მიმართავენ იმ შემთხვევაში, თუ წყლული გაძლიერებულ მკურნალობას არ ექვემდებარება;
* ჰეპტიური წყლულის მკურნალობაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მომენტია დიეტური თერაპია, რომელიც გულისხმობს კუჭის ლორწოვანი გარსის გამაღიზიანებელი საკვების (ცხარე, მჟავე, ცხიმიანი, ტომატიანი და ა.შ.) რაციონიდან ამოღებას.
პრევენცია
დაავადების პრევენციისთვის რეკომენდებულია:
* ცხოვრების ჯანსაღი წესის დაცვა;
* გარკვეული სახეობის (მჟავე, ცხარე, ცხიმიანი) საკვების რაციონიდან ამოღება;
* ემოციური დაძაბულობის კონტროლი;
* სიგარეტის მოწევაზე უარის თქმა;
* ალკოჰოლის მიღების შემცირება ან საერთოდ უარის თქმა;
* არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატების მიღების მაქსიმალურად შეზღუდვა;
* წონის კონტროლი.
წყარო: rubrica.ge