(ლათ. Rosa) ვარდისებრთა ოჯახის მცენარეა. ცნობილია, დაახლოებით, 400-მდე ველური სახეობა, რომლებიც, ძირითადად, გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში.
ვარდი მარადმწვანე ან ფოთოლმცვენი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 15 სმ-იდან 2 მ-მდე აღწევს. ზოგიერთ სახეობას გრძელი (10-12 მ-მდე) ხვიარა ტოტები აქვს, ღერო დაფარულია ეკლებით. ფოთოლი კენტფრთისებრია, ღეროზე მორიგეობით განლაგებული.
ყვავილი მარტივია ან ბუთხუზა (2-15 სმ დიამეტრის), არომატული ან უსუნო, შეფერილობით შიძლებ იყოს - ვარდისფერი, წითელი, თეთრი, ყვითლი, ნარინჯისფერი ან იასამნისფერი. შეკრებილია ქოლგისებრ-საგველა ყვავილედებად ან ერთეულია.
ნაყოფი ერთთესლიანი (ზოგჯერ რამდენიმეთესლიანი) კაკლუჭაა, რომელიც ხორცოვან ცრუნაყოფშია მოთავსებული. ვარდის ზოგიერთი სახეობა ეთეროვანი ზეთების მისაღებად გამოიყენება. ვარდისგან ამზადებენ აგრეთვე მურაბას. ბევრი სახეობის ცრუ ნაყოფის რბილობი კი C და P ვიტამინებს შეიცავს. საქართველოში ვარდის 30-მდე სახეობა იზრდება.
მოვლა
ვარდი აუცილებლად მზიან ადგილას უნდა დაირგას, რადგან ჩრდილში სუსტად იზრდება, უღიმღამოდ ყვავის და ადვილად ავადდება. ადვილად ზიანდება ასევე ძლიერი ქარისგანაც - ხშირად არა მარტო ფოთლები და ყვავილები ზიანდება, არამედ შეიძლება, ტოტებიც დაიმტვრეს. ვარდს უხვად მორწყვა უყვარს, ოღონდ ნიადაგი წყლის კარგად გამტარი უნდა იყოს. დამდგარ წყალს ვერ იტანს. კარგი იქნება თუ გაზაფხულზე სასუქს შეაშველებთ. როგორც წესი, ეს გადამწვარი ნაკელი ან მინერალური აზოტიანი სასუქი უნდა იყოს. ზაფხულში, პირველი ყვავილობის დამთავრების შემდეგ კომბინირებული მინერალური სასუქიც შეგიძლიათ მისცეთ.
გასხვლა
ვარდებისთვის გასხვლა აუცილებელი პროცედურაა და მცენარეს გაახალგაზრდავებასა და ზრდაში ეხმარება. აუცილებელია, მცენარე ზამთრის ბოლოს ან ადრე გაზაფხულზე - თებერვალ-მარტში გაისხლას, სანამ დაბერილი კვირტები დაიწყებს გაზრდას.
უკვე გაშლილი კვირტების დროს გასხვლა ზრდა-განვითარებასაც აფერხებს და ყვავილობასაც უშლის ხელს.
გასათვალისწინებელია, რომ სხვადასხვა ტიპის ვარდები სხვადასხვანაირად ისხვლება: ჩაის ანუ ჩვეულებრივ ბუჩქის ფორმით მოზარდი ვარდები, როგორც წესი, ყვავილობენ ახლად განვითარებულ ანუ იმ წლის ტოტებზე, წინა წლის ტოტები კი ხევდება, უხეშდება და ისე იტოტება, რომ ყვავილი შეიძლება, ბევრიც იქონიოს, მაგრამ უხარისხო და დაკნინებული. აქედან გამომდინარე, ჩაის ვარდი ყოველწლიურად, დაბალზე უნდა გასხლათ, თუ გინდათ, რომ ძლიერი ტოტები გაეზარდოს და ყვავილობაც ეფექტური ჰქონდეს, ამისთვის საჭიროა: კარგად გალესილი ბაღის მაკრატლით ან დანით მიწის პირიდან არაუმეტეს 20-25 სმ-ზე გადაჭრათ. აუცილებელია, ასევე გაშავებული, გადატეხილი, გულში დაჭიანებული და კანდაზიანებული ყველა ტოტის მოჭრაც. მცენარეს მხოლოდ კარგად განვითარებული, მსხვილი შარშანდელი ტოტები უნდა დაუტოვოთ ( არაუმეტეს 3-4 ტოტისა). შარშანდელ ტოტებს იმით ამოიცნობთ, რომ მათ შედარებით ცხელი კანი და მწვანე ან მოწითალო ფერი აქვს. უფრო ძველი ტოტები ნუ დაგენანებათ და ძირში მოჭერით, ასევე ძირში მოჭერით ტოტები, რომლებიც მცენარეს ბუჩქს შიდა მიმართულებით ეზრდება. სასურველია გაითვალისწინოთ ისიც, რომ გადაჭრილ ტოტზე ბოლო ზემოთა კვირტი „გარეთ იყურებოდეს“.
ხვიარა ვარდი, რომელსაც ხეივნის ვარდსაც ეძახიან, სხვა ვარდებისგან განსხვავებით, ინტენსიურად, არა წლევანდელ, არამედ მეორე წლის ტოტებზე ყვავილობს. მისი გასხვლისას ეს აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოთ და ყველა ტოტი არ უნდა დაუმოკლოთ. ასეთ სახეობას მხოლოდ ძველი, გადაბერებული, ზედმეტად გახშირებული ტოტები უნდა გამოაჭრათ, რომლებიც ერთმანეთსაც ხელს უშლიან და, გარდა ამისა, დაგრეხილ და არასასურველ ფორმას ქმნიან. ხვიარა ვარდისთვის სასურველი ფორმის მისაცემად, შეგიძლიათ, დარჩენილ ტოტებს სასურველი მიმართულება მისცეთ და საყრდენზე ააკრათ. ასე ფორმირებული ტოტები არც ერთმანეთს შეუშლის ხელს და აერაციაც კარგი იქნება, შესაბამისად, მეტ მზის შუქსაც მიიღებენ და გაძლიერდებიან. ძლიერი მცენარე კი დაავადებების მიმართაც უფრო მეტად გამძლეა.
გამრავლება
ვარდს ყველაზე ხშირად კალმით ან ასკილზე მყნობით ამრავლებენ.
ამისთვის საუკეთესო დრო გვიან ზაფხულიდან ადრე შემოდგომამდე პერიოდია.
კალმით შეგიძლიათ ადრე გაზაფხულზეც გაამრავლოთ, ამისთის ნასხლავი ტოტები უნდა გამოიყენოთ. ეს შემდეგნაირად უნდა მოხდეს: აიღეთ გადაყვავილებული 15-20 სმ. სიგრძის ვარდის ტოტი, რომელიც, დაახლოებით, მომსხო ფანქრის ზომის მაინცაა და ნახევრად დაჩრდილულ ადგილას, ფხვიერ მიწაში მოათავსეთ (ისე, რომ მიწის ზემოთ 1-2 ფოთოლი დარჩეს). ქვედა ფოთლები დააჭერით, ზემოთა ფოთლები კი ნახევრამდე დაუმოკლეთ. თავზე აუცილებლად შუშის ქილა ან გადაჭრილი პლასტმასის ბოთლი დააფარეთ და მომავალ ივნისამდე არ მოხსნათ.
ბოლო დროს ვარდის დაფესვიანების ახალ მეთოდსაც გვთავაზობენ: მცენარის კალმებს კარტოფილის ბოლქვებში არჭობენ. ბოლქვები მცენარეს საკვები ნივთიერებებით ამარაგებს და ამის წყალობით დაფესვიანების სტადიამდე შედარებით ადვილად და დაუზიანებლად აღწევს.
დაავადებები
ვარდი ადვილად ავადდება ნაცრით, განსაკუთრევბით წვიმიან პერიოდში, ამიტომ კარგი იქნება, თუ შესაბამისი ფუნგიციდით შეწამლავთ. ეს იგივე პრეპარატებია, რაც ვაზს სჭირდება. ვარდის კოკრებს შეიძლება, ბუგრიც ხშირად გაუჩნდეს, მათ საწინააღმდეგოდ, მიზანშეწონილია სპეციალური ინსექტიციდით შეწამვლა.
წყარო: funntime.ge