მე მინდა ჩემმა შვილმა თქვას: წიგნი ჩემი მეგობარია!
Me minda chemma shvilma tqvas: Cigni chemi megobaria
Me minda chemma shvilma tqvas: Cigni chemi megobaria
ბავშვი წიგნთან გაცნობის პირველ ნაბიჯებს მოთმინებით აღსავსე და მოსიყვარულე მშობლებთან ერთად დგამს. და ჩვენც გვიხარია, როცა პაწაწინა ინტერესს ავლენს წიგნის მიმართ. მაგრამ ზოგი მშობელი ხშირად ჩივის, რომ ბავშვს წიგნი საერთოდ არ აინტერესებს, თავისუფალ დროს ურჩევნია ტელევიზორს უყუროს, ან საათობით იჯდეს კომპიუტერთან.
მოდით, ვეცადოთ, პატარაობიდანვე შევაყვაროთ ჩვენს შვილების წიგნების საოცარი სამყარო. როგორ ვასწავლოთ პატარას წიგნის სიყვარული და საერთოდ, როდის დავიწყოთ წიგნთან გაცნობა?
პირველ რიგში, იქნებ დავფიქრდეთ მშობლები, ხშირად გვხედავს ჩვენი პატარა წიგნით ხელში?
თუ ოჯახში მიღებულია წიგნის კითხვა, ლიტერატურის შესახებ მსჯელობა, ახალი შთაბეჭდილებების გაზიარება – მაშინ, ბავშვისთვის წიგნი ბუნებრივად იქცევა ცხოვრების ჩვეულებრივ და განუყრელ თანამგზავრად.
ალბათ, პატარას დაბადებისთანავე უნდა დავიწყოთ ფიქრი იმაზე, როგორ დავამეგობროთ ის წიგნთან. ამისთვის კი შეგვიძლია ხშირად ვუმღეროთ, ტკბილად მოვუყვეთ საბავშვო ლექსები, ისე, რომ ემოციურად გადმოვცეთ შინაარსი. პატარასთან ამგვარი ურთიერთობის წყალობით ყალიბდება მისი სმენითი აღქმა, ის ყურადღებას ამახვილებს ბგერების მელოდიაზე. ეს კი საფუძველს უყრის ჯერ მეტყველების, მერე კი წიგნის აღქმას.
მნიშვნელოვანია ჩვილის მხედველობითი აღქმის განვითარება. ამიტომ ბავშვის საწოლის თავზე ჩამოვკიდოთ ფერად–ფერადი მუსიკალური სათამაშოები – პაწაწინა ხალისით დაათვალიერებს და ითამაშებს.
6 თვის ასაკში ბავშვს შეგვიძლია გავაცნოთ სათამაშო წიგნები. ისინი სხვადასხვა მასალისგან არის შეკერილი – მუშამბისგან, პირსახოცის თუ ბამბის ქსოვილებისგან. მასალის სხვადასხვაგვარი ფაქტურა შესანიშნავად ავითარებს ბავშვის ტაქტილურ შეგრძნებებს, თითების წვრილმან მოტორიკას. ასეთი წიგნებით თამაში ბავშვებს ძალიან მოსწონთ, თან არაფერი მოხდება გემოსაც თუ გაუსინჯავენ.
წიგნის თვალიერებისას ბავშვს გავაცნობთ ცხოველების და გარემომცველი ნივთების სახელებს. აღვწეროთ არა მარტო სურათები, არამედ დეტალებიც, მაგ. სახლის სახურავი, დათუნას თათები და სხვა – და გარკვევით წარმოვთქვათ სურათის სახელწოდება: „ეს არის ლომი“, „ეს მანქანაა“. დავასახელოთ გეომეტრიული ფიგურებიც და მათი ფერები –„ლურჯი ბურთი“, „მწვანე კვადრატი“. ვთქვათ, ვაჩვენოთ ნახატი:“აი, წიწილა“, შემდეგ ხელის გულით დავმალოთ გამოსახულება და ვკითხოთ: „ ნახე, წიწილა აღარ ჩანს“. ბავშვმა უნდა გამოიცნოს სად დაიმალა წიწილა.
ვასწავლოთ პატარას როგორ გადაფურცლოს წიგნი და მივცეთ საშუალება თვითონ ითამაშოს. ასეთი შესანიშნავი განმავითარებელი სათამაშოს გაკეთება ჩვენ თვითონაც შეგვიძლია – მოვამზადოთ მუყაო, სხვადასხვა სახის ქსოვილი, გამოვჭრათ მსხვილი ფერადი სურათები ძველი ჟურნალებიდან, რომლებიც აპლიკაციებისთვის გამოგვადგება. ცოტაოდენი ფანტაზია და სათამაშო წიგნიც მზად არის. ასევე შეგვიძლია პატარას ვაჩვენოთ ჩვეულებრივი მაგარყდიანი, მყარი მუყაოს ფურცლებიანი წიგნები დიდი ილუსტრაციებით რომ არის გაფორმებული. თავიდან, რა თქმა უნდა, მხოლოდ დავასახელოთ რა არის სურათზე გამოსახული და დავათვალიეროთ, თან პაწაწინას თითს გავაყოლებთ. წაკითხვა არ ღირს , ჩვილებს ჯერ არ შეუძლიათ ლიტერატურული ტექსტის აღქმა. ისეც შეიძლება მოხდეს, რომ წიგნმა არ დააინტერესოს პატარა და მხოლოდ დაღეჭვის სურვილი გაუჩნდეს. ესეც არაფერია.
მხოლოდ 1 წლის შემდეგ იწყებს ბავშვი წიგნის მიმართ ინტერესის გამოჩენას. გვახსოვდეს, რომ წიგნი, ისევე როგორც სათამაშო, უნდა შეესატყვისებოდეს ბავშვის ასაკს. არც ეცადოთ 6 თვის ჩვილის გართობას „სალამურას“ და მისი მეგობრების თავგადასავალის მოყოლით ( ეს მერე, როცა მოსმენას ისწავლის), აჯობებს უფრო მარტივი მასალა ავირჩიოთ. სხვადასხვა ხალხური სიმღერა და მოკლე რითმული ლექსი აუცილებლად დააინტერესებს მას. წავუკითხოთ ემოციებით, აუჩქარებლად, გამოთქმით წარმოვთქვათ სიტყვები. შევეცადოთ ცოტაოდენი თეატრალურობის ელემენტიც ჩავრთოთ კითხვის პროცესში – განვასახიეროთ გმირები, მივბაძოთ მათ ხმას, ჟესტებიც არ დავიშუროთ. პატარა მკითხველს ვთხოვოთ ჩვენთან ერთად გაიმეოროს მარტივი მარცვლები და სიტყვები. უბრალო ინსცენირებების გათამაშებაში კი საყვარელი და კარგად ნაცნობი სათამაშოები დაგვეხმარება. ამ ეტაპზე ჩვენი ამოცანაა გამოვიწვიოთ წაკითხულზე ბავშვის საპასუხო ემოციური რეაქცია. რადგან მისი მეტყველება ჯერ სრულყოფილი არაა, ბგერების მსგავსი რექციების განვითარება კარგად მოხდენს ამის სტიმულირებას. ვსინჯოთ პაუზა გავაკეთოთ ლექსის ბოლო სიტყვის ან მარცვლის წინ. ჯერ წარმოვთქვათ ბავშვთან ერთად, მერე კი თვითონ ისწავლის ნაცნობი სიტყვების თქმას. ვიმეოროთ მოკლე ლექსები და გამოცანები სეირნობის, ბანაობის თუ თამაშის დროს.
წიგნის მაღაზიებში დღეს უამრავ საბავშო გამოცემას შევხვდებით – საინტერესოს, ახალს და ერთმანეთზე უკეთესს.
სულ პატარებისთვის აჯობებს შევარჩიოთ წიგნები პატარა ტექსტებით და დიდი ილუსტრაციებით. დავათვალიეროთ ჩვენს პატარასთან ერთად და ვკითხოთ :“ ეს ვინ არის?“ „რას აკეთებს?“
შეგვიძლია მოვაწყოთ სახლის თოჯინების თეატრიც. გავაკეთოთ შირმა, უბრალო დეკორაციები ნებისმიერი მასალისგან, რაც მოგვეპოვება. ზღაპრული პერსონაჟების სახით რბილი ან რეზინის მცირე ზომის სათამაშოები გამოგვადგება. მოვაწყოთ მინი– წარმოდგენები, გავითამაშოთ ბავშვისთვის ნაცნობი ზღაპრები, შეიძლება მუსიკის აკომპანიმენტიც ჩავრთოთ საქმეში. ასეთი თეატრალური თამაშები აღაფრთოვანებს ბავშვს, დაეხმარება გაიგოს ნაწარმოების შინაარსი და უფრო კარგად წარმოიდგინოს გმირების სახეები. ზღაპრების და საბავშო ისტორიების წყალობით პატარა ისრუტავს ინფორმაციას სამყაროს შესახებ.
როდესაც ბავშვისთვის წიგნს ვყიდულობთ, გავითვალისწინოთ მისი ასაკი – აჯობებს მისი ინტერესების შესაბაბისი ლიტერატურა შევიძინოთ. უპირატესობა მაგარ ყდას მივანიჭოთ, მუყაოს ფურცლებს (ყველაზე პატარებისთვის), კარგ ქაღალდს.
წიგნის ილუსტრაციები უნდა შეესატყვისებოდეს რეალურ პერსონაჟებს (თუ, რა თქმა უნდა, ეს არ არის ფანტასტიკური არსებების შესახებ ისტორიები). აჯობებს მკვეთრი, მსხვილი ნახატები ავირჩიოთ, რომლებიც არ არის გადატვირთული წვრილმანი დეტალებით. დათვი უნდა ჰგავდეს დათვს, სახლი სახლს და ბავშვი ბავშვს.
მართალია, დიდი და მძიმე გამოცემების ხელში დაჭერა ბავშვს უჭირს, ასეთ წიგნებს თან ვერ წაიღებ სასეირნოდ, სამაგიეროდ ძალიან კარგია ერთობლივი ოჯახური კითხვის დროს.
როცა ბავშვი დამოუკიდებლად იწყებს კითხვას, აჯობებს შევუძინოთ წიგნები მსხვილი შრიფტით. კარგია, როცა შეიძლება სიტყვების ილუსტრირება თვითწებადი სურათებით. მაშინ კითხვას თამაში შეავსებს.
წიგნის კითხვის პროცესი უნდა იყოს ჯადოსნური გასართობი და არა დროის შუალედის შემავსებელი სადილის კეთებასა და სახლის დალაგებას შორის. როცა პატარას წიგნს ვუკითხავთ, აჯობებს გამოვრთოთ ტელევიზორი, სამაგიეროდ შეგვიძლია კლასიკური მუსიკის თანხლებით მოხერხებულად მოვეწყოთ, რომ ბავშვი კარგად ხედავდეს ილუსტრაციებს. ვიკითხოთ ნელა, პაუზებით, რომლის დროსაც ყურადღება გავამახვილოთ ნახატებზე და მათ დეტალებზე. მერე შეგვიძლია კითხვებიც დავუსვათ, რომ შევაფასოდ რამდენად გასაგებია ბავშვისთვის ჩვენს მიერ წაკითხული ტექსტი. ერთად ვიმსჯელოთ წიგნის შესახებ და მოვყვეთ შინაარსი.
მოდით, ვეცადოთ, პატარაობიდანვე შევაყვაროთ ჩვენს შვილების წიგნების საოცარი სამყარო. როგორ ვასწავლოთ პატარას წიგნის სიყვარული და საერთოდ, როდის დავიწყოთ წიგნთან გაცნობა?
პირველ რიგში, იქნებ დავფიქრდეთ მშობლები, ხშირად გვხედავს ჩვენი პატარა წიგნით ხელში?
თუ ოჯახში მიღებულია წიგნის კითხვა, ლიტერატურის შესახებ მსჯელობა, ახალი შთაბეჭდილებების გაზიარება – მაშინ, ბავშვისთვის წიგნი ბუნებრივად იქცევა ცხოვრების ჩვეულებრივ და განუყრელ თანამგზავრად.
ალბათ, პატარას დაბადებისთანავე უნდა დავიწყოთ ფიქრი იმაზე, როგორ დავამეგობროთ ის წიგნთან. ამისთვის კი შეგვიძლია ხშირად ვუმღეროთ, ტკბილად მოვუყვეთ საბავშვო ლექსები, ისე, რომ ემოციურად გადმოვცეთ შინაარსი. პატარასთან ამგვარი ურთიერთობის წყალობით ყალიბდება მისი სმენითი აღქმა, ის ყურადღებას ამახვილებს ბგერების მელოდიაზე. ეს კი საფუძველს უყრის ჯერ მეტყველების, მერე კი წიგნის აღქმას.
მნიშვნელოვანია ჩვილის მხედველობითი აღქმის განვითარება. ამიტომ ბავშვის საწოლის თავზე ჩამოვკიდოთ ფერად–ფერადი მუსიკალური სათამაშოები – პაწაწინა ხალისით დაათვალიერებს და ითამაშებს.
6 თვის ასაკში ბავშვს შეგვიძლია გავაცნოთ სათამაშო წიგნები. ისინი სხვადასხვა მასალისგან არის შეკერილი – მუშამბისგან, პირსახოცის თუ ბამბის ქსოვილებისგან. მასალის სხვადასხვაგვარი ფაქტურა შესანიშნავად ავითარებს ბავშვის ტაქტილურ შეგრძნებებს, თითების წვრილმან მოტორიკას. ასეთი წიგნებით თამაში ბავშვებს ძალიან მოსწონთ, თან არაფერი მოხდება გემოსაც თუ გაუსინჯავენ.
წიგნის თვალიერებისას ბავშვს გავაცნობთ ცხოველების და გარემომცველი ნივთების სახელებს. აღვწეროთ არა მარტო სურათები, არამედ დეტალებიც, მაგ. სახლის სახურავი, დათუნას თათები და სხვა – და გარკვევით წარმოვთქვათ სურათის სახელწოდება: „ეს არის ლომი“, „ეს მანქანაა“. დავასახელოთ გეომეტრიული ფიგურებიც და მათი ფერები –„ლურჯი ბურთი“, „მწვანე კვადრატი“. ვთქვათ, ვაჩვენოთ ნახატი:“აი, წიწილა“, შემდეგ ხელის გულით დავმალოთ გამოსახულება და ვკითხოთ: „ ნახე, წიწილა აღარ ჩანს“. ბავშვმა უნდა გამოიცნოს სად დაიმალა წიწილა.
ვასწავლოთ პატარას როგორ გადაფურცლოს წიგნი და მივცეთ საშუალება თვითონ ითამაშოს. ასეთი შესანიშნავი განმავითარებელი სათამაშოს გაკეთება ჩვენ თვითონაც შეგვიძლია – მოვამზადოთ მუყაო, სხვადასხვა სახის ქსოვილი, გამოვჭრათ მსხვილი ფერადი სურათები ძველი ჟურნალებიდან, რომლებიც აპლიკაციებისთვის გამოგვადგება. ცოტაოდენი ფანტაზია და სათამაშო წიგნიც მზად არის. ასევე შეგვიძლია პატარას ვაჩვენოთ ჩვეულებრივი მაგარყდიანი, მყარი მუყაოს ფურცლებიანი წიგნები დიდი ილუსტრაციებით რომ არის გაფორმებული. თავიდან, რა თქმა უნდა, მხოლოდ დავასახელოთ რა არის სურათზე გამოსახული და დავათვალიეროთ, თან პაწაწინას თითს გავაყოლებთ. წაკითხვა არ ღირს , ჩვილებს ჯერ არ შეუძლიათ ლიტერატურული ტექსტის აღქმა. ისეც შეიძლება მოხდეს, რომ წიგნმა არ დააინტერესოს პატარა და მხოლოდ დაღეჭვის სურვილი გაუჩნდეს. ესეც არაფერია.
მხოლოდ 1 წლის შემდეგ იწყებს ბავშვი წიგნის მიმართ ინტერესის გამოჩენას. გვახსოვდეს, რომ წიგნი, ისევე როგორც სათამაშო, უნდა შეესატყვისებოდეს ბავშვის ასაკს. არც ეცადოთ 6 თვის ჩვილის გართობას „სალამურას“ და მისი მეგობრების თავგადასავალის მოყოლით ( ეს მერე, როცა მოსმენას ისწავლის), აჯობებს უფრო მარტივი მასალა ავირჩიოთ. სხვადასხვა ხალხური სიმღერა და მოკლე რითმული ლექსი აუცილებლად დააინტერესებს მას. წავუკითხოთ ემოციებით, აუჩქარებლად, გამოთქმით წარმოვთქვათ სიტყვები. შევეცადოთ ცოტაოდენი თეატრალურობის ელემენტიც ჩავრთოთ კითხვის პროცესში – განვასახიეროთ გმირები, მივბაძოთ მათ ხმას, ჟესტებიც არ დავიშუროთ. პატარა მკითხველს ვთხოვოთ ჩვენთან ერთად გაიმეოროს მარტივი მარცვლები და სიტყვები. უბრალო ინსცენირებების გათამაშებაში კი საყვარელი და კარგად ნაცნობი სათამაშოები დაგვეხმარება. ამ ეტაპზე ჩვენი ამოცანაა გამოვიწვიოთ წაკითხულზე ბავშვის საპასუხო ემოციური რეაქცია. რადგან მისი მეტყველება ჯერ სრულყოფილი არაა, ბგერების მსგავსი რექციების განვითარება კარგად მოხდენს ამის სტიმულირებას. ვსინჯოთ პაუზა გავაკეთოთ ლექსის ბოლო სიტყვის ან მარცვლის წინ. ჯერ წარმოვთქვათ ბავშვთან ერთად, მერე კი თვითონ ისწავლის ნაცნობი სიტყვების თქმას. ვიმეოროთ მოკლე ლექსები და გამოცანები სეირნობის, ბანაობის თუ თამაშის დროს.
წიგნის მაღაზიებში დღეს უამრავ საბავშო გამოცემას შევხვდებით – საინტერესოს, ახალს და ერთმანეთზე უკეთესს.
სულ პატარებისთვის აჯობებს შევარჩიოთ წიგნები პატარა ტექსტებით და დიდი ილუსტრაციებით. დავათვალიეროთ ჩვენს პატარასთან ერთად და ვკითხოთ :“ ეს ვინ არის?“ „რას აკეთებს?“
შეგვიძლია მოვაწყოთ სახლის თოჯინების თეატრიც. გავაკეთოთ შირმა, უბრალო დეკორაციები ნებისმიერი მასალისგან, რაც მოგვეპოვება. ზღაპრული პერსონაჟების სახით რბილი ან რეზინის მცირე ზომის სათამაშოები გამოგვადგება. მოვაწყოთ მინი– წარმოდგენები, გავითამაშოთ ბავშვისთვის ნაცნობი ზღაპრები, შეიძლება მუსიკის აკომპანიმენტიც ჩავრთოთ საქმეში. ასეთი თეატრალური თამაშები აღაფრთოვანებს ბავშვს, დაეხმარება გაიგოს ნაწარმოების შინაარსი და უფრო კარგად წარმოიდგინოს გმირების სახეები. ზღაპრების და საბავშო ისტორიების წყალობით პატარა ისრუტავს ინფორმაციას სამყაროს შესახებ.
როდესაც ბავშვისთვის წიგნს ვყიდულობთ, გავითვალისწინოთ მისი ასაკი – აჯობებს მისი ინტერესების შესაბაბისი ლიტერატურა შევიძინოთ. უპირატესობა მაგარ ყდას მივანიჭოთ, მუყაოს ფურცლებს (ყველაზე პატარებისთვის), კარგ ქაღალდს.
წიგნის ილუსტრაციები უნდა შეესატყვისებოდეს რეალურ პერსონაჟებს (თუ, რა თქმა უნდა, ეს არ არის ფანტასტიკური არსებების შესახებ ისტორიები). აჯობებს მკვეთრი, მსხვილი ნახატები ავირჩიოთ, რომლებიც არ არის გადატვირთული წვრილმანი დეტალებით. დათვი უნდა ჰგავდეს დათვს, სახლი სახლს და ბავშვი ბავშვს.
მართალია, დიდი და მძიმე გამოცემების ხელში დაჭერა ბავშვს უჭირს, ასეთ წიგნებს თან ვერ წაიღებ სასეირნოდ, სამაგიეროდ ძალიან კარგია ერთობლივი ოჯახური კითხვის დროს.
როცა ბავშვი დამოუკიდებლად იწყებს კითხვას, აჯობებს შევუძინოთ წიგნები მსხვილი შრიფტით. კარგია, როცა შეიძლება სიტყვების ილუსტრირება თვითწებადი სურათებით. მაშინ კითხვას თამაში შეავსებს.
წიგნის კითხვის პროცესი უნდა იყოს ჯადოსნური გასართობი და არა დროის შუალედის შემავსებელი სადილის კეთებასა და სახლის დალაგებას შორის. როცა პატარას წიგნს ვუკითხავთ, აჯობებს გამოვრთოთ ტელევიზორი, სამაგიეროდ შეგვიძლია კლასიკური მუსიკის თანხლებით მოხერხებულად მოვეწყოთ, რომ ბავშვი კარგად ხედავდეს ილუსტრაციებს. ვიკითხოთ ნელა, პაუზებით, რომლის დროსაც ყურადღება გავამახვილოთ ნახატებზე და მათ დეტალებზე. მერე შეგვიძლია კითხვებიც დავუსვათ, რომ შევაფასოდ რამდენად გასაგებია ბავშვისთვის ჩვენს მიერ წაკითხული ტექსტი. ერთად ვიმსჯელოთ წიგნის შესახებ და მოვყვეთ შინაარსი.