(აღებულია “ლალი დათეშიძის სამედიცინო ენციკლოპედიიდან www.medgeo.net “)
კანის ანგიიტები (ვასკულიტები) (angiitis, vasculitis) – ანთებით – ალერგიული ხასიათის დერმატოზების ჯგუფი; ვლინდება სხვადასხვა კალიბრის დერმულ-ჰიპოდერმული სისხლძარღვების დაზიანებით.
ეტიოლოგია ცნობილი არ არის.
პათოგენეზი უმრავლეს შემთხვევაში იმუნოკომპლექსურია. ძირითადი მნიშვნელობა ენიჭება სხვადასხვა ორგანოში ლოკალიზებულ (ხშირად ნუშურებში, კბილებში) ქრონიკულ ინფექციას (სტრეპტოკოკი, სტაფილოკოკი, ტუბერკულოზის ჩხირი, საფუარის და სხვა სოკოები). ანგიიტების განვითარებაში გარკვეული მნიშვნელობა აქვს ქრონიკულ ინტოქსიკაციებს (ალკოჰოლიზმი, სიგარეტის წევა), ენდოკრინოპათიებს (შაქრიანი დიაბეტი), ნივთიერებათა ცვლის დარღვევებს (სიმსუქნე), გაცივებას, ზოგად და ადგილობრივ სისხლძარღვოვან დაავადებებს (ჰიპერტონიული დაავადება, მაობლიტირებელი თრომბანგიიტი), შემაერთებელი ქსოვილის დიფუზურ დაავადებებს.
კანის ანგიიტების ნიშნებია: ანთებით – ალერგიული ხასიათის გამონაყარი, რომელიც მიდრეკილია შეშუპებისადმი, სისხლჩაქცევებისა და ნეკროზისადმი, გამონაყრის ელემენტების პოლიმორფიზმი; გამონაყრის სიმეტრულობა, უპირატესად ქვედა კიდურებზე ლოკალიზაციით; მწვავე ან პერიოდულად გამწვავებული მიმიდინარეობა; სხვა ორგანოების სისხლძარღვოვანი ან ალერგიული დაავადებების ხშირი არსებობა.
კლინიკური სურათი. დაზიანებული სისხლძარღვების კალიბრის მიხედვით განასხვავებენ ღრმა (ჰიპოდერმულ) ანგიიტებს, რომელთა დროს ზიანდება კუნთოვანი ტიპის ვენები (კვანძოვანი პერიარტერიიტი, კვანძოვანი ანგიიტი) და ზედაპირულ (დერმალურ) ანგიიტებს, რომლებიც განპირობებული არიან არტერიოლების, ვენულების, კაპილარების დაზიანებით (პოლიმორფული დერმული ანგიიტი, ქრონიკული პიგმენტური პურპურა).
კვანძოვანი პერიარტერიიტი (კანის ფორმა). დამახასიათებელია მრავალრიცხოვანი, ზომით მუხუდოს მაცვლიდან კაკლის ზომამდე ვანძოვანი გამონაყარი, რომელიც ჩნდება ქვედა კიდურების სისხლძარღვების გაყოლებაზე და ატარებს შეტევით ხასიათს. კანი ღებულობს მოლურჯო – ვარდისფერ შეფერილობას; გამონაყარი მტკივნეულია, შესაძლებელია დაწყლულდეს, რჩება რამდენიმე კვირის ან თვის განმავლობაში.
პოლიმორფული დერმული ანგიიტი (გუჟერო – რუიტერის დაავადება) გააჩნია რამდენიმე კლინიკური ტიპი: ურტიკარული (მყარი ბებერებით), ჰემორაგიული (იდენტურია ჰემორაგიული ვასკულიტისა, ვლინდება უპირატესად ჰემორაგიული გამონაყრით პეტექიების, პურპურის, ეკქიმოზების, ბუშტუკების სახით), პაპულურ-ნეკროზული (ანთებითი კვანძები ცენტრალური ნეკროზით, რომლებიც ტოვებენ ნაწიბურებს), პუსტულურ – წყლულოვანი (იდენტურია განგრენოზული პიოდერმიისა) ნეკროზულ – წყლულოვანი (ჰემორაგიული ნეკროზების განვითარება შემდგომი ტრანსფორმაციით წყლულებში), პოლიმორფული (ბებერების, კვანძების, პურპურის და სხვა ელემენტების შერწყმა).
ქრონიკული პიგმენტური პურპურა (შამბერგის პროგრესული პიგმენტური პურპურა, კანის ჰემოსიდეროზი) ვლინდება განმეორებითი მრავლობითი პეტექიებით, ჰემოსიდეროზის მოლურჯო – მოყავისფერო ლაქების წარმოქმით.
კანის ანგიიტების დიაგნოსტიკა ემყარება დამახასიათებელ კლინიკურ სიმპოტომატიკას. შედარებით რთულ შემთხვევებში ტარდება პათოლოგიურ-ჰისტოლოგიური გამოკვლევა.
მკურნალობა. ინფექციის კერების სანაცია. ენდოკრინული და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევების კორექცია. ანტიჰისტამინური პრეპარატები, ვიტამინები, კალციუმის პრეპარატები, არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (ინდომეტაცინი, ბუტადიონი). ინფექციის არსებობისას – ანტიბიოტიკები. მძიმე შემთხვევებში – ჰემოსორბცია, პლაზმაფერეზი, კორტიკოსტეროიდები ხანგრძლივად, ადეკვატური დოზებით. მძიმე შემთხვევებში აუცილებელია წოლითი რეჟიმი, ჰოსპტალიზაცია.
პროგნოზი კანის იზოლირებული დაზიანების დროს სიცოცხლისათვის კეთილსაიმედოა, სრული მორჩენის თვალსაზრისით ხშირად საეჭვოა. რეციდივების პროფილაქტიკა; ფოკალური ინფექციების სანაცია, ფეხებზე დატვირთვის, გადაცივების, დაზიანებების თავიდან აცილება.
ეტიოლოგია ცნობილი არ არის.
პათოგენეზი უმრავლეს შემთხვევაში იმუნოკომპლექსურია. ძირითადი მნიშვნელობა ენიჭება სხვადასხვა ორგანოში ლოკალიზებულ (ხშირად ნუშურებში, კბილებში) ქრონიკულ ინფექციას (სტრეპტოკოკი, სტაფილოკოკი, ტუბერკულოზის ჩხირი, საფუარის და სხვა სოკოები). ანგიიტების განვითარებაში გარკვეული მნიშვნელობა აქვს ქრონიკულ ინტოქსიკაციებს (ალკოჰოლიზმი, სიგარეტის წევა), ენდოკრინოპათიებს (შაქრიანი დიაბეტი), ნივთიერებათა ცვლის დარღვევებს (სიმსუქნე), გაცივებას, ზოგად და ადგილობრივ სისხლძარღვოვან დაავადებებს (ჰიპერტონიული დაავადება, მაობლიტირებელი თრომბანგიიტი), შემაერთებელი ქსოვილის დიფუზურ დაავადებებს.
კანის ანგიიტების ნიშნებია: ანთებით – ალერგიული ხასიათის გამონაყარი, რომელიც მიდრეკილია შეშუპებისადმი, სისხლჩაქცევებისა და ნეკროზისადმი, გამონაყრის ელემენტების პოლიმორფიზმი; გამონაყრის სიმეტრულობა, უპირატესად ქვედა კიდურებზე ლოკალიზაციით; მწვავე ან პერიოდულად გამწვავებული მიმიდინარეობა; სხვა ორგანოების სისხლძარღვოვანი ან ალერგიული დაავადებების ხშირი არსებობა.
კლინიკური სურათი. დაზიანებული სისხლძარღვების კალიბრის მიხედვით განასხვავებენ ღრმა (ჰიპოდერმულ) ანგიიტებს, რომელთა დროს ზიანდება კუნთოვანი ტიპის ვენები (კვანძოვანი პერიარტერიიტი, კვანძოვანი ანგიიტი) და ზედაპირულ (დერმალურ) ანგიიტებს, რომლებიც განპირობებული არიან არტერიოლების, ვენულების, კაპილარების დაზიანებით (პოლიმორფული დერმული ანგიიტი, ქრონიკული პიგმენტური პურპურა).
კვანძოვანი პერიარტერიიტი (კანის ფორმა). დამახასიათებელია მრავალრიცხოვანი, ზომით მუხუდოს მაცვლიდან კაკლის ზომამდე ვანძოვანი გამონაყარი, რომელიც ჩნდება ქვედა კიდურების სისხლძარღვების გაყოლებაზე და ატარებს შეტევით ხასიათს. კანი ღებულობს მოლურჯო – ვარდისფერ შეფერილობას; გამონაყარი მტკივნეულია, შესაძლებელია დაწყლულდეს, რჩება რამდენიმე კვირის ან თვის განმავლობაში.
პოლიმორფული დერმული ანგიიტი (გუჟერო – რუიტერის დაავადება) გააჩნია რამდენიმე კლინიკური ტიპი: ურტიკარული (მყარი ბებერებით), ჰემორაგიული (იდენტურია ჰემორაგიული ვასკულიტისა, ვლინდება უპირატესად ჰემორაგიული გამონაყრით პეტექიების, პურპურის, ეკქიმოზების, ბუშტუკების სახით), პაპულურ-ნეკროზული (ანთებითი კვანძები ცენტრალური ნეკროზით, რომლებიც ტოვებენ ნაწიბურებს), პუსტულურ – წყლულოვანი (იდენტურია განგრენოზული პიოდერმიისა) ნეკროზულ – წყლულოვანი (ჰემორაგიული ნეკროზების განვითარება შემდგომი ტრანსფორმაციით წყლულებში), პოლიმორფული (ბებერების, კვანძების, პურპურის და სხვა ელემენტების შერწყმა).
ქრონიკული პიგმენტური პურპურა (შამბერგის პროგრესული პიგმენტური პურპურა, კანის ჰემოსიდეროზი) ვლინდება განმეორებითი მრავლობითი პეტექიებით, ჰემოსიდეროზის მოლურჯო – მოყავისფერო ლაქების წარმოქმით.
კანის ანგიიტების დიაგნოსტიკა ემყარება დამახასიათებელ კლინიკურ სიმპოტომატიკას. შედარებით რთულ შემთხვევებში ტარდება პათოლოგიურ-ჰისტოლოგიური გამოკვლევა.
მკურნალობა. ინფექციის კერების სანაცია. ენდოკრინული და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევების კორექცია. ანტიჰისტამინური პრეპარატები, ვიტამინები, კალციუმის პრეპარატები, არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (ინდომეტაცინი, ბუტადიონი). ინფექციის არსებობისას – ანტიბიოტიკები. მძიმე შემთხვევებში – ჰემოსორბცია, პლაზმაფერეზი, კორტიკოსტეროიდები ხანგრძლივად, ადეკვატური დოზებით. მძიმე შემთხვევებში აუცილებელია წოლითი რეჟიმი, ჰოსპტალიზაცია.
პროგნოზი კანის იზოლირებული დაზიანების დროს სიცოცხლისათვის კეთილსაიმედოა, სრული მორჩენის თვალსაზრისით ხშირად საეჭვოა. რეციდივების პროფილაქტიკა; ფოკალური ინფექციების სანაცია, ფეხებზე დატვირთვის, გადაცივების, დაზიანებების თავიდან აცილება.