სამკურნალო მცენარეები – ას­კი­ლი

აღ­წე­რა

ვარ­დი­სებ­რთა ოჯა­ხის ბუჩ­ქია 1-3 მ. სი­მაღ­ლი­სა. ეკ­ლი­ა­ნი ტო­ტე­ბი წაბ­ლის­ფერ-მო­წი­თა­ლო ფე­რი­საა. კენ­ტფრთარ­თუ­ლი ფოთ­ლე­ბი 4-9 სმ. სიგ­რძი­საა და 5-7 ფო­თო­ლა­კი­ა­ნია. ყვა­ვი­ლე­ბი თეთ­რი, ვარ­დის­ფე­რი, 3-7 სმ. დი­ა­მეტ­რი­საა. ნა­ყო­ფი კენ­კრი­სე­ბუ­რია, ცრუ, სფე­რო­სებ­რი ან კვერ­ცხი­სებ­რი ფორ­მი­სა. ნა­ყო­ფის ში­გა კედ­ლე­ბი მო­ფე­ნი­ლია მრა­ვალ­რიც­ხო­ვა­ნი ჯაგ­რი­სე­ბუ­რი ბუ­სუ­სე­ბით, რო­მელ­თა შო­რის მო­თავ­სე­ბუ­ლია მრა­ვალ­რიც­ხო­ვა­ნი მკვრი­ვი ნა­ყო­ფი-კა­კა­ლი.
ყვა­ვის მა­ის-ივ­ნის­ში, ნა­ყო­ფი აგ­ვის­ტო-ოქ­ტომ­ბერ­ში მწიფ­დე­ბა.

დამ­ზა­დე­ბა

სამ­კურ­ნა­ლო მიზ­ნით მცე­ნა­რის ნა­ყოფს და ფეს­ვებს იყე­ნე­ბენ. ას­კი­ლის ნა­ყოფს იყე­ნე­ბენ რო­გორც ვი­ტა­მი­ნე­ბის წყა­როს, ნა­ყე­ნე­ბის, ნა­ხარ­შე­ბის მო­სამ­ზა­დებ­ლად, ასე­ვე ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვის მი­სა­ღე­ბად.
ყვა­ვი­ლებს და ფოთ­ლებს ყვა­ვი­ლო­ბის დროს აგ­რო­ვე­ბენ, ჰა­ერ­ზე, ჩრდილ­ში აშ­რო­ბენ. ყვა­ვი­ლე­ბის ფურ­ცლებს თავ­და­ხუ­რულ მი­ნის ქი­ლებ­ში ინა­ხა­ვენ ბნელ ად­გი­ლას. მა­თი და­შაქ­რვაც შე­იძ­ლე­ბა. ამის­თვის ყვა­ვი­ლის ფურ­ცლებს მი­ნის ქი­ლა­ში 2-3 სმ. სის­ქის ფე­ნე­ბად აწ­ყო­ბენ და ყო­ველ ფე­ნას შა­ქარს აყ­რი­ან. სა­მი დღის შემ­დეგ, რო­დე­საც ფოთ­ლე­ბი და­ი­წევს, ქი­ლა­ში შა­ქარს ამა­ტე­ბენ, ხო­ლო კი­დევ სა­მი დღის შემ­დეგ, რო­დე­საც შა­ქა­რი ვარ­დის­ფე­რი გახ­დე­ბა მას ჩა­ის­თან და ყა­ვას­თან ერ­თად სვა­მენ, ამა­ტე­ბენ კომ­პოტს.
ას­კი­ლის დამ­წი­ფე­ბულ ნა­ყოფს აგ­ვის­ტოს ბო­ლო­დან ყინ­ვე­ბის დაწ­ყე­ბამ­დე აგ­რო­ვე­ბენ, რო­დე­საც ის წი­თე­ლი ან ნა­რინ­ჯის­ფე­რია და ჩ ვი­ტა­მი­ნის მაქ­სი­მა­ლურ რა­ო­დე­ნო­ბას შე­ი­ცავს. ნა­ყო­ფის ყუნ­წე­ბის­გან ასუფ­თა­ვე­ბენ, წყლით რეც­ხა­ვენ და ოდ­ნავ შემ­თბარ ღუ­მელ­ში 0,5 სა­ა­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში აშ­რო­ბენ. შემ­დეგ კი ბო­ლომ­დე ახ­მო­ბენ ხის ბა­დე­ზე და­ფე­ნილ ქა­ღალ­დზე.
ას­კი­ლის მზე­ზე გახ­მო­ბა არ შე­იძ­ლე­ბა. ას­კი­ლი სწო­რე­დაა დამ­ზა­დე­ბუ­ლი, თუ ხელ­ში კი არ იფ­შვნე­ბა, არა­მედ ის­რი­სე­ბა. მას უნ­და შე­უ­ნარ­ჩუნ­დეს წი­თე­ლი ან ნა­რინ­ჯის­ფე­რი ელ­ფე­რი.
ფეს­ვებს გვი­ან შე­მოდ­გო­მა­ზე აგ­რო­ვე­ბენ, მი­წის­გან ასუფ­თა­ვე­ბენ და ჰა­ერ­ზე აშ­რო­ბენ. ფეს­ვე­ბის და ნა­ყო­ფის შე­ნახ­ვის ვა­და 2 წე­ლია, ყვა­ვი­ლე­ბის და ფოთ­ლე­ბის _ 1 წე­ლი.
ინა­ხა­ვენ თავ­და­ხუ­რულ ხის ჭურ­ჭელ­ში, ტომ­რებ­ში. ნა­ყო­ფის ფხვნილს შუ­შის ქი­ლებ­ში ინა­ხა­ვენ.

ქი­მი­უ­რი შე­მად­გენ­ლო­ბა

ხმე­ლი ნა­ყო­ფის რბი­ლო­ბი შე­ი­ცავს შაქ­რებს, პექ­ტი­ნურ ნივ­თი­ე­რე­ბებს, ვაშ­ლის და ლი­მო­ნის მჟა­ვებს, კალ­ცი­უ­მის, კა­ლი­უ­მის, მაგ­ნი­უ­მის მა­რი­ლებს. ას­კი­ლი ყვე­ლა­ზე ვი­ტა­მი­ნუ­რი მცე­ნა­რეა.
ას­კი­ლი შე­ი­ცავს ფლა­ვო­ნო­ი­დებს, მთრიმ­ლავ ნივ­თი­ე­რე­ბებს, მიკ­რო­ე­ლე­მენ­ტებს.

ფარ­მა­კო­ლო­გი­უ­რი თვსე­ბე­ბი

ას­კი­ლის მოქ­მე­დე­ბა ძი­რი­თა­დად და­კავ­ში­რე­ბუ­ლია ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვის მოქ­მე­დე­ბას­თან. იგი მო­ნა­წი­ლე­ობს სის­ხლის შე­დე­დე­ბა­ში, სტე­რო­ი­დუ­ლი ჰორ­მო­ნე­ბის წარ­მოქ­მნა­ში, ასე­ვე კო­ლა­გე­ნის სინ­თეზ­ში.
ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი დო­ზით მი­ღე­ბუ­ლი ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვა უვ­ნე­ბე­ლია, მაგ­რამ დი­დი დო­ზით ანე­მი­ას იწ­ვევს.

გა­მო­ყე­ნე­ბა მე­დი­ცი­ნა­ში

ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვას იყე­ნე­ბენ რო­გორც სუ­რა­ვან­დის სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო სა­შუ­ა­ლე­ბას ჩ-ავი­ტა­მი­ნო­ზის დროს, ას­კი­ლის ნა­ყოფ­თან ერ­თად ნაღ­ვლდენ სა­შუ­ა­ლე­ბებ­საც უნიშ­ნა­ვენ. ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვას პრო­ფი­ლაქ­ტი­კუ­რი და სამ­კურ­ნა­ლო მიზ­ნით იყე­ნე­ბენ, გან­სა­კუთ­რე­ბით იმ შემ­თხვე­ვებ­ში, რო­დე­საც და­ა­ვა­დე­ბე­ბი ჩნდე­ბა უკ­მა­რი­სო­ბის შე­დე­გად: სუ­რა­ვან­დის პრო­ფი­ლაქ­ტი­კის­თვის, ჰე­მო­ფი­ლი­ის, სის­ხლდე­ნის (ცხვი­რი­დან, ფილ­ტვე­ბი­დან, საშ­ვი­ლოს­ნო­დან) დროს, სხი­ვუ­რი და­ა­ვა­დე­ბის დროს, ინ­ფექ­ცი­უ­რი და­ა­ვა­დე­ბე­ბის, ადი­სო­ნის და­ა­ვა­დე­ბის, ღვიძ­ლის და­ა­ვა­დე­ბე­ბის დროს, ძვლის მო­ტე­ხი­ლო­ბის, სამ­რეწ­ვე­ლო შხა­მე­ბით მო­წამ­ვლი­სას, დიდ­ხანს შე­უ­ხორ­ცე­ბე­ლი ჭრი­ლო­ბე­ბი­სა და წყლუ­ლე­ბის დროს და ბევრ სხვა შემ­თხვე­ვა­ში.
ბო­ლო ხა­ნებ­ში ას­კილს იყე­ნე­ბენ, რო­გორც ან­ტის­კლე­რო­ტი­ულ სა­შუ­ა­ლე­ბას. არის ცნო­ბე­ბი იმის შე­სა­ხებ, რომ ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვის გავ­ლე­ნით კო­რო­ნა­რუ­ლი ათე­როს­კლე­რო­ზის მქო­ნე ავად­მყო­ფებს უმ­ცირ­დე­ბათ ქო­ლეს­ტე­რი­ნის რა­ო­დე­ნო­ბა სის­ხლში. ას­კილს იყე­ნე­ბენ რო­გორც ნაღ­ველ­სა­დენ სა­შუ­ა­ლე­ბას ქო­ლე­ცის­ტი­ტის, ჰე­პა­ტი­ტის, კუჭ-ნაწ­ლა­ვის და­ა­ვა­დე­ბე­ბის დროს.

სამ­კურ­ნა­ლო პრე­პა­რა­ტე­ბი

ას­კი­ლის ნა­ყო­ფის ნა­ყე­ნი: 1 ს.კ. (20 გრ.) ას­კი­ლის ნა­ყო­ფი და­ა­ქუც­მა­ცეთ, მო­ა­თავ­სეთ ფა­ი­ფუ­რის ან მო­მი­ნან­ქრე­ბულ ჭურ­ჭელ­ში, დას­ხით 2 ჩ.ჭ. მდუ­ღა­რე წყა­ლი, და­ა­ხუ­რეთ სა­ხუ­რა­ვი და დად­გით მდუ­ღა­რე წყლის აბა­ზა­ნა­ზე, ხში­რად ური­ეთ. 15 წთ.-ის შემ­დეგ გა­დად­გით და და­ა­ყე­ნეთ 24 სა­ა­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში, შემ­დეგ გა­წუ­რეთ, მი­ი­ღეთ 1/4-1/2 ჩ.ჭ. 2-ჯერ დღე­ში ჭა­მის წინ.
ას­კი­ლის ფეს­ვე­ბის ნა­ხარ­ში: 40 გრ. ხმელ და­ქუც­მა­ცე­ბულ ფეს­ვებს და­ას­ხით 1 ჩ.ჭ. მდუ­ღა­რე, ადუ­ღეთ და­ბალ ცეც­ხლზე 20-30 წთ., და­ა­ყე­ნეთ 5 სა­ა­თი, გა­წუ­რეთ. მი­ი­ღეთ 200 მლ. 3-ჯერ დღე­ში 7-10 დღის გან­მავ­ლო­ბა­ში თირ­კმელ­ში კენ­ჭის დროს, ღვიძ­ლის, ჰი­პერ­ტო­ნი­უ­ლი და­ა­ვა­დე­ბის, შარ­დის ბუშ­ტის ან­თე­ბის, დამ­ბლის დროს. გა­ი­კე­თეთ აბა­ზა­ნე­ბი პა­რე­ზის, ქვე­და კი­დუ­რე­ბის დამ­ბლის დროს. ას­კი­ლის ყვა­ვი­ლე­ბის ფურ­ცლე­ბის ნა­ხარ­ში: 100 გრ. ყვა­ვილს და­ას­ხით 1 ჩ.ჭ. მდუ­ღა­რე წყა­ლი, და­ა­ყე­ნეთ ღა­მის გან­მავ­ლო­ბა­ში თერ­მოს­ში. გა­წუ­რეთ, მი­ი­ღეთ 50 მლ. 2-3-ჯერ დღე­ში ჰი­პო­ვი­ტა­მი­ნო­ზის, გა­ცი­ვე­ბით გა­მოწ­ვე­უ­ლი და­ა­ვა­დე­ბე­ბის, სა­ერ­თო სი­სუს­ტის დროს.
ას­კი­ლის თეს­ლის ნა­ხარ­ში: 10 გრ. ფხვნილს და­ას­ხით 1 ჩ.ჭ. მდუ­ღა­რე წყა­ლი, და­ა­ყე­ნეთ 2 სა­ა­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში, გა­წუ­რეთ. მი­ი­ღეთ 50 მლ. 3-4-ჯერ დღე­ში თირ­კმელ­ში კენ­ჭის და ფა­ღა­რა­თის დროს.

უკუჩ­ვე­ნე­ბა

ხან­გძლი­ვი დრო­ის გან­მავ­ლო­ბა­ში ას­კორ­ბი­ნის დი­დი დო­ზე­ბით მი­ღე­ბა იწ­ვევს კუჭ­ქვე­შა ჯირ­კვლის მი­ერ ინ­სუ­ლი­ნის გა­მო­მუ­შა­ვე­ბის შე­ფერ­ხე­ბას, ამი­ტომ ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვის დი­დი დო­ზის და­ნიშ­ვნი­სას ან ხან­გრძლი­ვი დრო­ის გან­მავ­ლო­ბა­ში მი­ღე­ბი­სას უნ­და აკონ­ტრო­ლოთ შაქ­რის შემ­ცვე­ლო­ბა სის­ხლში. ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვის და­ნიშ­ვნი­სას გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ უნ­და იქ­ნას მი­სი თვი­სე­ბა ას­ტი­მუ­ლი­როს თირ­კმელ­ზე­და ჯირ­კვლის ქერ­ქის ფუნ­ქცია და ხე­ლი შე­უწ­ყოს კორ­ტი­კოს­ტე­რო­ი­დე­ბის ჭარ­ბი რა­ო­დე­ნო­ბით წარ­მოქ­მნას, რომ­ლებ­მაც გარ­კვე­ულ პი­რო­ბებ­ში შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს ნახ­შირ­ბა­დის ცვლა. ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვის მი­ღე­ბა რე­კო­მენ­დე­ბუ­ლი არაა თრომ­ბოფ­ლე­ბი­ტის და თრომ­ბის წარ­მოქ­მნის­კენ მიდ­რე­კი­ლე­ბის დროს.

გავ­რცე­ლე­ბის ად­გი­ლე­ბი
ას­კი­ლი გავ­რცე­ლე­ბუ­ლია მთი­ან ად­გი­ლებ­ში, ტყის­პი­რებ­ზე, შეთ­ხე­ლე­ბულ ტყე­ებ­ში, ნა­კა­დუ­ლე­ბის, მდი­ნა­რე­ე­ბის ნა­პი­რებ­ზე, გზის პი­რებ­ზე.