Asistava
Centaurium minus
(samkurnalo mcenareebi)
Centaurium minus
(samkurnalo mcenareebi)
აღწერა
ასისთავა ორწლიანი ბალახოვანი მცენარეა ნაღველასებრთა ოჯახისა, სიმაღლით 10-50 სმ-ს აღწევს. ფესვები წვრილი, მცირე ზომის, სუსტად განვითარებული აქვს. ღერო სწორმდგომია, ოთხწახნაგოვანი, ზედა ნაწილში დატოტვილი, ზევით მიმართული ტოტებით. ღეროს ფოთლები ერთიმანეთის პირისპირაა განლაგებული და ლანცეტაა, სიგრძით 3 სმ-ს აღწევს. ღეროს ძირში ფოთლები წაგრძელებულ-უკუკვერცხისებრია. ყვავილები მუქი ვარდისფერია და ქოლგისებრ-საგველა თანაყვავილედებს ქმნიან. ყვავილობს ივნის-სექტემბერში.
დამზადება
სამკურნალო ნედლეულის სახით ასისთავას ყვავილობის დროს აგროვებენ მანამ, სანამ ღეროს ძირში განლაგებული ფოთლები შენარჩუნებულია: ივლის-აგვისტოში. ბალახს დანით ჭრიან ღეროს ძირში განლაგებული ფოთლების ზევით. მცენარეს ფესვიანად არ გლეჯენ. აშრობენ საშრობში 40-500ჩ ტემპერატურაზე ან სხვენზე, ბალახს ქაღალდზე ან ნაჭერზე თხელ ფენად შლიან, ისე რომ ყველა ყვავილედი ერთ მხარეს იყოს მიმართული. კონად შეკრული ბალახის გაშრობა არ შეიძლება, რადგან ეს ნედლეულის ლპობას იწვევს.
ქიმიური შემადგენლობა
მცენარე შეიცავს მწარე გლიკოზიდებს, 0,6-1% ალკალოიდებს, ბალახში აღმოჩენილია ვიტამინი ჩ.
ფარმაკოლოგიური თვისებები
ასისთავას პრეპარატები აძლიერებს საჭმლის მომნელებელი ჯირკვლების სეკრეციას, გააჩნია საფაღარათო და ჭიის საწინააღმდეგო თვისებები.
გამოყენება მედიცინაში
ასისთავას ბალახის ნაყენს და ნახარშს იყენებენ როგორც მადის მომგვრელ საშუალებას. ექსპერიმენტულად დადგინდა, რომ ბალახში შემავალ გენციოპიქტინს ჭიების გამომდენი თვისება გააჩნია.
ასისთავას იყენებენ საჭმლის მონელების გასაუმჯობესებლად. იყენებენ მადისაღმძვრელ საშუალებად დისპეფსიის და კუჭის წვენის დაბალი მჟავიანობის დროს. სხვა მცენარეებთან ერთად ასისთავას იყენებენ ქრონიკული ენტეროკოლიტის, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის, ღვიძლის დაავადებების დროს.
სამკურნალო პრეპარატები
ასისთავას ბალახის ნაყენი: 1 ს.კ. ბალახს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღრე წყალი, თბლად შეფუთეთ და დააყენეთ 0,5 სთ., გაწურეთ. მიიღეთ 1 ს.კ. 3-ჯერ დღეში ჭამამდე 0,5 სთ.-ით ადრე.
ასისთავას ბალახის ნახარში: 2 ს.კ. ბალახს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღარე, ადუღეთ დაბალ ცეცხლზე წყლის აბაზანაში 15 წთ.-ის განმავლობაში, გაწურეთ, შეავსეთ მდუღარე წყლით საწყის მოცულობამდე. მიიღეთ 1/3 ჩ.ჭ. 2-3-ჯერ დღეში ჭამამდე 0,5 სთ.-ით ადრე. გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის სხვადახვა დაავადებისას: კუჭის წვენის მაღალი მჟავიანობის დროს, დიზენტერიის, დისპეფსიის, მეტეორიზმის, ძმარვის, პირღებინების დროს, ასევე ფილტვების, ღვიძლის და ნაღვლის ბუშტის, თირკმელების დაავადების დროს.
ასისთავას ბალახის სპირტზე ნაყენი ასე მზადდება: აიღეთ 20 გრ. დაქუცმაცებული ბალახი, დაასხით 40%-იანი სპირტი, დააყენეთ 7-14 დღე, ყოველდღე რამდენჯერმე შეანჯღრიეთ, გაწურეთ. მიიღეთ 15-20 წვეთი ჭამამდე 20-30 წთ.-ით ადრე.
გავრცელების ადგილები
საქართველოში ასისთავა ხარობს რაჭა-ლეჩხუმში, სამეგრელოში, იმერეთში, მთიულეთში, გარე კახეთში, აჭარა-გურიაში, ქართლში და თრიალეთში.
ასისთავა ძირითადად იზრდება მდელობებზე, ტყისპირებში. უფრო სამხრეთით გავრცელებულია ჭაობების, ტბების, არხების პირას.
ასისთავა ორწლიანი ბალახოვანი მცენარეა ნაღველასებრთა ოჯახისა, სიმაღლით 10-50 სმ-ს აღწევს. ფესვები წვრილი, მცირე ზომის, სუსტად განვითარებული აქვს. ღერო სწორმდგომია, ოთხწახნაგოვანი, ზედა ნაწილში დატოტვილი, ზევით მიმართული ტოტებით. ღეროს ფოთლები ერთიმანეთის პირისპირაა განლაგებული და ლანცეტაა, სიგრძით 3 სმ-ს აღწევს. ღეროს ძირში ფოთლები წაგრძელებულ-უკუკვერცხისებრია. ყვავილები მუქი ვარდისფერია და ქოლგისებრ-საგველა თანაყვავილედებს ქმნიან. ყვავილობს ივნის-სექტემბერში.
დამზადება
სამკურნალო ნედლეულის სახით ასისთავას ყვავილობის დროს აგროვებენ მანამ, სანამ ღეროს ძირში განლაგებული ფოთლები შენარჩუნებულია: ივლის-აგვისტოში. ბალახს დანით ჭრიან ღეროს ძირში განლაგებული ფოთლების ზევით. მცენარეს ფესვიანად არ გლეჯენ. აშრობენ საშრობში 40-500ჩ ტემპერატურაზე ან სხვენზე, ბალახს ქაღალდზე ან ნაჭერზე თხელ ფენად შლიან, ისე რომ ყველა ყვავილედი ერთ მხარეს იყოს მიმართული. კონად შეკრული ბალახის გაშრობა არ შეიძლება, რადგან ეს ნედლეულის ლპობას იწვევს.
ქიმიური შემადგენლობა
მცენარე შეიცავს მწარე გლიკოზიდებს, 0,6-1% ალკალოიდებს, ბალახში აღმოჩენილია ვიტამინი ჩ.
ფარმაკოლოგიური თვისებები
ასისთავას პრეპარატები აძლიერებს საჭმლის მომნელებელი ჯირკვლების სეკრეციას, გააჩნია საფაღარათო და ჭიის საწინააღმდეგო თვისებები.
გამოყენება მედიცინაში
ასისთავას ბალახის ნაყენს და ნახარშს იყენებენ როგორც მადის მომგვრელ საშუალებას. ექსპერიმენტულად დადგინდა, რომ ბალახში შემავალ გენციოპიქტინს ჭიების გამომდენი თვისება გააჩნია.
ასისთავას იყენებენ საჭმლის მონელების გასაუმჯობესებლად. იყენებენ მადისაღმძვრელ საშუალებად დისპეფსიის და კუჭის წვენის დაბალი მჟავიანობის დროს. სხვა მცენარეებთან ერთად ასისთავას იყენებენ ქრონიკული ენტეროკოლიტის, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის, ღვიძლის დაავადებების დროს.
სამკურნალო პრეპარატები
ასისთავას ბალახის ნაყენი: 1 ს.კ. ბალახს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღრე წყალი, თბლად შეფუთეთ და დააყენეთ 0,5 სთ., გაწურეთ. მიიღეთ 1 ს.კ. 3-ჯერ დღეში ჭამამდე 0,5 სთ.-ით ადრე.
ასისთავას ბალახის ნახარში: 2 ს.კ. ბალახს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღარე, ადუღეთ დაბალ ცეცხლზე წყლის აბაზანაში 15 წთ.-ის განმავლობაში, გაწურეთ, შეავსეთ მდუღარე წყლით საწყის მოცულობამდე. მიიღეთ 1/3 ჩ.ჭ. 2-3-ჯერ დღეში ჭამამდე 0,5 სთ.-ით ადრე. გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის სხვადახვა დაავადებისას: კუჭის წვენის მაღალი მჟავიანობის დროს, დიზენტერიის, დისპეფსიის, მეტეორიზმის, ძმარვის, პირღებინების დროს, ასევე ფილტვების, ღვიძლის და ნაღვლის ბუშტის, თირკმელების დაავადების დროს.
ასისთავას ბალახის სპირტზე ნაყენი ასე მზადდება: აიღეთ 20 გრ. დაქუცმაცებული ბალახი, დაასხით 40%-იანი სპირტი, დააყენეთ 7-14 დღე, ყოველდღე რამდენჯერმე შეანჯღრიეთ, გაწურეთ. მიიღეთ 15-20 წვეთი ჭამამდე 20-30 წთ.-ით ადრე.
გავრცელების ადგილები
საქართველოში ასისთავა ხარობს რაჭა-ლეჩხუმში, სამეგრელოში, იმერეთში, მთიულეთში, გარე კახეთში, აჭარა-გურიაში, ქართლში და თრიალეთში.
ასისთავა ძირითადად იზრდება მდელობებზე, ტყისპირებში. უფრო სამხრეთით გავრცელებულია ჭაობების, ტბების, არხების პირას.