Broceuli
Punica Granatum L.
(samkurnalo mcenareebi)
Punica Granatum L.
(samkurnalo mcenareebi)
აღწერა
ბროწეული ბუჩქნარი ან ხეა 1,5-5 მ. სიმაღლისა, წიბოებიანი, ხშირად ეკლიანი ტოტებით, ბროწეულისებრთა ოჯახში შედის. ფოთლები მოპირისპირეა ან შეჩგუფული, მოგრძო ლანცეტა, ტყავისებრი, მბზინავი. ყვავილები მსხვილი, 2-4,5 სმ. დიამეტრისა, ჯამი _ მოწითალო, ტყავისებრი, ყვავილის ყვირგვინი _ ალისფერი.
ნაყოფი მსხვილია, 10-15 სმ, დიამეტრისა. მრავალრიცხოვან თესლს მეწამული-ჟოლოსფერი გარსი აქვს, მომჟავო-მოტკბო გემოსია. ყვავის მაის-აგვისტოში, ნაყოფი სექტემბერ-ოქტომბერში მწიფდება.
დამზადება
სამკურნალო მიზნით იყენებენ ნაყოფს და მის კანს, ფესვებს და ქერქს. ნაყოფის კანს დამწიფების შემდეგ ამზადებენ, ფესვებს _ შემოდგომაზე. ნედლეულს ფარდულში ან საშრობში აშრობენ 600C-მდე ტემპერატურაზე. ინხავენ ტილოს ტომრებში ან ხის ყუთებში 2 წლის განმავლობაში.
ქიმიური შემადგენლობა
ფესვების ღეროს და ტოტების ქერქში აღმოჩენილია პელტერინი. ღეროს ქერქი და ნაყოფის კანი შეიცავს 25-28% მთრიმლავ ნივთიერებებს, ნაყოფში აღმოჩენილია შაქრები (ძირითადად ფრუქტოზა), ორგანული მჟავები (ვაშლის, ლიმონის და სხვ.), მთრიმლავი ნივთიერებები, მინერალური ნივთიერებები (რკინა, კალიუმი, კალციუმი, ფოსფორი და სხვ.), ვიტამინები ჩ, B1, B6, PP.
ფარმაკოლოგიური თვისებები
ბროწეულის პრეპარატებს გააჩნიათ ტკივილგამაყუჩებელი, სიცხის დამწევი, ანტისეპტიკური, შემკვრელი, ნაღვლმდენი, მასტიმულირებელი თვისებები, აუმჯობესებენ სისხლის წარმოქმნის პროცესებს, ამაღლებენ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ჯირკვლიების სეკრეციას.
გამოყენება მედიცინაში
გამოიყენება ანემიის, ათეროსკლეროზის, კუჭის დაბალი მჟავიანობით მიმდინარე ქრონიკული გასტრიტის, ქრონიკული ენტერიტის, კოლიტის, ქრონიკული ჰეპატიტის, ქოლეცისტიტის დროს. ბროწეულის ხის ქერქის წვენი წმენდს სისხლს, ქერქის ნახარშს იყენებენ ღვიძლის, თირკმელების, პირის ღრუს, მხედველობის და სმენის ორგანოების ანთებითი დაავადებების, სახსრების ტკივილის, ძვლების მოტეხილობის, საშვილოსნოდან სისხლდენის და ღრძილებიდან სისხლდენის დროს.
ქერქის ფხვნილი გამოიყენება მოსაყრელი ფხვნილის სახით კანის ეპითელიუმის მთლიანობის დარღვევისას და ნაბზარებისას. ნაყოფის კანის ნახარშს იყენებენ დიზენტერიის სამკურნალოდ. ნედლი ნაყოფი ეფექტურია ხველების, გაცივების და მალარიის დროს. მასვე იყენებენ ორგანიზმის დასუსტებისას.
სამკურნალო პრეპარატები
ბროწეულის ქერქის ნახარშს ზოგჯერ იყენებენ ჰელმინთოზის სამკურნალოდ. ამ მიზნით დააქუცმაცეთ 40-50 გრ. ქერქი, დასხით 400 მლ. წყალი, დააყენეთ 6 საათის განმავლობაში, ადუღეთ მანამ, სანამ 200 მლ. სითხე არ დარჩება. გაწურეთ, შემდეგ გააცივეთ. ბროწეულის ქერქით მკურნალობის წინ ავადმყოფს ჩვეულებრივ ამზადებენ. შემდეგ ასმევენ 200 მლ. ნახარშს ერთი სათის განმავლობაში, ნახევარი საათის შემდეგ უნიშნავენ საფაღარათო საშუალებას. ვინაიდან, ბროწეულის ქერქი ამ შემთხვევაში დაბალეფექტურია, მას უნიშნავენ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გვიმრა უკუჩვენებას იძლევა.
ნახარშის მიღებისას შეიძლება თავი იჩინონ ტოქსიკურმა სიმპტომებმა: თავბრუსხვევა, საერთო სისუსტე, კრუნჩხვა, მხედველობის დაქვეითება. ამის თავიდან ასაცილებლად იგი შემკვრელ პრეპარატებთან, მაგალითად ტანინთან, ერთად ინიშნება. ამ შემთხვევაში პრეპარატი მცირე რაოდენობით შეიწოვება და ტოქსიკური მოქმედება არა აქვს.
ბროწეულის მარცვლები დააყენეთ და შეურიეთ თაფლს თანაფარდობით 1:4. ეს მალამო კარგი საშუალებაა ავთვისებიანი წყლულის დროს. ბროწეულის ყუნწებს იყენებენ ჭრილობების შესახორცებლად.
ღვინოზე დაყენებული ბროწეული: მოათავსეთ ჭურჭელში 1 მწიფე ტკბილი ბროწეული, დაასხით 1 ჩ.ჭ. წითელი ღვინო, ადუღეთ 30 წთ.-ის განმავლობაში. დააყენეთ და დაიდეთ კომპრესების სახით ყურზე _ ყურში სიმსივნის დროს.
უკუჩვენება
ბროწეულის ნაყოფის წვენი აუცილებლად წყალში გაზავებული დალიეთ, იგი შეიცავს ბევრ სხვადასხვა მჟავას, რომელიც აღიზიანებს კუჭს და შლის კბილის ემალს. სიფრთხილე გმართებთ ბროწეულის ქერქის მოხმარებისას, ვინაიდან ზედმეტმა დოზამ შეიძლებს გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, სისუსტე, მხედველობის გაუარესება, კრუნჩხვები.
გავრცელების ადგილები
გავრცელებულია როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში.
ბროწეული ბუჩქნარი ან ხეა 1,5-5 მ. სიმაღლისა, წიბოებიანი, ხშირად ეკლიანი ტოტებით, ბროწეულისებრთა ოჯახში შედის. ფოთლები მოპირისპირეა ან შეჩგუფული, მოგრძო ლანცეტა, ტყავისებრი, მბზინავი. ყვავილები მსხვილი, 2-4,5 სმ. დიამეტრისა, ჯამი _ მოწითალო, ტყავისებრი, ყვავილის ყვირგვინი _ ალისფერი.
ნაყოფი მსხვილია, 10-15 სმ, დიამეტრისა. მრავალრიცხოვან თესლს მეწამული-ჟოლოსფერი გარსი აქვს, მომჟავო-მოტკბო გემოსია. ყვავის მაის-აგვისტოში, ნაყოფი სექტემბერ-ოქტომბერში მწიფდება.
დამზადება
სამკურნალო მიზნით იყენებენ ნაყოფს და მის კანს, ფესვებს და ქერქს. ნაყოფის კანს დამწიფების შემდეგ ამზადებენ, ფესვებს _ შემოდგომაზე. ნედლეულს ფარდულში ან საშრობში აშრობენ 600C-მდე ტემპერატურაზე. ინხავენ ტილოს ტომრებში ან ხის ყუთებში 2 წლის განმავლობაში.
ქიმიური შემადგენლობა
ფესვების ღეროს და ტოტების ქერქში აღმოჩენილია პელტერინი. ღეროს ქერქი და ნაყოფის კანი შეიცავს 25-28% მთრიმლავ ნივთიერებებს, ნაყოფში აღმოჩენილია შაქრები (ძირითადად ფრუქტოზა), ორგანული მჟავები (ვაშლის, ლიმონის და სხვ.), მთრიმლავი ნივთიერებები, მინერალური ნივთიერებები (რკინა, კალიუმი, კალციუმი, ფოსფორი და სხვ.), ვიტამინები ჩ, B1, B6, PP.
ფარმაკოლოგიური თვისებები
ბროწეულის პრეპარატებს გააჩნიათ ტკივილგამაყუჩებელი, სიცხის დამწევი, ანტისეპტიკური, შემკვრელი, ნაღვლმდენი, მასტიმულირებელი თვისებები, აუმჯობესებენ სისხლის წარმოქმნის პროცესებს, ამაღლებენ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ჯირკვლიების სეკრეციას.
გამოყენება მედიცინაში
გამოიყენება ანემიის, ათეროსკლეროზის, კუჭის დაბალი მჟავიანობით მიმდინარე ქრონიკული გასტრიტის, ქრონიკული ენტერიტის, კოლიტის, ქრონიკული ჰეპატიტის, ქოლეცისტიტის დროს. ბროწეულის ხის ქერქის წვენი წმენდს სისხლს, ქერქის ნახარშს იყენებენ ღვიძლის, თირკმელების, პირის ღრუს, მხედველობის და სმენის ორგანოების ანთებითი დაავადებების, სახსრების ტკივილის, ძვლების მოტეხილობის, საშვილოსნოდან სისხლდენის და ღრძილებიდან სისხლდენის დროს.
ქერქის ფხვნილი გამოიყენება მოსაყრელი ფხვნილის სახით კანის ეპითელიუმის მთლიანობის დარღვევისას და ნაბზარებისას. ნაყოფის კანის ნახარშს იყენებენ დიზენტერიის სამკურნალოდ. ნედლი ნაყოფი ეფექტურია ხველების, გაცივების და მალარიის დროს. მასვე იყენებენ ორგანიზმის დასუსტებისას.
სამკურნალო პრეპარატები
ბროწეულის ქერქის ნახარშს ზოგჯერ იყენებენ ჰელმინთოზის სამკურნალოდ. ამ მიზნით დააქუცმაცეთ 40-50 გრ. ქერქი, დასხით 400 მლ. წყალი, დააყენეთ 6 საათის განმავლობაში, ადუღეთ მანამ, სანამ 200 მლ. სითხე არ დარჩება. გაწურეთ, შემდეგ გააცივეთ. ბროწეულის ქერქით მკურნალობის წინ ავადმყოფს ჩვეულებრივ ამზადებენ. შემდეგ ასმევენ 200 მლ. ნახარშს ერთი სათის განმავლობაში, ნახევარი საათის შემდეგ უნიშნავენ საფაღარათო საშუალებას. ვინაიდან, ბროწეულის ქერქი ამ შემთხვევაში დაბალეფექტურია, მას უნიშნავენ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გვიმრა უკუჩვენებას იძლევა.
ნახარშის მიღებისას შეიძლება თავი იჩინონ ტოქსიკურმა სიმპტომებმა: თავბრუსხვევა, საერთო სისუსტე, კრუნჩხვა, მხედველობის დაქვეითება. ამის თავიდან ასაცილებლად იგი შემკვრელ პრეპარატებთან, მაგალითად ტანინთან, ერთად ინიშნება. ამ შემთხვევაში პრეპარატი მცირე რაოდენობით შეიწოვება და ტოქსიკური მოქმედება არა აქვს.
ბროწეულის მარცვლები დააყენეთ და შეურიეთ თაფლს თანაფარდობით 1:4. ეს მალამო კარგი საშუალებაა ავთვისებიანი წყლულის დროს. ბროწეულის ყუნწებს იყენებენ ჭრილობების შესახორცებლად.
ღვინოზე დაყენებული ბროწეული: მოათავსეთ ჭურჭელში 1 მწიფე ტკბილი ბროწეული, დაასხით 1 ჩ.ჭ. წითელი ღვინო, ადუღეთ 30 წთ.-ის განმავლობაში. დააყენეთ და დაიდეთ კომპრესების სახით ყურზე _ ყურში სიმსივნის დროს.
უკუჩვენება
ბროწეულის ნაყოფის წვენი აუცილებლად წყალში გაზავებული დალიეთ, იგი შეიცავს ბევრ სხვადასხვა მჟავას, რომელიც აღიზიანებს კუჭს და შლის კბილის ემალს. სიფრთხილე გმართებთ ბროწეულის ქერქის მოხმარებისას, ვინაიდან ზედმეტმა დოზამ შეიძლებს გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, სისუსტე, მხედველობის გაუარესება, კრუნჩხვები.
გავრცელების ადგილები
გავრცელებულია როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში.