Gverdela
Pimpinella Saxifraga L.
(samkurnalo mcenareebi)
Pimpinella Saxifraga L.
(samkurnalo mcenareebi)
აღწერა
ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლით 30-60 სმ.-ს აღწევას. ანისული (გვერდელა) ქოლგოსანთა ოჯახში შედის. ღერო დატოტვილი და დაღარულია. ფოთლები ქვედა ნაწილში გრძელყუნწიანი, ხერხისებრ დაკბილული, შუა ნაწილში _ უბრალო განკვეთილი, ზედა ნაწილში _ განკვეთილი და სამჯერ ფრთისებრგანკვეთილი მჯდომარეა.
თეთრი, წვრილი, შეუხედავი ყვავილები 6 სმ. დიამეტრის ქოლგებადაა შეკრებილი.
ნაყოფი კვერცხის ფორმის ორთესლაა, ბოლოსკენ წაგრძელებული, შუაზე ძნელად იყოფა.
ყვავის ივნის-აგვისტოში.
დამზადება
სამკურნალო მიზნით იყენებენ ანისულის (გვერდელა) ნაყოფს. მათ დამწიფების დროს კრეფენ. მოჭრილ მცენარეს პატარა ბულულებად კრავენ და ფარდულში აშრობენ. გაშრობის შემდეგ ტეხენ და სანიავებელზე აცალკევებენ ნაყოფს სხვადასხავა მინარევებისგან.
ქიმიური შემადგენლობა
ნაყოფი შეიცავს ანისულის ეთერზეთს 1,2-3,2%-მდე, ზოგჯერ 6%. ზეთის შემადგენლობაში შედის 80-90% ანეთოლი, ანისულის ალდეგიდი, ანისულის სპირტი და ანისულის მჟავა, 20% ცილები, 1% მინერალური მარილები, შაქრები, მარილი.
ფარმაკოლოგიურ თვისებები
ანისულის (გვერდელას) პრეპარატებს გაჩნია ანთებისსაწინააღმდეგო, ანტისეპტიკური, სპაზმოლიტური, გამაყუჩებელი თვისებები, მოქმედებს როგორც საფაღარათო საშუალება. ანისულის (გვერდელას) ნაყოფი და მისი პრეპარატები აძლიერებენ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სეკრეტულ ფუნქციას, ამცირებენ ნაწლავების გლუვი მუსკულატურის სპაზმებს, ამაღლებენ სარძევე ჯირკვლის სეკრეციას და ასტრიმულირებენ საშვილოსნოს ფუნქციას. მცირედ ტოქსიკურია.
გამოყენება მედიცინში
იყენებენ თირკმელების და შარდის ბუშტის ანთებისას, შარდსადენი გზებიდან ქვიშის გამოსაყვანად.
გამოიყენება მუცლის შებერილობის დროს, ღვიძლის და კუჭქვეშა ჯირკვლის სეკრეტული ფუნქციის სტიმულირებისთვის. ანისულის პრეპარატები რეკომენდებულია ასევე ანაციდური გასტრიტის, ქრონიკული გასრტიტის, მეტეორიზმის და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სხვა ფუნქციონალური დარღვევებისას. იღებენ შიგნით მწვავე და ქრონიკული ლარინგიტის, ბრონქიტის, ბრონქიალური ასთმის, კოლპიტის, ჰიპოგალაქტიის დროს.
სამკურნალო პრეპარატები
ანისულის ჩაი სასარგებლოა მეძუძური დედებისთვის რძის რაოდენობის მოსამატელად და ხველებისას ნახველის გმოყოფის გასაადვილებლად, ასევე ჭვლების დროს: 1 ჩ.კ. თესლი 1 ჩ.ჭ. მდუღარეზე.
ანისულის (გვერდელას) ნაყოფის ნაყენი შემდეგნაირად მზადდება: 1 ჩ.კ. ანისულის ნაყოფს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღარე, დააყენეთ 20 წთ., გაწურეთ. მიიღეთ 1/4 ჩ.ჭ. 3-4-ჯერ დღეში, ჭამამდე ნახევარი საათით ადრე. ანისულის ნაყენით თვალების მობანა აუმჯობესებს მხედველობას.
ანისულის ნაჭრები წყალში დაალბეთ და ნესტოში მოათავსეთ. ეს კურნავს წყლულებს ცხვირში.
ანუსულის (გვერდელას) ზეთი ძლიერად გარდატეხავს სინათლეს, გააჩნია დამახასიათებელი სუნი და მოტკბო გემო. გამოიყენება როგორც ამოსახველებელი საშუალება ზედა სასუნთქი გზების კატარის, ტრაქეიტის, ლარინგიტის და სასუნთქი ორგანოების სხვა დაავადებების დროს. ანისულის ზეთს ხშირად იყენებენ სხვა ეთერზეთებთან და ანტიბიოტიკებთან ერთად; იგი შედის სხვადასხვა ამოსახველებელი მიქსტურების შემადენლობაში.
ნიშადურ-ანისულის წვეთები ასე მზადდება: აიღეთ 3,3 გრ. ანისულის ზეთი, 16,7 გრ. ნიშადურის ხნარი, 80 გრ. 90%-იანი სპირით, აურიეთ. შედეგად მიიღებთ უფერო, გამჭვირვალე ან ოდნავ მოყვითალო სითხეს ანისულის და ნიშადურის სუნით. შეინახეთ მჭიდროდ თავდახურულ ჭურჭელში. მიიღეთ შაქარზე დასხმული, როგორც ამოსახველებელი საშუალება. განსაკუთრებით ფართო გამოყენება აქვს ამ ნაყენს ბავშვებში ბრონქიტის დროს. დიდებისთვის ინიშნება 5-10 წვეთი ერთ ჯერზე, 1 წლამდე ბავშვებისთვის _ 1-2 წვეთი, 2-5 წლისას _ 2-5 წვეთი, 6-12 წლისას 6-12 წვეთი 3-4-ჯერ დღეში, შენახვისას სიფრთხილე გამოიჩინეთ.
ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლით 30-60 სმ.-ს აღწევას. ანისული (გვერდელა) ქოლგოსანთა ოჯახში შედის. ღერო დატოტვილი და დაღარულია. ფოთლები ქვედა ნაწილში გრძელყუნწიანი, ხერხისებრ დაკბილული, შუა ნაწილში _ უბრალო განკვეთილი, ზედა ნაწილში _ განკვეთილი და სამჯერ ფრთისებრგანკვეთილი მჯდომარეა.
თეთრი, წვრილი, შეუხედავი ყვავილები 6 სმ. დიამეტრის ქოლგებადაა შეკრებილი.
ნაყოფი კვერცხის ფორმის ორთესლაა, ბოლოსკენ წაგრძელებული, შუაზე ძნელად იყოფა.
ყვავის ივნის-აგვისტოში.
დამზადება
სამკურნალო მიზნით იყენებენ ანისულის (გვერდელა) ნაყოფს. მათ დამწიფების დროს კრეფენ. მოჭრილ მცენარეს პატარა ბულულებად კრავენ და ფარდულში აშრობენ. გაშრობის შემდეგ ტეხენ და სანიავებელზე აცალკევებენ ნაყოფს სხვადასხავა მინარევებისგან.
ქიმიური შემადგენლობა
ნაყოფი შეიცავს ანისულის ეთერზეთს 1,2-3,2%-მდე, ზოგჯერ 6%. ზეთის შემადგენლობაში შედის 80-90% ანეთოლი, ანისულის ალდეგიდი, ანისულის სპირტი და ანისულის მჟავა, 20% ცილები, 1% მინერალური მარილები, შაქრები, მარილი.
ფარმაკოლოგიურ თვისებები
ანისულის (გვერდელას) პრეპარატებს გაჩნია ანთებისსაწინააღმდეგო, ანტისეპტიკური, სპაზმოლიტური, გამაყუჩებელი თვისებები, მოქმედებს როგორც საფაღარათო საშუალება. ანისულის (გვერდელას) ნაყოფი და მისი პრეპარატები აძლიერებენ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სეკრეტულ ფუნქციას, ამცირებენ ნაწლავების გლუვი მუსკულატურის სპაზმებს, ამაღლებენ სარძევე ჯირკვლის სეკრეციას და ასტრიმულირებენ საშვილოსნოს ფუნქციას. მცირედ ტოქსიკურია.
გამოყენება მედიცინში
იყენებენ თირკმელების და შარდის ბუშტის ანთებისას, შარდსადენი გზებიდან ქვიშის გამოსაყვანად.
გამოიყენება მუცლის შებერილობის დროს, ღვიძლის და კუჭქვეშა ჯირკვლის სეკრეტული ფუნქციის სტიმულირებისთვის. ანისულის პრეპარატები რეკომენდებულია ასევე ანაციდური გასტრიტის, ქრონიკული გასრტიტის, მეტეორიზმის და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სხვა ფუნქციონალური დარღვევებისას. იღებენ შიგნით მწვავე და ქრონიკული ლარინგიტის, ბრონქიტის, ბრონქიალური ასთმის, კოლპიტის, ჰიპოგალაქტიის დროს.
სამკურნალო პრეპარატები
ანისულის ჩაი სასარგებლოა მეძუძური დედებისთვის რძის რაოდენობის მოსამატელად და ხველებისას ნახველის გმოყოფის გასაადვილებლად, ასევე ჭვლების დროს: 1 ჩ.კ. თესლი 1 ჩ.ჭ. მდუღარეზე.
ანისულის (გვერდელას) ნაყოფის ნაყენი შემდეგნაირად მზადდება: 1 ჩ.კ. ანისულის ნაყოფს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღარე, დააყენეთ 20 წთ., გაწურეთ. მიიღეთ 1/4 ჩ.ჭ. 3-4-ჯერ დღეში, ჭამამდე ნახევარი საათით ადრე. ანისულის ნაყენით თვალების მობანა აუმჯობესებს მხედველობას.
ანისულის ნაჭრები წყალში დაალბეთ და ნესტოში მოათავსეთ. ეს კურნავს წყლულებს ცხვირში.
ანუსულის (გვერდელას) ზეთი ძლიერად გარდატეხავს სინათლეს, გააჩნია დამახასიათებელი სუნი და მოტკბო გემო. გამოიყენება როგორც ამოსახველებელი საშუალება ზედა სასუნთქი გზების კატარის, ტრაქეიტის, ლარინგიტის და სასუნთქი ორგანოების სხვა დაავადებების დროს. ანისულის ზეთს ხშირად იყენებენ სხვა ეთერზეთებთან და ანტიბიოტიკებთან ერთად; იგი შედის სხვადასხვა ამოსახველებელი მიქსტურების შემადენლობაში.
ნიშადურ-ანისულის წვეთები ასე მზადდება: აიღეთ 3,3 გრ. ანისულის ზეთი, 16,7 გრ. ნიშადურის ხნარი, 80 გრ. 90%-იანი სპირით, აურიეთ. შედეგად მიიღებთ უფერო, გამჭვირვალე ან ოდნავ მოყვითალო სითხეს ანისულის და ნიშადურის სუნით. შეინახეთ მჭიდროდ თავდახურულ ჭურჭელში. მიიღეთ შაქარზე დასხმული, როგორც ამოსახველებელი საშუალება. განსაკუთრებით ფართო გამოყენება აქვს ამ ნაყენს ბავშვებში ბრონქიტის დროს. დიდებისთვის ინიშნება 5-10 წვეთი ერთ ჯერზე, 1 წლამდე ბავშვებისთვის _ 1-2 წვეთი, 2-5 წლისას _ 2-5 წვეთი, 6-12 წლისას 6-12 წვეთი 3-4-ჯერ დღეში, შენახვისას სიფრთხილე გამოიჩინეთ.