Gulyvitela
Calendula Officinalis
(samkurnalo mcenareebi)
Calendula Officinalis
(samkurnalo mcenareebi)
აღწერა
ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ღერო 60 სმ. სიმაღლის, დატოტვილი, სწორმდგომია და მოკლე, უხეში ბუსუსებითაა დაფარული. ფოთლები ღეროზე მორიგეობითაა განწყობილი, ღია-მწვანე ფერის ქვედა ფოთლები ყუნწიანია, 13 სმ. სიგრძის, უკუკვერცხისებრი, ზედა ფოთლები მჯდომარეა, წაგრძელებული და უფრო წვრილი.
ყვავილები ოქროსფერ-ყვითელი ან ნარინჯისფერია და ღეროების და ტოტების ბოლოებზე 4-5 სმ. დიამეტრის კალათა ყვავილედებადაა შეკრებილი.
ნაყოფი _ მოღუნული, მოყვითალო, ყავისფერი ან ნაცრისფერი თესლია.
ყვავის ივნისიდან გვიან შემოდგომამდე. ნაყოფი აგვისტოდან მწიფდება.
დამზადება
სამკურნალოდ იყენებენ ყვავილის კალათებს, რომლებსაც ყავილობის დროს აგროვებენ. ყვავილებს ძირში ჭრიან და დაუყოვნებლივ აშრობენ ფარდულში, კარგი ვენტილაციის მქონე სხვენზე ან საშრობში 40-500ჩ ტემპერატურაზე თხელ ფენად დაწყობილს. ნედლეულს ინახავენ 2 წლის განმავლობაში.
ქიმიური შემადგენლობა
ყვავილედები შეიცავენ კაროტინოიდებს _ კაროტინს, ლიკოპინს, ნეოლიკოპინს, რუბიქსატინს; ფლავონოიდებს, საპონინებს, ეთერზეთს, მწარე და მთრიმლავ ნივთიერებებს, ფისს, ლორწოს, ორგანულ მჟავებს.
თესლი შეიცავს ალკალოიდებს.
ყვავილების სუნი განპირობებულია ეთერზეთით.
ფარმაკოლოგიური თვისებები
გულყვითელას პრეპარატებს გააჩნია მადეზინფიცირებელი, ანთების საწინააღმდეგო, დამამშვიდებელი, ნაღვლმდენი მოქმედება. გულყვითელას დიდი დოზა იწვევს ძილის და არტერიული წნევის დარღვევას.
გამოყენება მედიცინაში
გულყვითელას სპირტზე ნაყენს ძირითადად იყენებენ როგორც ანტისეპტიკურ საშუალებას პატარა ჭრილობების, დაჟეჟილობების, დამწვრობების, მოყინვების, ფურუნკულოზის მკურნალობისას. სახლის პირობებში დილით პირის ღრუში გამოივლეთ გულყვითელას სპირტზე ნაყენის ხსნარი, შემდეგ კი თითით გაიკეთეთ ღრძილების მასაჟი, საღამოს კბილების გახეხვის შემდეგ ხსნარი პირში გამოივლეთ.
გულყვითელას სპირტზე ნაყენს სვამენ როგორც ნაღვლმდენ საშუალებას _ 10-20 წვეთი ერთ ჯერზე. იყენებენ კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის, გასტრიტის, ღვიძლის და ნაღვლის ბუშტის დაავადებების, გულის დაავადებების (რომლებსაც ახლავს გულის რიტმის დარღვევა) დროს.
სამკურნალო პრეპარატები
გულყვითელას ყვავილის სპირტზე ნაყენი: 1 ს.კ. დაქუცმაცებულ ნედლეულს დაასხით 200 მლ. 70%-იანი სპირტი, დააყენეთ 14 დღის განმავლობაში, გაწურეთ. გინეკოლოგიურ პრაქტიკაში სპირტზე ნაყენს იყენებენ საშვილოსნოს ყელის ეროზიის და კოლპიტის დროს: 1 ჩ.კ. ნაყენი გააზავეთ 1 ჩ.ჭ. წყალში და გამოიყენეთ გამორეცხვისთვის. პროქტიტის და პარაპროქტიტის დროს გაიკეთეთ ოყნა (1 ჩ.კ. გულყვითელას სპირზე ნაყენი 1 ჩ.წჭ. წყალზე).
გულყვითელას იყენებენ გინგივიტის, პიორეის, ბავშვებში რძიანას, ანგინის დროს გამოსავლებად (1 ჩ.კ. ნაყენი 1 ჩ.ჭ. წყალზე) ყოველ 1,5-2 საათში ერთხელ. ასეთ სავლებს იყენებენ პარადონტოზის დროსაც.
გულყვითელას ნაყენი: 1 ს.კ. ყვავილების კალათებს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღარე, თბილად შეფუთეთ და დააყენეთ 40 წთ., გაწურეთ. მიიღეთ 1 ს.კ. 3-ჯერ დღეში ჭამამდე 0,5 საათთ ადრე ჩ-ავიტამინოზის (ასკორბუტი) დროს, ისტერიის საწინააღმდეგოდ (5 გრ. 100 მლ. წყალზე 3-ჯერ დღეში).
გულყვითელას ყვავილედის ახლად გაწურულ წვენს გარეგან სახმარად იყენებენ ჭრილობების და წყლულების მოსაბანად, ასევე ფუტკრებისა და ბზიკების ნაკბენის დროს.
გავრცელების ადგილები
გულყვითელას სამშობლო ცენტრალური და სამხრეთ ევროპა და შუა აზიაა. ველური სახით ხლმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში გვხვდება.
საქართველოში გავრცელებულია როგორც კულტურული, დეკორატიული და სამკურნალო მცენარე.
ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ღერო 60 სმ. სიმაღლის, დატოტვილი, სწორმდგომია და მოკლე, უხეში ბუსუსებითაა დაფარული. ფოთლები ღეროზე მორიგეობითაა განწყობილი, ღია-მწვანე ფერის ქვედა ფოთლები ყუნწიანია, 13 სმ. სიგრძის, უკუკვერცხისებრი, ზედა ფოთლები მჯდომარეა, წაგრძელებული და უფრო წვრილი.
ყვავილები ოქროსფერ-ყვითელი ან ნარინჯისფერია და ღეროების და ტოტების ბოლოებზე 4-5 სმ. დიამეტრის კალათა ყვავილედებადაა შეკრებილი.
ნაყოფი _ მოღუნული, მოყვითალო, ყავისფერი ან ნაცრისფერი თესლია.
ყვავის ივნისიდან გვიან შემოდგომამდე. ნაყოფი აგვისტოდან მწიფდება.
დამზადება
სამკურნალოდ იყენებენ ყვავილის კალათებს, რომლებსაც ყავილობის დროს აგროვებენ. ყვავილებს ძირში ჭრიან და დაუყოვნებლივ აშრობენ ფარდულში, კარგი ვენტილაციის მქონე სხვენზე ან საშრობში 40-500ჩ ტემპერატურაზე თხელ ფენად დაწყობილს. ნედლეულს ინახავენ 2 წლის განმავლობაში.
ქიმიური შემადგენლობა
ყვავილედები შეიცავენ კაროტინოიდებს _ კაროტინს, ლიკოპინს, ნეოლიკოპინს, რუბიქსატინს; ფლავონოიდებს, საპონინებს, ეთერზეთს, მწარე და მთრიმლავ ნივთიერებებს, ფისს, ლორწოს, ორგანულ მჟავებს.
თესლი შეიცავს ალკალოიდებს.
ყვავილების სუნი განპირობებულია ეთერზეთით.
ფარმაკოლოგიური თვისებები
გულყვითელას პრეპარატებს გააჩნია მადეზინფიცირებელი, ანთების საწინააღმდეგო, დამამშვიდებელი, ნაღვლმდენი მოქმედება. გულყვითელას დიდი დოზა იწვევს ძილის და არტერიული წნევის დარღვევას.
გამოყენება მედიცინაში
გულყვითელას სპირტზე ნაყენს ძირითადად იყენებენ როგორც ანტისეპტიკურ საშუალებას პატარა ჭრილობების, დაჟეჟილობების, დამწვრობების, მოყინვების, ფურუნკულოზის მკურნალობისას. სახლის პირობებში დილით პირის ღრუში გამოივლეთ გულყვითელას სპირტზე ნაყენის ხსნარი, შემდეგ კი თითით გაიკეთეთ ღრძილების მასაჟი, საღამოს კბილების გახეხვის შემდეგ ხსნარი პირში გამოივლეთ.
გულყვითელას სპირტზე ნაყენს სვამენ როგორც ნაღვლმდენ საშუალებას _ 10-20 წვეთი ერთ ჯერზე. იყენებენ კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის, გასტრიტის, ღვიძლის და ნაღვლის ბუშტის დაავადებების, გულის დაავადებების (რომლებსაც ახლავს გულის რიტმის დარღვევა) დროს.
სამკურნალო პრეპარატები
გულყვითელას ყვავილის სპირტზე ნაყენი: 1 ს.კ. დაქუცმაცებულ ნედლეულს დაასხით 200 მლ. 70%-იანი სპირტი, დააყენეთ 14 დღის განმავლობაში, გაწურეთ. გინეკოლოგიურ პრაქტიკაში სპირტზე ნაყენს იყენებენ საშვილოსნოს ყელის ეროზიის და კოლპიტის დროს: 1 ჩ.კ. ნაყენი გააზავეთ 1 ჩ.ჭ. წყალში და გამოიყენეთ გამორეცხვისთვის. პროქტიტის და პარაპროქტიტის დროს გაიკეთეთ ოყნა (1 ჩ.კ. გულყვითელას სპირზე ნაყენი 1 ჩ.წჭ. წყალზე).
გულყვითელას იყენებენ გინგივიტის, პიორეის, ბავშვებში რძიანას, ანგინის დროს გამოსავლებად (1 ჩ.კ. ნაყენი 1 ჩ.ჭ. წყალზე) ყოველ 1,5-2 საათში ერთხელ. ასეთ სავლებს იყენებენ პარადონტოზის დროსაც.
გულყვითელას ნაყენი: 1 ს.კ. ყვავილების კალათებს დაასხით 1 ჩ.ჭ. მდუღარე, თბილად შეფუთეთ და დააყენეთ 40 წთ., გაწურეთ. მიიღეთ 1 ს.კ. 3-ჯერ დღეში ჭამამდე 0,5 საათთ ადრე ჩ-ავიტამინოზის (ასკორბუტი) დროს, ისტერიის საწინააღმდეგოდ (5 გრ. 100 მლ. წყალზე 3-ჯერ დღეში).
გულყვითელას ყვავილედის ახლად გაწურულ წვენს გარეგან სახმარად იყენებენ ჭრილობების და წყლულების მოსაბანად, ასევე ფუტკრებისა და ბზიკების ნაკბენის დროს.
გავრცელების ადგილები
გულყვითელას სამშობლო ცენტრალური და სამხრეთ ევროპა და შუა აზიაა. ველური სახით ხლმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში გვხვდება.
საქართველოში გავრცელებულია როგორც კულტურული, დეკორატიული და სამკურნალო მცენარე.