სამკურნალო მცენარეები – დიდ­გუ­ლა




სამკურნალო მცენარეები – დიდ­გუ­ლა



აღ­წე­რა

ბუჩ­ქი ან და­ბალ­ტა­ნი­ა­ნი ხეა ცხრატ­ყა­ვა­სებ­რთა ოჯა­ხი­სა, სი­მაღ­ლით 10 მ.-ს აღ­წე­ვას. ქერ­ქი ნაც­რის­ფე­რი აქვს. ახალ­გაზ­რდა ტო­ტე­ბი მწვა­ნე, მუ­რა-ნაც­რის­ფე­რი მოყ­ვი­თა­ლო მე­ჭე­ჭე­ბი­თაა მო­ფე­ნი­ლი. ტო­ტე­ბის გუ­ლი თეთ­რი და რბი­ლია. ფოთ­ლე­ბი ერ­თი­მე­ო­რის პი­რის­პი­რაა გან­ლა­გე­ბუ­ლი, სიგ­რძით 20-30 სმ.-ს აღ­წევს, კენ­ტფრთარ­თუ­ლია. ზე­და მხრი­დან მუ­ქი-მწვა­ნე, ქვე­მო­დან უფ­რო ღია ფე­რი­საა. ყვა­ვი­ლე­ბი წვრი­ლი, მოყ­ვი­თა­ლო-მო­თეთ­რო ფე­რის, სა­სი­ა­მო­ნო სურ­ნე­ლით, კენ­წე­რო­ებ­ზე ქოლ­გი­სებრ ყვა­ვი­ლე­დე­ბა­დაა შეკ­რე­ბი­ლი. ნა­ყო­ფი _ შა­ვი ფე­რის 3-4 კურ­კით.
ყვა­ვის მა­ის-ივ­ნის­ში, ნა­ყო­ფი აგ­ვის­ტო-სექ­ტემ­ბერ­ში მწიფ­დე­ბა.

დამ­ზა­დე­ბა

სამ­კურ­ნა­ლოდ იყე­ნე­ბენ დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლებს, თესლს და ქერქს. ყვა­ვი­ლე­ბის კა­ლა­თებს ყვავ­ლო­ბის პე­რი­ოდ­ში კრე­ფენ, აშ­რო­ბენ საშ­რობ­ში 30-350ჩ ტემ­პე­რა­ტუ­რა­ზე ან ჭრი­ან მთელ ყვა­ვი­ლე­დებს და მა­შინ­ვე აშ­რო­ბენ ჩრდილ­ში თხელ ფე­ნად დაწ­ყო­ბილს. შრო­ბის შემ­დეგ ლე­წა­ვენ ან ცხრილ­ზე ხე­ხა­ვენ. ხმელ ნედ­ლე­ულს სა­სი­ა­მოვ­ნო სუ­ნი და მოტ­კბო გე­მო აქვს. მოკ­რე­ფი­სას ნა­ყო­ფი მწი­ფე უნ­და იყოს. წყვე­ტენ ან ჭრი­ან მთელ მტევ­ნებს. თხელ ფე­ნად დაწ­ყო­ბი­ლი მზე­ზე გა­მოჰ­ყავთ, რის შემ­დე­გად აშ­რო­ბენ საშ­რობ­ში ან ღუ­მელ­ში 60-650ჩ ტემ­პე­რა­ტუ­რა­ზე. ხმელ ნა­ყოფს აცალ­კე­ვე­ბენ ტო­ტე­ბის­გან და ყუნ­წე­ბის­გან. ნა­ყო­ფი გა­რე­დან მომ­რგვა­ლო-წაგ­რძე­ლე­ბუ­ლი, ნა­ო­ჭე­ბი­ა­ნი, მო­შა­ვო-იის­ფე­რია, შიგ­ნი­დან მუ­ქი-წი­თე­ლი, სუს­ტი არო­მა­ტით, მომ­ჟა­ვო-მოტ­კბო გე­მო­სი.
დიდ­გუ­ლას ფეს­ვებს შე­მოდ­გო­მის ბო­ლოს კრე­ფენ, ახ­მო­ბენ და ფხვნი­ლად აქ­ცე­ვენ. დიდ­გუ­ლას ფეს­ვებს ფხვნი­ლის სა­ხით 5 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ინა­ხა­ვენ. ქერქს ორ­წლი­ა­ნი ტო­ტე­ბი­სას ამ­ზა­დე­ბენ ად­რე გა­ზაფ­ხულ­ზე, ასუფ­თა­ვე­ბენ ზე­და ფე­ნის­გან, აცალ­კე­ვე­ბენ გუ­ლი­სა­გან და აშ­რო­ბენ საშ­რო­ბე­ში ან ღუ­მელ­ში 65-700ჩ ტემ­პე­რა­ტუ­რა­ზე.
ყვა­ვი­ლებს და ნა­ყოფს ტომ­რებ­ში ინა­ხა­ვენ მშრალ, გრილ შე­ნო­ბა­ში კარ­გი ვენ­ტი­ლა­ცი­ის პი­რო­ბებ­ში. ნედ­ლე­უ­ლი მა­ლე იწოვს ტენს, ღვივ­დე­ბა და სამ­კურ­ნა­ლო თვი­სე­ბებს კარ­გავს.
ნა­ყო­ფის შე­ნახ­ვის ვა­და 6 თვეა, ქერ­ქი­სა _ 3 წე­ლი, ყვა­ვი­ლე­ბი­სა _ 2 წლამ­დე.
კენ­კრას სრუ­ლი დამ­წი­ფე­ბი­სას კრე­ფენ. შე­ნახვს ვა­და 6 თვე.

ქი­მი­უ­რი თვი­სე­ბე­ბი

დიდ­გუ­ლას ფოთ­ლე­ბი შე­ი­ცა­ვენ სამ­ბუ­ნიგ­რინს (0,11%), მცი­რე რა­ო­დე­ნო­ბით ეთერ­ზეთს. ცოც­ხალ ფოთ­ლებ­ში ნა­პოვ­ნია ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვა (200-280 მგ./%) და კა­რო­ტი­ნი (0,014%). ტო­ტე­ბის ქერ­ქი შე­ი­ცავს ეთერ­ზეთს, ქო­ლინს, ფი­ტოს­ტე­რინს. კენ­კრა­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლია ას­კორ­ბი­ნის მჟა­ვა (10-49 მგ./%), კა­რო­ტი­ნი, სამ­ბუ­ცი­ნი. ამას­თან ერ­თად შე­ცავს სამ­ბუ­ნიგ­რინს, ქო­ლინს, რუ­ტინს, კა­ტა­ბა­ლა­ხას, ძმრის და ვაშ­ლის მჟა­ვებს. გარ­და ამი­სა ყვა­ვი­ლე­დე­ბი შე­ი­ცა­ვენ სხვა­დას­ხვა მაკ­რო­ე­ლე­მენტს.

ფარ­მა­კო­ლო­გი­უ­რი თვი­სე­ბე­ბი

დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლებს გა­აჩ­ნია ოფ­ლმდე­ნი, შარ­დმდე­ნი, ან­თე­ბის სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო მოქ­მე­დე­ბა გა­ცი­ვე­ბის დროს. კენ­კრას გა­აჩ­ნია ოფ­ლმდე­ნი და სა­ფა­ღა­რა­თო მოქ­მე­დე­ბა.

გა­მო­ყე­ნე­ბა მე­დი­ცი­ნა­ში

გა­ზაფ­ხულ­ზე ორ­გა­ნიზ­მი ცდი­ლობს გა­თა­ვი­სუფ­ლდეს ყვე­ლა იმ მავ­ნე ნივ­თი­ე­რე­ბის­გან, რო­მე­ლიც დაგ­როვ­და ზამ­თრის გან­მავ­ლო­ბა­ში. ამა­ში ორ­გა­ნიზმს დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლე­ბი ეხ­მა­რე­ბა. გარ­და ამი­სა დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლე­ბი კურ­ნავს წი­თელ ქარს და დამ­წვრო­ბას. დიდ­გუ­ლას კენ­კრის მუ­რა­ბა ჩა­ის­თან ერ­თად წმენდს კუჭს, და­დე­ბი­თად მოქ­მე­დებს თირ­კმე­ლებ­ზე და შარ­დის გა­მო­ყო­ფა­ზე, ნა­ყე­ნი შვე­ლის ძლი­ე­რი ფა­ღა­რა­თის დროს.
დიდ­გუ­ლას პრე­პა­რა­ტებს იყე­ნე­ბენ რო­გორც გა­მო­სავ­ლებ სა­შუ­ა­ლე­ბას სა­სუნ­თქი გზე­ბის და­ა­ვა­დე­ბე­ბის დროს. ქერ­ქის ნა­ხარშს და ფხვნილს იყე­ნე­ბენ ასე­ვე თირ­კმე­ლე­ბის და შარ­დის ბუშ­ტის და­ა­ვა­დე­ბე­ბის დროს. დიდ­გუ­ლას ფეს­ვე­ბის ნა­ყე­ნი წმენდს თირ­კმე­ლებს, კარ­გად მოქ­მე­დებს კუ­ჭის და­ა­ვა­დე­ბის დროს.

სამ­კურ­ნა­ლო პრე­პა­რა­ტე­ბი

დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლე­ბის ნა­ყე­ნი: 5-15 გრ. და­ქუც­მა­ცე­ბულ ხმელ ყვა­ვილს და­ას­ხით 1 ჩ.ჭ. მდუ­ღა­რე, და­ა­ყე­ნეთ 20 წთ., გა­წუ­რეთ, შე­ი­ნა­ხეთ გრილ ად­გი­ლას. მი­ი­ღეთ 1/2 ჩ.ჭ. ცხე­ლი ნა­ყე­ნი 3-4-ჯერ დღე­ში ჭა­მამ­დე 15 წთ.-ით ად­რე გა­ცი­ვე­ბის და ხერ­ხემ­ლის ტუ­ბერ­კუ­ლო­ზის დროს. ფხვნი­ლის­გან მომ­ზა­დე­ბულ ნა­ყენს იგი­ვე მოქ­მე­დე­ბა აქვს. ნა­ყენს ამ­ზა­დე­ბენ 1-2 მწიკ­ვი ფხვნი­ლის­გან 1 ჩ.ჭ. წყალ­ზე და ორ ჯერ­ზე სვა­მენ.
დიდ­გუ­ლას ნა­ყო­ფის ნა­ყე­ნი: 10 გრ. ხმე­ლი დიდ­გუ­ლას ნა­ყო­ფი და­ა­ყე­ნეთ 200 მლ. ცი­ვი ადუ­ღე­ბუ­ლი წყლით 2 სა­ა­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში, გა­წუ­რეთ. მი­ი­ღეთ 150-200 მლ. ერ­თხელ დღე­ში კუჭ­შეკ­რუ­ლო­ბის დროს.
რე­ცეპ­ტი დიდ­გუ­ლას მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით: სა­გულ­და­გუ­ლოდ აუ­რი­ეთ 20 გრ. დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლი, ამ­დე­ნი­ვე სა­ლა­ბის ფო­თო­ლი და ბალ­ბა. 20 გრ. ნა­რე­ვი და­ა­ყე­ნეთ 200 მლ. მდუ­რა­რე წყლით, გა­წუ­რეთ. გა­მო­ი­ყე­ნეთ პი­რის რღუ­ში და ყელ­ში გა­მო­სავ­ლე­ბად ლორ­წო­ვა­ნი გარ­სის ან­თე­ბი­თი და­ა­ვა­დე­ბე­ბის დროს.
კუ­დევ ერ­თი რე­ცეპ­ტი დიდ­გუ­ლას მო­ნა­წი­ლე­ბით: აი­ღეთ თა­ნა­ბა­რი რა­ო­დე­ნო­ბით დიდ­გუ­ლას ყვა­ვი­ლი, სა­ლა­ბის ფოთ­ლე­ბი, ბა­ღის პიტ­ნა და სა­გულ­და­გუ­ლოდ აუ­რი­ეთ. 40 გრ. ნა­რე­ვი ხარ­შეთ 250 მლ. წყალ­ში ნელ ცეც­ხლზე 5-10 წთ.-ის გან­მავ­ლო­ბა­ში, გა­წუ­რეთ. მი­ი­ღეთ ცხე­ლი ძი­ლის წინ მწვა­ვე რეს­პი­რა­ტო­რუ­ლი და­ა­ვა­დე­ბე­ბის, გა­ცი­ვე­ბის, გრი­პის, ბრონ­ქი­ტის დროს.
დიდ­გუ­ლას ქერ­ქის და ახალ­გაზ­რდა ყლორ­ტე­ბის ნა­ხარ­ში: აუ­რი­ეთ ტო­ლი რა­ო­დე­ნო­ბით ქერ­ქი და ახალ­გაზ­რდა ყლორ­ტე­ბი, 30 გრ. ნედ­ლე­ულს და­ა­ხით 1 ლ. მდუ­ღა­რე, დად­გით ნელ ცეც­ხლზე 5 წუ­თით, და­ა­ყე­ნეთ 40 წთ., გა­წუ­რეთ. გა­მო­ი­ყე­ნეთ დი­ა­ბე­ტის დროს, ასე­ვე რო­გორც შარ­დმდე­ნი სა­შუ­ა­ლე­ბა სხვა­დას­ხვა წარ­მო­მავ­ლო­ბის შე­შუ­პე­ბის დროს.
დიდ­გუ­ლას ფოთ­ლებს იყე­ნე­ბენ ტრავ­მე­ბის დროს, ხო­ლო ქერ­ქის და ფეს­ვე­ბის ფხვნილს იყ­რი­ან ჭრი­ლო­ბებ­ზე, სველ წყლუ­ლებ­ზე და დამ­წვრო­ბებ­ზე.

გავ­რცე­ლე­ბის ად­გი­ლე­ბი

გავ­რცე­ლე­ბუ­ლია ქართლ-კა­ხეთ­ში, იმე­რეთ­ში, რა­ჭა­ში, გუ­რი­ა­ში.
იზ­რდე­ბა ფოთ­ლო­ვა­ნი ტყე­ე­ბის პი­რებ­ზე, ბუჩ­ქნა­რებ­ში, გზე­ბის გას­წვრივ, ბა­ღებ­სა და პარ­კებ­ში.
































ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.