ნანა მჭედლიძის იმერული შედევრი _ "ფილმში ყველა ისტორია რეალურია, არაფერი მომიგონია"



"იმერული ესკიზები" – 1979 წელი
დამდგმელი რეჟისორი: ნანა მჭედლიძე
სცენარის ავტორი: ნანა მჭედლიძე
დამდგმელი ოპერატორი: გიორგი ჭელიძე
დამდგმელი მხატვარი: ბორის ცხაკაია
კომპოზიტორი: მერაბ ფარცხალაძე
ხმის რეჟისორები/ოპერატორები: ეთერ ჯებაშვილი, თამარ ბურდული
მემონტაჟე: ჯულიეტა ბეზუაშვილი
მონაწილეობენ: ნანა მჭედლიძე (ბებია), ნანა ქვათელაძე (ანა ბავშვობაში), მაგდანა მჭედლიძე (ანა ქალიშვილობის ასაკში), სოსო ჭეიშვილი, ბადრი კაკაბაძე (ბარნაბა), მარინე გიორგაძე, გრიგოლ წიტაიშვილი (ანას მამა), ჯუმბერ ძიძავა, რიმა ჭუმბურიძე, ლია სულაქველიძე, გოჩა ყურაშვილი, შალვა მშველიძე, კახა ჭკადუა, ლელა გოფოძე, ნინო ჩუტიშვილი, თამილა ქვათელაძე, ფრიდონ ყურაშვილი, ნინო ლორია, ავთანდილ კუბლაშვილი, მარინა ლორია, ნუნუ კირკიტაძე, ბორის მაკარიძე და სხვები.

ფილმ "იმერული ესკიზების" შექმნის ისტორია ისეთივე კომიკური და მხიარული ისტორიებითაა სავსე, როგორიც თავად ფილმია. 30 წლის წინ რეჟისორმა ნანა მჭედლიძემ გადაწყვიტა, თავისი მშობლიური კუთხისთვის, იმერეთისთვის, უფრო კონკრეტულად კი ხონისთვის, ფილმი მიეძღვნა. ამბები, რომლებიც ფილმშია ასახული, მისი ბავშვობიდან არის აღებული და სრულიად რეალურია. სცენარის ავტორიც ქალბატონი ნანა გახლავთ და ფილმში მთავარი როლიც მან შეასრულა. რა ხდებოდა გადასაღებ მოედანზე და მის მიღმა, 87 წლის რეჟისორი თავად გვიამბობს.

საჩუქარი მშობლიურ კუთხეს
– ხონში დავიბადე და გავიზარდე. რეპრესირებული ოჯახის შვილი ვარ, 1937 წელს დედაჩემი გადაასახლეს, მანამდე მამაც დააპატიმრეს და გადაასახლეს... იქაურობა ძალიან მიყვარდა და გადავწყვიტე, რომ ჩემს მშობლიურ მხარეზე ფილმი გამეკეთებინა. სხვათა შორის, ხონში პირველად ჩვენ ჩავიტანეთ კინოს გადასაღები აპარატურა. მანამდე იმ ადგილებში ფილმი არავის გადაუღია. ჩემი კუთხის მიმართ დიდი ნოსტალგია მაქვს. ახლა, მით უმეტეს, ძალიან მინდა, რომ სიბერე იქ გავატარო.
რაც შეეხება "იმერული ესკიზების" სცენარს, მასში მთლიანად რეალური ისტორიებია ასახული. შევეცადე, რომ იმერული ყოფა მეჩვენებინა. მოგონილი თითქმის არაფერია. ეს ყველაფერი მართლაც მოხდა ხონში, მის გარშემო სოფლებში და ის ამბები ბავშვობიდან ვიცოდი. უბრალოდ, როცა ამის შესაძლებლობა მომეცა, ყველაფერს ერთად მოვუყარე თავი და ფილმს, იმერლების პატივსაცემად, "იმერული ესკიზები" დავარქვი.
ფილმის გადაღებისას ხელი არაფერში შემშლია. ჩემი იდეა ყველამ ნორმალურად მიიღო და დასრულების შემდეგაც ასეთივე დამოკიდებულება ჰქონდათ, კინოსტუდიას ვგულისხმობ. მაშინ "ქართული ფილმის" დირექტორი რეზო ჩხეიძე გახლდათ. მას რომ ვუთხარი, რის გადაღებასაც ვაპირებდი, მაშინვე დამთანხმდა. პირველი შემოქმედებითი გაერთიანების ხელმძღვანელი კი თენგიზ აბულაძე იყო, რომელმაც მითხრა, არც კი წავიკითხავ სცენარს, გადაღებაზე თანხმობას ისე გეტყვიო. რეზოს და თენგიზს არ უკითხავთ, რას ვაკეთებდი, დიდი ნდობა გამომიცხადეს. რეზოს უთქვამს, ნანამ ტელეფონის წიგნაკი რომ მომიტანოს დასადგმელად, იმაზეც დავთანხმდებიო.
დაახლოებით ერთი წელი ვიღებდით. ყველაფერმა ნორმალურად ჩაიარა. გადასაღებ მოედანზე დიდი მხიარულება იყო. გადაღებები ძირითადად ხონში მიმდინარეობდა და ასევე, იმერეთის სხვადასხვა ადგილებში. რაიკომის მდივნიდან დაწყებული უბრალო ხალხით დამთავრებული – ყველამ დიდი პატივი მცა და ხელი შემიწყვეს. ჩემს ფილმში რამდენიმე მსახიობმა ითამაშა, მასობრივ სცენებში კი სულ ადგილობრივი მცხოვრებნი დამეხმარნენ. თერჯოლის რაიკომის პირველი მდივანი იყო ანზორ ბურჯანაძე, რომელმაც ასევე ძალიან შემიწყო ხელი. იმერლებმა ამით მხოლოდ მე კი არა, ქართულ ფილმს სცეს პატივი. მართალია, გადაღებების დაწყება ზაფხულის მიწურულს დაემთხვა და ხალხი ამ დროს მუშაობდა, მაგრამ თუკი ვინმეს ვთხოვდით გადაღებაზე მოსვლას, აუცილებლად გვეხმარებოდნენ.

წითელთმიანი გოგო
– ნანა ქვათელაძე, რომელიც შვილიშვილის, ანას როლს ასრულებს, მაშინ მხოლოდ 7 წლის იყო. ხონში ცხოვრობდა. როდესაც სცენარი დავწერე, უკვე ვიცოდი, როგორი ბავშვი მჭირდებოდა. მე და გადამღები ჯგუფის რამდენიმე წევრმა მთელი საქართველოს სკოლები შემოვიარეთ და ისეთი ტიპაჟის ბავშვი ვერა და ვერ ვიპოვეთ. არ მინდოდა, ძალიან ლამაზი ყოფილიყო. ჩემთვის მთავარი იყო, დასამახსოვრებელი სახე ჰქონოდა და ყველასგან გამორჩეული ყოფილიყო. თბილისის პიონერთა სასახლიდან რომ დავიწყეთ ბავშვების ძებნა, სხვადასხვა სოფლებში გავაგრძელეთ.
ერთხელაც ხონში ვიყავით. იქ ჩვენი გადასაღები აპარატურა ჩავიტანეთ და სკოლის მოსწავლეებს ვათვალიერებდით. ამ დროს ჩემთან სურათის დირექტორი რევაზ ნიკოლაიშვილი და ასისტენტი ნუგზარ ლორია მოვიდნენ. მითხრეს, ზუსტად ისეთი ბავშვი ვნახეთ, შენ რომ ეძებო. დავინტერესდი და გავყევი. ასეთი სურათი დამხვდა: გადასაღები აპარატურის წინ იდგა წითელთმიანი, ხუჭუჭა, პატარა გოგონა და გაფართოებული თვალებით უცქერდა. მოკლე პალტო და გაცვეთილი ფეხსაცმელები ეცვა, მხარზე კი ზურგჩანთა ეკიდა. ყველასგან გამოირჩეოდა. რომ დავინახე, მივხვდი, ზუსტად ისეთი იყო, როგორი მსახიობიც მჭირდებოდა. ხელი მოვკიდე და სინჯები გადავუღეთ.
იცით, რამ გამაოცა? ხონელი ბავშვი, მეორე–მესამე კლასის მოსწავლე, რომელიც გადაღებაზე არასდროს ყოფილა, ისე საოცრად იქცეოდა, გეგონებოდა, გადასაღებ მოედანზე გაიზარდაო. აპარატის წინ ბევრი პროფესიონალი მსახიობიც კი ღელავს, პატარა ნანა კი საერთოდ არ ნერვიულობდა, ლაღად თამაშობდა. რაც ვუთხარით, ყველაფერი ისე გააკეთა. გამიმართლა, რომ ჩემი ფილმისთვის ასეთ კარგ და ჭკვიან ბავშვს შევხვდი. ცელქი და აქტიური გოგონა იყო, მაგრამ ამით გადაღებებზე ხელი არ შეგვშლია. ანას დიდობის როლი კი ჩემმა ქალიშვილმა მაგდანა მჭედლიძემ შეასრულა.
"იმერული ესკიზების" გადაღების შემდეგ ნანა მოვნათლე. თბილისში რომ ჩამოდიოდა, ეკლესიაში დამყავდა ხოლმე. ძალიან ნიჭიერი გოგონა იყო და მისგან კარგი მსახიობი დადგებოდა, მაგრამ ასე არ მოხდა. ცუდი დრო დაემთხვა, არეულობა იყო. ამის შემდეგ მე კიდევ ერთ ფილმში "უკვდავების თეთრი ვარდი" გადავიღე, რომელშიც თავადის ქალის როლი შეასრულა. მას მერე ფილმში აღარ უთამაშია. სულ სხვა პროფესია აირჩია. ქუთაისში ცხოვრობდა და ოჯახიც იქ შექმნა. ახლა რამდენიმე წელია საზღვარგარეთ სამუშაოდ არის წასული. მის ოჯახთან დღემდე მაქვს ურთიერთობა.

ბებია
– სცენარს რომ ვწერდი, იმაზე არც მიფიქრია, რომ შეიძლებოდა მეც მეთამაშა. მარიამის როლისთვის ნამდვილ იმერელ ბებიას ვეძებდი, მაგრამ სადაც ჩავედი, ყველგან პუტკუნა ქალები დამხვდნენ. მე კი გამხდარი ქალი მინდოდა, რადგან ტიპური იმერელი ბებიები ასეთები არიან. სოფლებში შესაფერისი კანდიდატურა რომ ვერ აღმოვაჩინეთ, გადავწყვიტეთ, მარიამ ბებიას როლი სესილია თაყაიშვილს შეესრულებინა. მართალია, ის უფრო გურული ბებია იყო, მაგრამ იმერელ ბებიასაც არანაკლებ კარგად ითამაშებდა. სამწუხაროდ, ისე მოხდა, რომ იმ პერიოდში ავად გახდა და მუშაობა ვეღარ შეძლო, ანუ ბოლო მომენტში ისევ ბებიის გარეშე დავრჩით. ამდენი სამუშაო შესრულებული იყო და ეს იმას ნიშნავდა, რომ ფილმი ვეღარ გაგრძელდებოდა, რადგან არ გვყავდა მთავარი როლის შემსრულებელი. ყველანი ძალიან შევწუხდით. რეზო ჩხეიძეს ვუთხარი, გამიშვით და მარიამის როლის შემსრულებელს მოვძებნი–მეთქი. კიდევ ერთხელ დავიარე საქართველო, მაგრამ არაფერი გამოვიდა.
ერთხელაც ხონში რეზო ესაძეს შევხვდი, რომელსაც შევჩივლე, მთავარი როლის შემსრულებელი არ მყავს და უკან დაბრუნებას ვაპირებ–მეთქი. რეზომ ხელი ჩემკენ გამოიშვირა და მითხრა, შენ თვითონ ითამაშეო. გამიკვირდა, ვუპასუხე, ამას ვერ შევძლებ–მეთქი. სამუშაო ჯგუფის წევრებიც შემიჩნდნენ, შენ ითამაშეო. მეც ნელ–ნელა დავფიქრდი ამაზე, თანაც უკვე დრო გადიოდა, კინოსტუდიაშიც ღელავდნენ. ფილმი წარმოებაში იყო ჩაშვებული და დიდი თანხები იყო დახარჯული. ყოველ ორშაბათს რეზო ჩხეიძეს ყველა გადამღებ ჯგუფთან ჰქონდა შეხვედრა. მას ვუყვებოდით, თუ რა მდგომარეობა იყო გადასაღებ მოედანზე. ერთ–ერთ ასეთ შეკრებაზე რევაზ ნიკოლაიშვილი გავგზავნე. მას ბატონი რეზოსთვის უთქვამს, ქალბატონი ნანა თავად ითამაშებს ამ როლს, ყველამ ასე გადავწყვიტეთო. თურმე დარბაზში ყველამ ტაში დაუკრა. ასე დამამტკიცეს საკუთარ ფილმში ბებიის როლზე.
პირველად ის ეპიზოდი გადავიღეთ, როდესაც ბებია სოფლის კლუბში სპექტაკლს ესწრება და უცებ სცენაზე ავარდება. ეს დუბლი ყველას მოეწონა. ამის მერე გადაღებები ჩვეულებრივად დაიწყო და გაგრძელდა. არ გამჭირვებია, მეთამაშა იმ ფილმში, რომლის სცენარის ავტორი და რეჟისორიც თავად ვარ. მე თავის დროზე თეატრალურ ინსტუტში სარეჟისორო ფაკულტეტთან ერთად სამსახიობოც დავამთავრე. ასე რომ, მსახიობის ოსტატობა ჩემთვის უცხო არ ყოფილა.

"მიცვალებული ადგა!.."
– "მიცვალებულის" ადგომის სცენა სახალისო გადასაღები იყო. სხვათა შორის, ასეთი ამბავი ხონში სინამდვილეში მოხდა. ერთი კაცი გარდაიცვალა. სამძიმარზე სხვადასხვა სოფლებიდან ჩავიდა ხალხი, მათ შორის – ერთი მოხუცი კაცი. ოთახში რომ შევიდა, ამ კაცმა, როგორც იმერეთშია მიღებული, ძალიან ბევრი იტირა. შემდეგ მეორე ოთახში გაიყვანეს. რადგანაც მგზავრობისგან დაღლილი იყო, ტახტზე დააწვინეს და ზეწარი გადააფარეს, რომ ბუზებს არ შეეწუხებინათ. როცა ამ კაცს მშვიდად ეძინა, ერთი ქალი მივიდა სამძიმრის სათქმელად, ოთახი აერია და მიცვალებულის ოთახის ნაცვლად, იმ მოხუც კაცთან შევიდა. მანაც, წესისამებრ, ერთი დაიკივლა და ტირილის დაწყება ვერ მოასწრო, ისე წამოხტა ის კაცი. ამ ქალს საშინლად შეეშინდა, ეგონა, მიცვალებული ადგაო.
ჩემთვის ძალიან სასიხარულოა, რომ სამი ათეული წლის გასვლის შემდეგ ეს ფილმი ხალხს ისევ უყვარს და ინტერესით უყურებენ. "იმერული ესკიზები" ბევრ ქვეყანაში ჩავიტანე, მათ შორის, უნგრეთში. როცა იქაურებმა უყურეს, ძალიან მოეწონათ და მკითხეს, ასეთი ხალხი სად იპოვეთ, ასეთები სად ცხოვრობენო.

ჯამაგირიანი ჯორი
ბადრი კაკაბაძე, მსახიობი:

– ნანა მჭედლიძესთან მუშაობა პირველად 1976 წელს მომიწია, როცა ფილმში "გასეირნება თბილისში" გადამიღო. შემდეგ კი ახალ ფილმში მიმიწვია. როლზე სინჯების გავლის გარეშე დამამტკიცეს. იმ პერიოდში გასტროლი მქონდა ქუთაისში. იქ დამიკავშირდნენ და ხონში ჩასვლა მთხოვეს. სასიამოვნო იყო გადაღებების პროცესი, მით უმეტეს, რომ ჩემი გვარი იმერეთის სოფელ ქუხიდან არის.
მაშინ ძალიან ახალგაზრდა, 25–26 წლის ვიყავი. ნანასთან ურთიერთობა ძალიან სასიამოვნო იყო. ის არაჩვეულებრივი რეჟისორია. ძალიან დამთმობი და ამყოლია. მსახიობებს დიდ თავისუფლებას გვაძლევდა. ზუსტ მითითებას მოგვცემდა, როგორ გვეთამაშა და ჩვენც კარგად ვუგებდით. ადგილობრივები დიდ პატივს გვცემდნენ. ყოველი სამუშაო დღის ბოლოს ხან ერთი ოჯახი გვეპატიჟებოდა, ხან – მეორე.
გადაღებაზე ბევრი სახალისო რამ ხდებოდა. ჯორი, რომელთან ერთადაც სცენები მქონდა, გურიაში აარჩიეს და მანქანით ჩამოიყვანეს. იმერეთშიც ბევრი ჯორი ჰყავდათ, მაგრამ ქალბატონ ნანას გურული უფრო მოეწონა. მის პატრონს უთხრეს, თქვენი ჯორი კინოში უნდა გადავიღოთო. გურულმა კაცმა უპასუხა, სად სცალია ჩემს ჯორს საგლახაოდ, ათასი საქმე აქვს საკეთებელიო. უთხრეს, ხელფასს მივცემთო და ჯორი გადასაღებ მოედანზე ავტომობილით ჩამოაბრძანეს. მე დღეში ათ მანეთს მაძლევდნენ, ჯორს კი – თხუთმეტ მანეთს და თან ერთი კაცი მას უვლიდა.
ფილმში არის ასეთი ეპიზოდი – ჯორი მირბის. ქალბატონმა ნანამ მითხრა, მინდა, ამ დროს კისერზე მოეხვიოო. როგორც კი მოვეხვეოდი, ჩერდებოდა. ჩვენ კი ეს არ გვინდოდა. ამის გამო რამდენიმე დუბლი გაგვიფუჭდა. ოპერატორმა გიორგი ჭელიძემ თქვა, ამ დუბლს ვერ გადავიღებთ, რადგან ჯორს შეუყვარდი, რამდენჯერაც მოეხვიე, იმდენჯერ გაიტრუნაო. ამ სიტყვებზე ყველას ძალიან გაეცინა. მერე რომ დავაკვირდი, მართლაც დედალი ჯორი იყო და ალბათ მოვწონდი.
ფილმში პროფესიონალი მსახიობები, ქალბატონი ნანას გარდა, მე და გრიგოლ წიტაიშვილი ვიყავით, დანარჩენები სულ არაპროფესიონალები იყვნენ. უმეტესობა იქაური იყო. ის ბავშვი (ნანა ქვათელაძე) ნამდვილი საოცრება გახლდათ. ძალიან ნიჭიერი გოგონა იყო და დიდი იმპროვიზაციის უნარი ჰქონდა. გადასაღებ მოედანზე ისეთ რაღაცეებს აკეთებდა, სულ გვეღიმებოდა. როცა უკვე ფილმი დასრულდა და უნდა გაგვეხმოვანებინა, პატარა ნანაც ჩამოიყვანეს თბილისში. არიგებდნენ, რა და როგორ ეთქვა. მან კი ყველას უთხრა: "იქანა კადრში რაც ვთქვი, მაგას თქვენ მასწავლით?!" მგონი, ჩვენ უფრო გაგვიჭირდა გახმოვანება, ვიდრე ნანას, საქმეს ძალიან ადვილად გაართვა თავი.

თეონა კენჭიაშვილი, ჟურნალი სარკე

წყარო
































ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.