ჯანსუღ კახიძე ისე წავიდა ამქვეყნიდან, არ დაბერებულა. მას ხედავდნენ მუდამ ენერგიულს, შემართულს, მუსიკით შეპყრობილს. დაუძლურებული, უღონო ვერავის წარმოედგინა, თუმცა გული აწუხებდა თურმე. ის 11 წლის წინ 66 წლის ასაკში უეცრად წავიდა. როცა მისი ახლობლები უკანასკნელ გზაზე მიაცილებდნენ, დიდ ტკივილს სიხარული უმსუბუქებდათ, სიხარული, რომ ჯანსუღ კახიძე ამდენ ადამიანს უყვარდა.
მუსიკოსის შესახებ მისი ქალიშვილი, მუსიკათმცოდნე თეონა კახიძე გვიამბობს.
ამღერებული ოჯახი
– მამაჩემი თბილისში დაიბადა და გაიზარდა. ბაბუაჩემი, ივანე კახიძე, წარმოშობით ბაღდათიდან იყო. მეღვინე კაცი გახლდათ და წლების განმავლობაში პეტრიაშვილის ქუჩაზე მდებარე ღვინის ქარხნის დირექტორი იყო. სამწუხაროდ, ამ ქარხანამ დღეს თავისი ფუნქცია დაკარგა. იქ მე არასდროს ვყოფილვარ, რადგან როცა გავჩნდი, ბაბუა უკვე ლოგინს იყო მიჯაჭვული. ამას წინათ აღმოვჩნდი იმ ქარხანაში. ჩემი ქალიშვილი ხატვაზე დადის და ყოველ წელს მისი ჯგუფი გამოფენებს აწყობს. წელს ღონისძიება ღვინის ქარხნის ტერიტორიაზე ჩაატარეს. იქ რომ შევედი, გაოცებული დავრჩი. უძველესი კონიაკებისა და ღვინის საცავები, ულამაზესი გარემოა. იმედია, სამომავლოდ ვინმე იზრუნებს, რომ ეს ქარხანა მუზეუმად მაინც გადაკეთდეს და დამთვალიერებლები მიიღოს.
ჯანსუღის დედას მარგარიტა ერქვა, მაგრამ მარგოს ეძახდნენ. წარმოშობით გურიიდან, სოფელ ასკანადან იყო. ექიმი გახლდათ, მაგრამ პროფესიას თავი ადრე დაანება. მამაჩემის ძმა ინჟინერი იყო. განსხვავებული პროფესიების მიუხედავად, ოჯახში ოთხივე წევრი მღეროდა – მამაც, მისი ძმაც და მისი მშობლებიც. მათთან სულ სტუმრიანობა, სუფრები და სიმღერები იყო. თურმე თბილისის ყველა კარგი მომღერალი თავს იქ იყრიდა. მამა ასეთ საოცარ გარემოში გაიზარდა და ალბათ ამანაც მისცა ბიძგი მომავალი პროფესიისკენ.
მუსიკაზე შეყვარებული ბიჭი
– მამა ძალიან ნიჭიერი ბავშვი ყოფილა და არაჩვეულებრივად მღეროდა. პეტრიაშვილის ქუჩაზე, სადაც ცხოვრობდნენ, ეზოში ონკანი ყოფილა. როგორც მისი მეგობრები იხსენებდნენ, ონკანს რომ მოუშვებდნენ, წყლის წამოსვლამდე წუოდა. ჯანსუღი თურმე ამ ხმაზეც კი სიმღერას აწყობდა.
სახლში როიალი არ ჰქონდა და არც სადმე ენახა. 13 წლის იყო, როცა მუსიკალურ სასწავლებელში პირველად დაინახა როიალი და ძალიან მოეწონა. დედამისს სთხოვა ფორტეპიანოს ყიდვა. მანაც სურვილი შეუსრულა და ეს ფორტეპიანო დღემდე დგას ჩვენს სახლში. მანამდე პატარა აკორდეონი ჰქონდა. ბებიამ თურმე იმ პირობით უყიდა, ხელებს თუ ხშირად დაიბანდა. ჯერ კიდევ სკოლის პერიოდიდან ჰყავდა თავისი ანსამბლები და მათ მუსიკას და ინსტრუმენტებზე დაკვრას ასწავლიდა.
ჯანომ პატარაობიდანვე კარგად იცოდა ქართული ფოლკლორი. მუსიკაში მეცადინეობა ცოტა გვიან, 13 წლის ასაკში დაიწყო, როდესაც მუსიკალურ ათწლედში ჩააბარა და 7 წელში ექსტერნად დაამთავრა. კონსერვატორიაშიც პირდაპირ მეორე კურსზე დასვეს. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველთვის განსაკუთრებულად ნიჭიერი იყო, ის მხოლოდ და მხოლოდ დირიჟორობაზე ოცნებობდა. კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ მოსკოვში გაემგზავრა, სადაც ცნობილ დირიჟორ იგორ მარკევიჩთან გაიარა სტაჟირება.
მისი ბიოგრაფია საკმაოდ მრავალფეროვანია. ჯერ საქართველოს სახელმწიფო კაპელაში მუშაობდა, შემდეგ ოპერაში, სადაც მალე მთავარი დირიჟორი გახდა. მერე კულტურის სამინისტროსთან დაძაბულობა შეექმნა და საზღვარგარეთ გაემგზავრა. 1973 წელს დაბრუნდა. საქართველოს სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის ხელმძღვანელი გახდა და ოპერაშიც გააგრძელა მუშაობა. სიცოცხლის ბოლომდე ორკესტრში იყო და ოპერის სამხატვრო ხელმძღვანელი გახლდათ. ხშირად უწევდა საზღვარგარეთ გასტროლებზე სიარული და ძალიან აქტიური შემოქმედებითი ცხოვრება ჰქონდა. ამის გარეშე ალბათ ვერც იცოცხლებდა.
მამის კვალზე
– მამაჩემს მოსწონდა, რომ მისი შვილებიც მუსიკის სფეროში მუშაობდნენ. საერთოდ, ის არასდროს ყოფილა დიქტატორი მშობელი, ბევრ თავისუფლებას გვაძლევდა, მათ შორის – პროფესიის არჩევაში. საჭირო რჩევებს გვაძლევდა. ის ამ დროს იმდენად დამაჯერებლად ლაპარაკობდა, რომ ყველაფერს კარგად ვუფიქრდებოდით და მერე იმის მიხედვით ვიღებდით გადაწყვეტილებას.
ჩემი ძმა, ვახტანგი, ფორტეპიანოზე დაკვრას ისე ვერ იტანდა, რომ გადაწყვიტა, მუსიკისთვის თავი დაენებებინა. მაშინ მამა პოლონეთში მუშაობდა. ვახტანგი წერილებს სწერდა და სთხოვდა, დედას უთხარი, მუსიკაზე ნუღარ წამიყვანსო. 13 წლის ასაკში მის ბუნებაში გარდატეხა მოხდა და აზრი შეიცვალა. ეს ის პერიოდი იყო, როცა პირველად მოისმინა ჯაზი.
პატარაობაში ერთი პერიოდი მეც მქონდა მცდელობა, რომ ფორტეპიანოზე დაკვრისთვის თავი დამენებებინა. შვიდწლედის დასრულების შემდეგ ხან ინგლისური ენის სპეციალისტობა მინდოდა, ხან – მსახიობობა. შემდეგ მამა დამელაპარაკა და ორივე სურვილთან დაკავშირებით სწორი რჩევები მომცა. მან ამიხსნა, რადგან მუსიკის ისტორია გაინტერესებს და არა – შემსრულებლობა, მაშინ ამ კუთხით ვცადოთო. ასე ნელ–ნელა მივაგენი იმ პროფესიას, რაც ნამდვილად მაინტერესებდა.
ვახტანგმა მოსკოვის კონსერვატორიის საკომპოზიტორო ფაკულტეტი დაამთავრა, მაგრამ შემდეგ დირიჟორობასაც დაეუფლა. კიდევ კარგი, რომ ამ სფეროში მოღვაწეობს, რადგან მამა ხელიდან უცებ გამოგვეცალა. რომ არა ჩემი ძმა, მამას ამდენწლიანი მუსიკალური ღვაწლი წყალში ჩაიყრებოდა. თბილისის მუსიკალურ–კულტურულ ცენტრს სათავეში ჩაუდგა და თბილისის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორიც გახდა. სხვათა შორის, მამამ ეს ორკესტრი 1993 წელს დააარსა და წელს საიუბილეო თარიღს ვზეიმობთ.
მე პროფესიით მუსიკათმცოდნე ვარ. მუსიკალურ ცენტრში მამამ მომიყვანა ჯერ კიდევ მაშინ, როცა მესამე კურსის სტუდენტი ვიყავი. მე უფრო მეტად ხელოვნების მენეჯმენტით ვიყავი დაინტერესებული. აქ პრესასთან ურთიერთობას ვხელმძღვანელობ და ჩემს ძმას ვეხმარები.
ჩემთვის ყოველთვის სასიამოვნო და საამაყო იყო, როდესაც მამას სცენაზე ვხედავდი. ასევე იყო ჩემი ძმაც, თუმცა ჩვენ მისი სახელი არასდროს არაფერში გამოგვიყენებია. ისეთ საზოგადოებაში რომ მოვხვდებოდით, სადაც არ იცოდნენ, ვისი შვილებიც ვიყავი, ამის აფიშირებას არ ვახდენდით. ჩემთვის დიდი ბედნიერებაა, რომ ასეთი ცნობილი და ნიჭიერი ადამიანის შვილი ვარ, მაგრამ ამავდროულად ძალიან საპასუხისმგებლოა. შენი ქცევით და პროფესიული მიღწევებით უნდა შეეცადო, მისი რეპუტაცია კი არ დასცე, უფრო აამაღლო. ეს ერთგვარი ტვირთიც არის, რადგან სულ უნდა ეცადო, რომ მშობლის სახელი არ შეარცხვინო.
შეყვარებული ჯანსუღი
– ჩემი მშობლები 22 წლის ასაკში დაოჯახდნენ, ანუ საკმაოდ ახალგაზრდები იყვნენ. ერთმანეთი კონსერვატორიაში გაიცნეს და მალე მათ შორის სიყვარული გაჩნდა. მამას თავიდანვე მოსწონებია, მაგრამ დედა თურმე დიდად არ იჩენდა მის მიმართ სიმპათიებს. მერე თანდათან მოიხიბილა მისით, რადგან დაინახა, ასეთი ნიჭიერი და საინტერესო ხასიათის მქონე ადამიანი რომ იყო. ჯანსუღი ძალიან ემოციური გახლდათ, ჰქონდა იუმორის საოცარი გრძნობა და ამ ყველაფრის ფონზე მასთან ურთიერთობა სასიამოვნო იყო.
ერთ დღესაც, როდესაც მეხუთე კურსზე იყვნენ, მამამ დედა მოიტაცა, თუმცა ეს უფრო გაპარვა იყო, რადგან დედამ წინასწარ იცოდა, ჯანო რასაც აპირებდა. ამის გამო ბებიაჩემი დედას კარგა ხანი არ ელაპარაკებოდა. საბოლოოდ შერიგდნენ და ყველაფერი კარგად დამთავრდა. ამის შემდეგ მამაჩემს სიდედრთან არაჩვეულებრივი ურთიერთობა ჰქონდა, ერთმანეთი ძალიან უყვარდათ.
დედაჩემი, ვანდა კაკაბაძე, ასევე მუსიკოსია, პიანისტი. წლების განმავლობაში კონსერვატორიის პედაგოგი იყო. რამდენიმე წელია, რაც აღარ მუშაობს. როცა მამას ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა, დედამ სამუშაოზე უარი თქვა და მთელ დროს ქმრის მოვლაში ატარებდა. მანამდეც ძალიან ყურადღებიანი იყო ქმრის მიმართ, მაგრამ ინფარქტის შემდეგ უფრო მეტად უვლიდა. დედამ და მამამ ერთად 45 წელი გაატარეს. დედაჩემი დღემდე თბილისის სიმფონიური ორკესტრის წევრია და საფორტეპიანო პარტიებს ასრულებს.
ჩემს მშობლებს ქორწინებიდან ერთ წელიწადში შეეძინათ ჩემი ძმა, მე მოგვიანებით გავჩნდი. ჩემსა და ვატოს შორის 10 წელია ასაკობრივი სხვაობა. თურმე მამა დარწმუნებული იყო, რომ მეორეც ბიჭი იქნებოდა. იმ დროს გერმანიაში ყოფილა გასტროლებზე. სახლში რომ დაურეკავს, ვატოს უთქვამს, გოგო დაიბადაო. გაბრაზებულა და ყურმილი დაუკიდია.
მამას შემოქმედებითი გზა ლაღი არ ყოფილა. მან ბევრი სირთულე გადაიტანა – მტრობა, გაუტანლობა, შური... როგორც ხდება ხოლმე წარმატებული ადამიანების ცხოვრებაში. თავის საქმეში ძალიან პრინციპული იყო, ვერ იტანდა უნიჭობასა და არაპროფესიონალიზმს. პირდაპირ ამბობდა თავის სათქმელს და ეს შეიძლება ზოგს სწყინდა კიდეც. ამის გამო მამაჩემს ცხოვრებაში ბევრი რთული მომენტი ჰქონდა. დედა კი ამ დროს ყოველთვის გვერდით ედგა.
მართალია, საქმეში მამა ძალიან მძიმე და მომთხოვნი იყო, მაგრამ ოჯახში აბსოლუტურად განსხვავებული გახლდათ. სამსახურში ბევრს მუშაობდა და იღლებოდა, სახლში კი დასასვენებლად მოდიოდა. სამწუხაროდ, მამას არ ეცალა ხოლმე იმისთვის, რომ ზოოპარკში და ცირკში ხშირად ვეტარებინეთ. მახსოვს, ერთხელ ცირკში წამიყვანა. მსგავსი რამ მეტი არ მახსენდება. სტუმრად ხშირად დავდიოდით ერთად, ასევე ხშირად ვესწრებოდი მის კონცერტებსაც. მამა ისეთი მოსიყვარულე იყო, არც იყო საჭირო, მაინცდამაინც სადმე გავესეირნებინეთ. ჩემთვის ისიც საკმარისი იყო, რომ სახლში ჩვენ გვერდით იყო.
ძვირფასი წუთები მის გვერდით
– მასთან ერთად ბევრჯერ გვიმოგზაურია. ყოველთვის უამრავი მოპატიჟება ჰქონდა სხვადასხვა ქვეყნიდან. უმეტესად დედა მიჰყავდა თან, რამდენჯერმე კი მეც ვახლდი ხანგრძლივ მოგზაურობებში. მამის დიდი მადლიერი ვარ, რომ ამდენ ქვეყანაში მამოგზაურა. უფრო მეტად ის მიხაროდა, რომ მოგზაურობაში მასთან ერთად ვატარებდი დროს. მოვიარეთ ამერიკის შეერთებული შტატები, ავსტრალია, იტალია, საბერძნეთი, შვედეთი, საფრანგეთი და კიდევ სხვა ქვეყნები.
გასტროლზე ყოფნისას მამას უამრავი საქმე ჰქონდა, რეპეტიციები, კონცერტები, მაგრამ თავისუფალ დროს მაინც ერთად ვატარებდით, ქალაქებს მათვალიერებინებდა. მას განსაკუთრებით უყვარდა ავტომანქანის მართვა. ისეთი დრო იყო, რომ საქართველოდან ევროპაში ავიარეისები ხშირად არ ხორციელდებოდა. ამის გამო ერთი მანქანა შეიძინა, რომელსაც ფრანკფურტში ტოვებდა. თბილისი–ფრანკფურტი ერთ–ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რეისი იყო. იქ რომ ჩავიდოდა, თავის ავტომობილში დაჯდებოდა და მთელ ევროპაში მოგზაურობდა. ასეთ ტურში მეც ხშირად წავუყვანივარ და ასეთი მოგზაურობა ბევრად უფრო საინტერესო იყო.
სიცოცხლის ბოლომდე სცენაზე
– მამა საკუთარი თავისგან ბევრს მოითხოვდა, თუმცა უკმაყოფილების შეგრძნება არ ჰქონდა. უბრალოდ უნდოდა, რაც შეიძლება მეტი საქმე ეკეთებინა, თავიდან ბოლომდე შემოქმედი იყო. ბოლო წლებში ოცნებობდა, ბიჭების გუნდი შეექმნა, რომლებიც კლასიკურ მუსიკას შეასრულებდნენ და ეს მოახერხა კიდეც. ამის მერე მამას კიდევ უფრო დატვირთული რეჟიმი ჰქონდა – ჯერ ორკესტრის რეპეტიციები, მერე ოპერის და ბოლოს ბავშვებთან მუშაობა. მიუხედავად ამისა, ამით დიდ სიამოვნებას იღებდა. საოცრად უყვარდა ბავშვებთან ურთიერთობა.
სამწუხაროდ, მამის გარდაცვალების შემდეგ ჩემმა ძმამ ვეღარ შეძლო ამ საქმის გაგრძელება. ჯერ ერთი, რომ ამისთვის საჭირო ტერიტორია არ გვაქვს. კარგი სპეციალისტები ვინც იყვნენ, მათგან ზოგი ცოცხალი აღარაა, ზოგი საზღვარგარეთ არის. გარდა ამისა, ბავშვებთან ურთიერთობა ადვილი არაა და ყველას არ გამოსდის. მამას კი ეს ნამდვილად კარგად გამოსდიოდა. ის ერთხანს სხვადასხვა სკოლებისთვის ლექციებს ატარებდა. მიზანი იყო არა ის, რომ ამ ლექციების მოსმენის შემდეგ ყველა ბავშვი მუსიკოსი გამოსულიყო, არამედ ის, რომ კარგი მსმენელები გამოეზარდა. კლასიკურ მუსიკას აუცილებლად სჭირდება მსმენელი, რისი ნაკლებობაც დღეს ძალიან იგრძნობა.
სიცოცხლის ბოლო პერიოდში ჯანსუღი ისეთივე აქტიური იყო, როგორიც მანამდე. თუმცა მას მერე, რაც გულმა შეაწუხა, სულ წამლებით დადიოდა. იყო საშიშროება, რომ ყოველ წუთს ცუდად გამხდარიყო. ინფარქტის შემდეგ გერმანიაში შუნტირება გაუკეთდა. ექიმებმა უთხრეს, რამდენ ხანს იცოცხლებ, ეს შენზეა დამოკიდებული, დირიჟორობას არ გიკრძალავთ, მაგრამ ძალიან არ უნდა დაიტვირთოო. მამას კი ამის გარეშე სიცოცხლე არ შეეძლო. ამბობდა, აქტიურად თუ ვერ ვიცხოვრე, ჯობია, მოვკვდეო. ოპერაციის შემდეგ მხოლოდ 5 წელი იცოცხლა.
ღმერთს მადლობა, რომ მამა გასტროლების დროს, უცხო გარემოში არ გარდაცვლილა. იტალიიდან ახალი დაბრუნებული იყო, თავი შეუძლოდ რომ იგრძნო. საავადმყოფოში არაფრით წავიდა. ისეთი სიკვდილი ჰქონდა, როგორზეც ბევრი ოცნებობს. მე ვერც წარმომედგინა მამაჩემი დაუძლურებული, მწოლიარე და სცენის გარეშე. მისი გარდაცვალება ყველასთვის უეცარი იყო...
მის დასაფლავებაზე ზღვა ხალხი იყო. უამრავი ნაცნობი, მეგობარი და თაყვანისმცემელი ჰყავდა. ოჯახისთვის მისი ამქვეყნიდან წასვლა დიდი ტკივილი იყო და ამავდროულად გვსიამოვნებდა, რომ მამა უამრავ ადამიანს უყვარდა.
გარდაცვალებამდე წინათგრძნობა არ ჰქონია, თუმცა რამდენიმე წლით ადრე, სანამ ინფარქტი დაემართებოდა, დაწერა ნაწარმოები "მთაწმინდის მთვარე", გალაკტიონ ტაბიძის ლექსის მიხედვით. ამ კომპოზიციაში ნამდვილად იგრძნობოდა სევდა. ბოლო დროს მამას ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების შიში ჰქონდა. მშიშარა არ იყო, ძლიერი ხასიათი ჰქონდა, გულის სიღრმეში მაინც ნერვიულობდა, მაგრამ ამაზე არ ლაპარაკობდა.
შთამომავლობა
– მამა ორ შვილიშვილს მოესწრო – ვახტანგის ქალიშვილებს. ასევე მოესწრო ერთ შვილთაშვილსაც, რადგან ჩემი უმცროსი ძმისშვილი ძალიან ადრე გათხოვდა. ჩემს შვილებს ვერ მოესწრო, რადგან მე ცოტა გვიან გავთხოვდი. დღეს ორი შვილის დედა ვარ. უფროსი გოგონა 10 წლის არის, უმცროსი – წლინახევრის. მართალია, ჩემს უფროს შვილს ბაბუა მხოლოდ ფოტოებით ჰყავს ნანახი და მასზე ყველაფერი გადმოცემით იცის, მაგრამ მის მიმართ საოცარი სიყვარული აქვს. უმცროსი გოგონა მუსიკალურ ნიჭს ავლენს და ვნახოთ, მომავალში რა იქნება, ჯერ ამისთვის ძალიან პატარაა.
რაც შეეხება ვახტანგის ქალიშვილებს, უფროსმა სხვადასხვა განათლება მიიღო, მაგრამ ბოლოს მაინც მუსიკის სფეროში მოვიდა და დღეს კომპოზიტორია. უმცროსი ქალიშვილი კი მსახიობია, მარჯანიშვილის თეატრის დასის წევრია, "სამეფო თეატრში" მუშაობს. ასე რომ, ჩვენს ოჯახში თითქმის ყველა ხელოვანია.
მამაჩემი შვილიშვილებისთვის საყვარელი ბაბუა იყო, მათთან ყოფნას ხშირად ვერ ახერხებდა, მაგრამ როცა ეს ხდებოდა, ძალიან ბედნიერი იყო. ბოლო წლებში ცდილობდა, საზღვარგარეთ ისინიც წაეყვანა. ორჯერ გვქონდა ბედნიერება, რომ მთელი ჩვენი დიდი ოჯახით ერთად გაგვეტარებინა ზაფხული. ერთხელ იტალიაში ვიყავით, მეორედ კი – საბერძნეთში. ეს და კიდევ ბევრი სასიამოვნო მოგონება დამრჩა მამასგან სახსოვრად.
თეონა კენჭიაშვილი, ჟურნალი სარკე
წყარო: sana.ge
"ექიმებმა ჯანსუღ კახიძეს უთხრეს, რამდენ ხანს იცოცხლებ, შენზეა დამოკიდებული, არ დაიტვირთოო, მაგრამ..."
⏱️ 1 წთ.
👁️ 1 540
100%