მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ებოლას ვირუსით დაავადებული პაციენტი არ დაფიქსირებულა, Feme-მ გადაწყვიტა თავის მკითხველს აუხსნას, თუ რა არის ებოლას ვირუსი, როგორ ვრცელდება და ასევე, როგორ შეიძლება თავიდან ავიცილოთ სეზონური ვირუსები.
Feme, აღნიშნულ საკითხებზე, ავერსის კლინიკის თერაპევტს, მედიცინის აკადემიურ დოქტორს, ნინო კიკნაძეს ესაუბრა.
1. F. რა სიმპტომები ახასიათებს ებოლას?
ებოლას ვირუსი პირველად აღმოჩენილი იქნა აფრიკის კონტინენტზე, კონგოს რესპუბლიკაში, მდინარე ებოლასთან. 2014 წლის ზაფხულიდან დასავლეთ აფრიკის ქვეყნებში დაიწყო და ამჟამადაც გრძელდება ებოლას ვირუსით გამოწვეული აფეთქება. დაავადების გავრცელების კერად იდენტიფიცირებულია აფრიკის რამოდენიმე ქვეყანა: გვინეა, სიერრა ლეონე და ლიბერია. დაავადება მიმდინარეობს მძიმედ და ახასიათებს მაღალი ლეტალობა (90%-მდე). ებოლას ვირუსს ასევე უწოდებენ ჰემორაგიულ ცხელებას დაავადების კლინიკური გამოვლინებიდან გამომდინარე, რადგან, მას ახასიათებს კოაგულაციის (სისხლის შედედების) დარღვევა, გარეგანი და შინაგანი სისხლდენები და შოკი.
ებოლას ვირუსი აგრეთვე გავრცელებულია პრიმატებში (შიმპანზე, გორილა), ხოლო დავაადების ბუნებრივი რეზერვუარი ჯერ კიდევ არ არის ზუსტად განსაზღვრული. ვარაუდობენ, რომ სწორედ ებოლას ვირუსმა გამოიწვია აფრიკაში პრიმატების რაოდენობის მკვეთრი შემცირება, ხოლო ადამიანის დასნებოვნება, მოხდა დაავადებულ პრიმატებთან კონტაქტისა და დაავადებული ხორცის საკვებად გამოყენების შედეგად.
დაავადება ადამიანიდან ადამიანს გადაეცემა ვირუსის შემცველი სითხეების პირდაპირი კონტაქტით, დაზიანებულ კანსა და დაუცველ ლორწოვან გარსებთან. ყველაზე საშიშია ამ თვალსაზრისით დაავადებულის სისხლი, ფეკალური მასები, ამონაღებინები მასა. ებოლას ვირუსი აგრეთვე აღმოჩენილია შარდში, სპერმასა და დედის რძეში. ნერწყვი და ცრემლი შესაძლოა ასევე იყოს საშიში. ნებისმიერ ზემოაღნიშნულ სითხეებთან კონტაქტი, წარმოადგენს დაავადების განვითარების პოტენციურ რისკს. დაავადებულთა ოჯახის წევრების დასნებოვნება ხდებოდა მხოლოდ მაშინ, თუ მათ ჰქონდათ ფიზიკური კონტაქტი დაავადებულთან. მაგ.: ატარებდნენ გვამის დასაფლავებისათვის მომზადების რიტუალს.
ჯანდაცვის მუშაკები ასევე წარმოადგენენს რისკის ჯგუფს, თუ ისინი დაავადებულთან კონტაქტისას არ იყენებენ სპეციალურ დამცავ საშუალებებს. ებოლას ვირუსი შესაძლოა გავრცელდეს დაინფიცირებულ ზედაპირებთან და საგნებთან კონტაქტით, თუმცა ამ გზით გადაცემის შესახებ ჯერჯერობით არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები. დაავადების გავრცელების რისკის შემცირება შესაძლებელია დაავადებულთან კონტაქტირებული გარემოს შესაბამისი დასუფთავებით. ებოლას ვირუსის ჰაერწვეთოვანი გზით გავრცელება დადასტურდა ლაბორატორიაში ცხოველებში, თუმცა დაავადების გავრცელების აღნიშნული გზა ადამინებში ბოლომდე დადასტურებული არ არის.
ინკუბაციური პერიოდი გრძელდება 2-იდან 21 დღემდე (პერიოდი დაინფიცირებიდან დაავადების კლინიკურ გამოვლინებამდე). ბოლომდე არ არის გამოკვლეული, თუ რამდენად საშიში არის ასიმპტომური პაციენტი ინკუბაციურ პერიოდში.
დაავადებას ახასიათებს გრიპისმაგვარი სიმპტომები. დაავადება იწყება ცხელებით, შემცივნებითა და ზოგადი სისუსტით, რასაც თან ახლავს მადის დაკარგვა, ძლიერი თავის ტკივილი, კუნთების, ხშირად წელის კუნთების ტკივილი, ყელის ტკივილი. დაავადების მე-5-7 დღეზე ზოგჯერ ვითარდება გამონაყარი, დიარეა, გულისრევა, ღებინება, მუცლის ტკივილი. დაავადების პროგრესირებას თან ახლავს გარეგანი და შინაგანი სისხლდენები, ორგანოთა უკმარისობა, შოკი.
ებოლას ვირუსის დადასტურება ხდება მხოლოდ ლაბორატორიული ტესტირებით.
ებოლას ვირუსის საწინააღმდეგო სპეციფიური ანტივირუსული საშუალება არ არსებობს. მკურნალობის მიზანია დაეხმაროს ორგანიზმს ვირუსის დამარცხებაში, რაც ძირითადად მოიცავს: დაკარგული სითხეების შევსებას, მედიკამენტებს არტერიული წნევის საჭირო ციფრებამდე შენარჩუნებისათვის, სისხლდენის საწინააღმდეგო საშუალებებს.
ჯერ-ჯერობით არ არსებობს ებოლას ვირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინა, თუმცა მეცნიერები ცდილობენ ვაქცინის შემუშავებას და ერთ-ერთ კვლევაში ცხოველებზე ჩატარებულმა ექსპერიმენტულმა ვაქცინამ წარმატებით გაიარა გამოცდა.
2. F. საქართველოში ჯერ არ დაფიქსირებულა მისი არც ერთი შემთხვევა, თუმცა საინტერესოა თქვენი, როგორც ექიმის აზრი, შეიძლება თუ არა ის საფრთხეს წარმოადგენდეს ჩვენთვის?
საბედნიეროდ საქართველოში არ დაფიქსირებულა არც ერთი შემთხვევა ებოლას ვირუსით ავადობის. ქვეყანაში უკვე დაიწყო ებოლას ვირუსის პრევენციისთვის შესაბამისი ღონისძიებების გატარება სასაზღვრო პუნქტებზე. ხორციელდება მეთვალყურეობა მაღალი რისკის ქვეყნებიდან შემოსულ პირებზე. ინფექციურ პათოლოგიათა ცენტრში აქვთ საკმარისი ინფორმაცია და რესურსი ამ ეტაპზე საეჭვო შემთხვევების მენეჯერებისათვის. თუ გავითვალისწინებთ დაავადების გადაცემის გზებს, რის შესახებაც ჩვენ უკვე ვისაუბრეთ, საქართველოში ებოლას ვირუსის გავრცელების რისკი მინიმალურია. Aსევე, მინდა ვურჩიო საქართველოს საზღვრებს გარეთ გამსვლელებს, თავი შეიკავონ აფრიკის ქვეყნებში, განსაკუთრების დასავლეთ აფრიკის ქვეყნებში მოგზაურობისაგან. ადამიანები, რომლებიც მიემგზავრებიან აღნიშნულ ქვეყნებში აუცილებლად ინფორმირებული უნდა იყვნენ დაავადების გავრცელების, დაავადების სიმპტომებისა და მათი გამოვლენისას სამედიცინო ყურადღების საჭიროების შესახებ.
3. F. სეზონიდან გამომდინარე სხვადასხვა ტიპის ვირუსებს ვხვდებით, როგორ შეიძლება ავარიდოთ თავი დაავადებას? რას ურჩევთ პაციენტებს?
მწვავე რესპირატორული დაავადებები 200-ზე მეტი სხვადასხვა ვირუსებით შესაძლოა იყოს გამოწვეული და იშვიათად ბაქტერიებით. გრიპს იწვევს გრიპის ვირუსი, რომელიც სამი სახის არესებობა, B A, B, C დაავადება ძირითადათ ჰაერ-წვეთოვანი გზით ვრცელდება და შესაბამისად საკმაოდ რთულია მისგან თავის დაცვა, თუმცა თუ გავითვალისწინებთ საკმაოდ მარტივ რჩევებს პრევენცია შესაძლოა აღმიჩნდეს ძალიან ეფექტურიც: ხშირად დაიბანეთ ხელები, ხშირად გაანიავეთ შენობა სადაც იმყოფებით, დაიცავით ცხოვრების ჯანსაღი წესი (სრულფასოვანი კვება, ძილი, ფიზიკური აქტივობა); დაავადებულთან კონტაქტისას გამოიყენეთ ნიღაბი (შესაბამისი წესების დაცვით), ვირუსი ვრცელდება დაავადებულის დაცემინებისას ან დახველებისას ჰაერში გამოფრქვეული წვეთებით ერთი მეტრის რადიუსში, ამიტომ დაიცავით დისტანცია დაავადებულთან კონტაქტისას. აგრეთვე ვირუსი ვრცელდება ვირუსით დაბინძურებულ ზედაპირთან შეხების შემდგომ, თუ ადამიანი არ დაიბანს სათანადოდ ხელებს და შეეხება საკუთარ ცხვირს ან პირს. სიმპტომების გამოვლენისას სასურველია დარჩეთ სახლში, რითიც თავს აარიდებთ შესაძლო გართულებებს და არ ჩააყენებთ რისკის ქვეშ სხვებსაც; აგრეთვე საჭიროა დროულად მიმართოთ ექიმს; არ მიიღოთ თვითნებურად ანტიბიოტიკები, ვინაიდან ისინი წარმოადგენენ ანტიბაქტერიულ საშუალებებს და არა ანტივირუსულს. გრიპის საწინააღმდეგოდ გამოიყენება ანტივირუსული საშუალებები საჭიროების შემთხვევაში, ხოლო გაციების შემთხვევაში, რომელსაც, როგორც ავღნიშნეთ იწვევს სხვადასხვა ვირუსები, გამოიყენება სიმპტომური მკურნალობა – ანუ ყელის ტკივილის, ცხვირის გაჭედვის შემამსუბუქებელი საშუალებები, ცხელების შემთხვევაში ანტიპირეტული (ცხელების დამწევი) და ა.შ.
4. F. რა პრევენციული ზომები შეიძლება მიიღონ მათ?
არსებობს სეზონური გრიპის პრევენციის ეფექტური მეთოდი – ვაქცინაცია სეზონური გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინით. ვაქცინაცია უნდა ჩატარდეს ყოველწლიურად, ვინაიდან ყოველწლიურად იცვლება სეზონური გრიპის გამომწვევი მოცირკულირე ვირუსების მასშტაბები, ყოველწლიურად იქმნება კონკრეტულად ამ სეზონისათვის შესაბამისი ვაქცინა. ვაქცინაცია უნდა ჩატარდეს შემოდგომაზე ანუ სეზონური გრიპის დაწყებამდე, რათა ადამიანის ორგანიზმმა მოასწროს იმუნიტეტის გამომუშავება. სეზონური გრიპი პიკს აღწევს ზამთრის პერიოდში. სეზონური გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია სასურველია ჩაიტაროს ქრონიკული დაავადების მქონე პირებმა, როგორიცაა შაქრიანი დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა, სასუნთქი სისტემის დაავადებები და სხვა, აგრეთვე ბავშვებმა, ხანდაზმულებმა, ორსულებმა.
ნინო კიკნაძე, ექიმი თერაპევტი, აკადემიური დოქტორი
წყარო: www.feme.ge