რა დაავადებაა გაფანტული სკლეროზი, როგორია მისი კლინიკური ნიშნები და შესაძლოა თუ არა ამ დაავადებისგან სრულად განკურნება?! „რუბრიკას“ ექიმი-ნევროლოგი დარეჯან ნემსიწვერიძე ესაუბრება:
რა დაავადებაა გაფანტული სკლეროზი?
გაფანტული სკლეროზი ცენტრალური ნერვული სისტემის ქრონიკული დაავადებაა, რომელსაც ცენტრალური ნერვული სისტემის (თავისა და ზურგის ტვინის ნერვების) დეგენერაცია ახასიათებს.
გაფანტული სკლეროზის დროს (ანთების შედეგად) ზიანდება მიელინის გარსი, რომელიც ფარავს ნერვს და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მასში იმპულსის გატარებასა და ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში.
აქედან გამომდინარე, ხდება ნერვების დემიელინიზაცია, ფერხდება მასში აღგზნების იმპულსის გატარება და თავად ნერვიც ზიანდება. ამის შედეგად კი ორგანიზმში დაზიანებული ნერვების მიერ რეგულირებულ ორგანოთა ფუნქცია ირღვევა - უარესდება მხედველობა, მეტყველება, სიარული, წერა, მეხსიერება და ა.შ.
სხვათა შორის, მიელინის გარსს განახლება-აღდგენის უნარიც შესწევს (ნერვულ სისტემაში დროდადრო რემიელინიზაციის პროცესიც მიმდინარეობს) და სწორედ ამით აიხსნება დაავადების რემისიულობაც (მდგომარეობა ზოგჯერ სავსებით ან ნაწილობრივ გამოსწორდება ხოლმე, ხოლო თუ დაზიანების ძველ კერას ახალი მიემატა, განახლება-აღდგენა ნაკლებ სრულფასოვანი ხდება).
გაფანტული სკლეროზის შემთხვევები უპირატესად 20-50 წლის ასაკში გვხვდება, თუმცა შესაძლოა, დაავადება ბავშვებსა და მოხუცებშიც განვითარდეს. გარდა ამისა, გაფანტული სკლეროზით მამაკაცებზე ხშირად ქალები ავადობენ.
გამომწვევი მიზეზები
გაფანტული სკლეროზის ზუსტი მიზეზი დღემდე დაუდგენელია. ვარაუდობენ, რომ დაავადება უკავშირდება ბავშვობაში გადატანილ ვირუსულ ინფექციას. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, მას იწვევს ფილტრში გამავალი ნეიროტროპული ვირუსი, რომელიც ბიოლოგიურად ახლოს უნდა იდგეს მწვავე გაფანტული ენცეფალომიელიტის გამომწვევთან.
რაც მთავარია, დაავადების მიმდინარეობაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში მიმდინარე აუტოიმუნურ, ნეიროალერგიულ პროცესებს, რომელთა საფუძველზეც ორგანიზმის იმუნური სისტემა საკუთარი ნერვული ბოჭკოების მფარავ მიელინის გარსს ებრძვის და ინელებს.
მეცნიერები იმასაც ვარაუდობენ, რომ დაავადების აღმოცენებაში გარკვეულ როლს გენეტიკური განწყობაც ასრულებს (გაფანტული სკლეროზის შემთხვევები მართლაც მეტია იმ ოჯახებში, სადაც დაავადებაა გამოვლენილი).
სიმპტომები
* გაფანტულ სკლეროზს არაპროგნოზირებადი მიმდინარეობა ახასიათებს. ის ზოგჯერ შედარებით მსუბუქად მიმდინარეობს და ნელა პროგრესირებს, გამწვავება შედარებით იშვიათია, ხოლო რემისია - შედარებით ხანგრძლივი. მაგრამ არის შემთხვევებიც, როდესაც დაავადება ძალზე სწრაფად პროგრესირებს და შედარებით ავთვისებიანი მიმდინარეობით გამოირჩევა.
გაფანტული სკლეროზის ძირითადი სიმპტომებია:
* მხედველობის დარღვევა (მხედველობის დაბინდვა, ფერადი მხედველობის დარღვევა და მოწითალო-მონარინჯისფრო ან მოწითალო-მონაცრისფრო ფერის შეგრძნება, ცალ თვალში მხედველობის დაკარგვა, თვალის ტკივილი და ა.შ.);
* ქვედა კიდურების სისუსტე (კოორდინაციის დარღვევით ან მის გარეშე);
* კუნთების სისუსტე, სპაზმი, პარესთეზია და მჩხვლეტი ტკივილი;
* მგრძნობელობის დაქვეითება;
* მეტყველების გაძნელება;
* ტრემორი;
* თავბრუსხვევა;
* ადვილად დაღლა;
* სისუსტე;
* მეხსიერების გარკვეული ხარისხის დაქვეითება;
* ყურადღების დეფიციტი;
* დეპრესია;
* უნებლიე ტირილი და სიცილი;
* კონცენტრაციის უნარის დაქვეითება და ა.შ.
დაავადების მიმდინარეობის გაუარესებისას, შესაძლოა, გამოვლინდეს:
* სქესობრივი ფუნქციის დარღვევა;
* შარდის შეკავების კონტროლის მოშლა;
* უნებლიე დეფეკაცია;
* მრავალწლიანი მიმდინარეობისას ინტელექტის დაქვეითებაც აღინიშნება.
გაფანტული სკლეროზის შეტევა, ტიპურ შემთხვევებში, 24 საათიდან რამდენიმე კვირამდე გრძელდება, თუმცა ოთხ კვირას იშვიათად აღემატება.
შემთხვევათა 70-80%-ში დაავადებას გამწვავებისა და რემისიის მონაცვლეობა ახასიათებს (ეს არის გაფანტული სკლეროზის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ტიპი).
დიაგნოსტიკა
გაფანტული სკლეროზის დიაგნოსტიკა რთული ამოცანაა და საჭიროა ჩატარდეს მთელი რიგი გამოკვლევები, ესენია:
ნევროლოგიური გასინჯვა-შემოწმება - ეს საშუალებას იძლევა, გამოვლინდეს მგრძნობელობის მოშლა და დაავადების გარკვეული სიმპტომები);
მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია - გამოკვლევის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური თანამედროვე მეთოდი, რომელიც თავისა და ზურგის ტვინში გაფანტული სკლეროზისთვის დამახასიათებელ ცვლილებებს ავლენს;
ელექტროფიზიოლოგიური კვლევა - შეისწავლის ნერვში იმპულსის გატარებას და მის სისწრაფეს;
ცერებროსპინალური სითხის გამოკვლევა - შესაძლებლობას გვაძლევს, დავადგინოთ იმ ანტისხეულების ან უჯრედების არსებობა, რომლებიც გაფანტულ სკლეროზზე მეტყველებს;
იმუნოლოგიური გამოკვლევა - იმუნოლოგიური მონიტორინგის ყველაზე ინფორმაციული და ხელმისაწვდომი მეთოდია CD4+ და CD8+ T- ლიმფოციტების თანაფარდობის განსაზღვრა.
ეს ის ძირითადი კვლევებია, რომელიც ექიმ-ნევროლოგს დიაგნოზის დაზუსტებაში ეხმარება.
მკურნალობა
დღეისთვის არ არსებობს გაფანტული სკლეროზის მკურნალობის არც ერთი ისეთი მეთოდი, რომელიც დაავადებისგან სრულად განკურნების გარანტიას მოგცემთ. ამის მიუხედავად, ავადმყოფები სასოწარკვეთილებაში არ უნდა ჩავარდნენ და გაფანტული სკლეროზის დიაგნოზი განაჩენივით არ უნდა მიიღონ.
დაავადებასთან ბრძოლა და მისი პროგრესირებისთვის ხელშეშლა შესაძლებელია მკურნალობის სხვადასხვა მეთოდებით:
იქედან გამომდინარე, რომ დაავადების პირველი ეპიზოდი და მისი რეციდივი დემიელინიზაციურ პროცესებს უკავშირდება, სამკურნალოდ მოწოდებულია - ანთების საწინააღმდეგო და იმუნოდეპრესიული თვისებების მქონე კორტიკოსტეროიდული პრეპარატები.
გარდა ამისა, დაავადების პროგრესირების წინააღმდეგ მიმართული მკურნალობა ითვალისწინებს - ბეტა-ინტერფერონებს, იმუნოგლობულინებს და ა.შ.
ასევე, ინიშნება იმ გართულებათა მკურნალობა, რომლებიც სხვადასხვა ორგანოების ფუნქციის დაკარგვასთან (სიარულის გაძნელება, შეფერხება, კუნთების სპასტიკურობა, მხედველობის პრობლემები, ტკივილი, შარდის ბუშტის დისფუნქცია, ტრემორი და ა.შ.) არის დაკავშირებული. ამ მიზნით მოწოდებულია - მედიკამენტოზური და ფიზიკური თერაპია, ორთოპედიული მოწყობილობები, ვარჯიში, ანტიდეპრესანტები, ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებები და ა.შ.
გაითვალისწინეთ, რომ გაფანტული სკლეროზის თვითმკურნალობა დაუშვებელია და ის აუცილებლად ექიმი-ნევროლოგის დანიშნულებითა და მეთვალყურეობით უნდა ჩატარდეს.
ნათია ვასაძე
rubrica.ge