"დაეცემოდნენ-ხოლმე ოსები მთიულებს, მოითხოვდნენ მოეყვანათ მათთვის ახალგაზრდა ქალი, ღამით გასართობათ"



სანდრო ბურდულის ნაამბობიდან:

"დაგვეცნენ ჩვენ ოსები წარსულში. იკრიბებოდნენ ჯგუფებად და ეცემოდნენ სოფლებს. დღეს - სოფელ არახვეთს, ხვალ მლეთას, ზეგ - სეთურებს...

სადაც მივიდოდნენ ისინი, მოითხოვდნენ დაეკლათ მათთვის თეთრი ხარი, მოეხარშათ ძვლებისგან ნახარში, დაელევინებინათ ლუდი. ამის გარდა ეძახდნენ “მართებულს“ - მოითხოვდნენ მოეყვანათ მათთვის გოგონა ანდა ახალგაზრდა ქალი, ღამით გასართობათ და ყოველივე ეს მათთვის, თითქოსდა წილში ემართად. დადგა ბურდულების ჯერი. კოშკი, როგორც მათზე იძახიან ჰქონიათ მაღალი. ბურდულები ყოფილან ცხრა ძმა და ჰყოლიათ ერთი და. ტირილი დაუწყია ამ გოგოს „პატივს ამხდიან ველურები, სად გამოვყო თავი, სულ ერთია თავს არ ვიცოცხლებო“.

- ცხრა ძმავე გავწყდებით, მაგრამ ჩვენ დას არავის შეურაწყოფინებთო.

დაიწყეს ლასტების დაწვნა და იმ ორმოების ამოქოლვა, რომელიც სახლის ძირში იმყოფებოდა. დაკლეს ხარი და გაუმართეს ოსებს ნადიმი. ამ დროს მოითხოვეს ოსებმა „მართებული“... -“დაისვენეთ ცოტა, გოგოს სცხვენია და როცა მობრუნდება, მაშინვე შემოვიყვანთ თქვენთან“. წამოწვნენ მთვრალი ოსები და ჩაეძინათ გოგოს მალოდინში. ამ დროს ჩაჭრეს ძმებმა ლასტები და ოსები ორმოში ჩაიყარნენ. დაეცნენ მათ ცხრავე ძმა ხანჯლებით და დაფხვშვნეს ისინი, როგორც ქადის შიგთავსი.

როცა გაიგეს ეს ამბავი დანარჩენმა მთიულებმა ძალიან დაღონდნენ, შეშინდნენ და ბურდულებზე ძალიან გაჯავრდნენ.

-“ახლა რა ვქნათ ჩვენ? “მოვა მტრის ჯარი და ცეცხლს მისცემენ მთელ ჩვენ კუთხესო. ბურდულები ჩაიკეტნენ თავის კოშკში. ბოლოს და ბოლოს გამოჩნდა ერთი ჭკვიანი კაცი, რომელმაც უთხრა მთიულებს:

- მივცეთ დრო ბურდულ ძმებს, რაღანც ეს ყოველივე მათ ჩაიდინეს, თვითონვე მოიგონებენ რამესო. შემდეგ ორი მთიული (მათ შორის ერთ-ერთი ყოფილა გვარად მიდელაური) ჩოხის დაშვებული ბოლოებით, როგორც მთაშია მიღებული გაემართა ბურდულთა კოშკისაკენ მოსალაპარაკებლად. „ჩვენ საჩხუბრათ არ მოვსულვართ, მოლაპარაკება გვინდა“- აუხსნეს მისულებმა. კოშკიდან კი ძმებმა გადმოსძახეს: „დაგვეხმარეთ ჩვენ, მოიქეცით ჩვენნაირად და სამუდამოთ განვთავისუფლდებით მტრისაგან“.

სოფელ საყურიანთის ზევით, დიდველის ვაკეზე, ერთობლივათ გათხარეს თხრილი, გადეს სარები, დაალაგეს მასზე წვრილი ტოტებისგან დაწნილი სალტეები, დაყარეს მასზე ბალახი და კარგად დატკეპნეს. (ეს ნათხრილები ეხლაც შესამჩნევია).

მალევე შეიტყვეს ოსებმა თავიანთი თანამოძმეების დაღუპვის ამბავი და დაიწყეს შეკრება.

ოსეთში იკრიბება ჯარი, მათ ხელმძღვანელობს სალმი, „გადავიდეთ მთიულეთში და ნაღვარევს დავესხათ თავს“, და გამოვაყოლოთ გოგოები და ქალები“ -სალმის მივართვად ძღვნათ.

მთელი მთიულეთი შეიკრიფა დიდველის ვაკეზე. ელოდებიან მტერს, რათა შეებრძოლნონ მათ. მოვიდნენ ოსები და შენიშნეს მთიულეთის ჯარი. ოსებმა ცხენიანათ იწყეს მთიულთა მიერ გათხრილ თხრილში ჩავარდნა, რომელთაგანაც უმეტესი დაიღუპა.

შეიკრიფა მთიულეთის ჯარი, რკინის ჯაჭვით შეიმოსა ტანი და შვიდი ათასი ოსიდან - შვიდი კაციღა გადაურჩა სიკვდილს. „დაბრუნდით სახლში და წაიმძღვარეთ თქვენი ჯარის დაღუპვა“.

დაიწყეს ფიქრი მთიულებმა: როგორ დაესაჩუქრებინათ ბურდული ძმები, რომელთა მეთაურობითაც გაანთავისუფლეს კუთხე მტრის ბატონობისაგან. ბურდულებმა თვითონვე მოითხოვეს: - „დაე, ჩვენ ვიქნებით წმინდა ლომისის მომსახურე ხალხი, დაე, ჩვენგან აირჩეს ყოველთვის დეკანოზი“. ( და ეს წესი დღესაც ასეა და დღესასწაულებზე დაკლული შესაწირის წილი მათ ეკუთვნის).

ამით დააჯილდოვეს ბურდულები სამუდამოთ. ასევე მიანიჭეს მათ ჰეროვანობა. გადაწყვიტეს: მათი პრივილეგია „ქალი უშურველი, სუფრა უწევარი“. ადამიანს ბურდულის გვარიდან დაუპატიჟებლათ შეეძლო ნებისმიერ სუფრაზე მისვლა, და მათთვის ქალი არ შეეძლოთ, რომ არ მიეთხოვებინათ.

ძველათ, ხომ ბევრი წვალება სჭირდებოდა მაჭანკალს: სამი წელი მაინც უნდა ევლოთ მაჭანკლებს. დეკანოზებს და მათ გარემოცვასაც უნდა მიეღო ამაში მონაწილეობა.

ბურდულებისთვის კი უარი არ შეიძლებოდა, მალევე უნდა მიეცათ მათთვის თანხმობა. ხმამაღლა ჟღერდა ბურდულის გვარი მთიულეთში. „შესაწირი ცხვარი იქნებოდა თუ მამალი ძროხა, ჩვენ ვკლავდით ყოველთვის, ჩვენ გვეძახდნენ. თუ არა ბურდული შესაწირის დაკვლა არ შეეძლო არავის“.

www.lomisasi.jimdo.com

































ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.