– ოპერატორის ასისტენტობა 1961 წელს დავიწყე, მთლიანობაში კინოში 53 წელი გავატარე და დღემდე არ ვწყვეტ მუშაობას. მალე 80 წელი შემისრულდება. ამის მიუხედავად, აქტიურად მუშაობა არ მიჭირს. ამას წინათ რუსულ ფილმზე ვმუშაობდი, სადაც შრომატევადი საქმე გვქონდა. ჩემთან ერთად უკრაინელი მხატვარი ვალენტინ გედულიანოვიც იყო, რომელიც ასევე ჩემი ასაკის არის. ახალგაზრდებმა გვითხრეს, ისე დავიღალეთ, წუწუნს ვაპირებდით, მაგრამ თქვენ რომ გიყურებთ, თავს უხერხულად ვგრძნობთო.
ხელოვნება ისეთი სფეროა, რომელსაც ხალისი სჭირდება. რა მნიშვნელობა აქვს, 30 წლის ხარ, 50 წლის თუ 80–ის? მთავარია, საყვარელი საქმის კეთების ხალისი არ დაკარგო. ხალისი თუ გექნება, ასაკი ხელს არ შეგიშლის და შენს საქმეს მაინც მთელი გულით გააკეთებ.
– ამჟამად რაზე მუშაობთ?
– ახლა ჩემს ცხოვრებაში ნაკლებად აქტიური პერიოდია. ბოლო დროს რუსეთში ცნობილ რეჟისორ ვლადიმირ ნაუმოვთან ერთად ვმუშაობდი. მასთან ადრეც მიმუშავია. ახლა კი ფილმების სერიას ვიღებთ, სახელწოდებით "პუშკინის ზღაპრები". ამ ეტაპზე ფინანსების არქონის გამო გაჩერებული ვართ, ამიტომ წამოვედი საქართველოში. ყოველთვის ასე იყო, რუსეთში მხოლოდ მაშინ ვჩერდებოდი, როცა სამუშაო მქონდა. როგორც კი საქმეს დავამთავრებდი, მაშინვე სახლში ვბრუნდებოდი.
– რუსეთში ძალიან პოპულარული ხართ. როგორ მოხვდით რუსულ კინემატოგრაფიაში?
– 20 წელია, რაც ძირითადად რუსეთში ვმუშაობ. 1993 წელს ელდარ შენგელაიასთან ერთად გადავიღე ფილმი "ექსპრეს–ინფორმაცია" და მას მერე რუსეთში ვმუშაობდი. პირველად ვლადიმირ ნაუმოვმა დამიძახა თავის ფილმზე "თეთრი დღესასწაული". მაშინ საქართველოში ფიზიკურად არც იყო სამუშაო. ისეთი პერიოდი დადგა, როდესაც კინოს წარმოება უკიდურესად შემცირდა. ამ დროს სამუშაო შემომთავაზეს და დავთანხმდი. ამ ბოლო წლებში ქართულმა კინომ გამოცოცხლება დაიწყო. ახალგაზრდა კინემატოგრაფისტები წარმატებით მუშაობენ და ეს მახარებს.
– 30 წელიწადზე მეტი ქართულ კინოში იმუშავეთ, მომდევნო 20 წელი კი – რუსულ კინოში. სად უფრო მეტი პირობა გაქვთ მუშაობისთვის, რომელ გადასაღებ მოედანზე გრძნობთ კარგად თავს?
– რასაკვირველია, საკუთარ ქვეყანაში მუშაობა ჯობს. ჯერ ერთი, უფრო კომფორტულად და შინაურულად ხარ და მეორე, კარგად იცი ის მასალა, რაზეც მუშაობ. ზოგჯერ მინდა, რაღაც სხვანაირად გავაკეთო, მაგრამ უცხოელებს თავისებური, სხვა ხედვა აქვთ, ჩვენ კი – სხვა. ამიტომაც მშობლიურ გარემოში, ქართულ მასალაზე მუშაობა უფრო ადვილია. მიხარია, როცა საქართველოში მთავაზობენ ფილმის გადაღებას. ყოველთვის გულიანად ვმუშაობ და ბოლომდე ვიხარჯები, რადგან ეს ჩემი საქმეა. საქართველოს გარეთ ცხოვრება და მუშაობა არ მიადვილდება.
ერთხელ ერთი ახლობელი შემხვდა, რომელმაც გადაკვრით მითხრა, საქართველოდან წახვედი, აქ აღარ ხარო. მე ცოტა მეწყინა ასეთი სიტყვები და ვუპასუხე, იმიტომ წავედი, რომ უმუშევრად ჯდომას მუშაობა მირჩევნია, არ ჯობია, ვაკეთო ჩემი საქმე, თუნდაც დროებით, სხვა ქვეყანაში, მაგრამ იქ საქართველოს სახელი კარგად წარმოვაჩინო–მეთქი. მიპასუხა, გეხუმრე, თორემ მირჩევნია, ისევ კინოში გხედავდე, ვიდრე სხვა სფეროშიო.
ასე დავყავი 20 წელი რუსეთში, მაგრამ მუდმივად იქ არ ვყოფილვარ. რამდენიმე თვე იქით ვიყავი, რამდენიმე თვე – საქართველოში. ეს იმაზე იყო დამოკიდებული, რამდენი ხნის სამუშაო მქონდა.
– უცხო ქვეყანაში რა გიჭირთ ყველაზე მეტად?
– პირველ რიგში, ოჯახისგან შორს ყოფნა, თუმცა დიდი მნიშვნელობა აქვს ხალხთან ურთიერთობას, რომ საკუთარ თავში არ ჩაიკეტო. მოსკოვში ბევრი მეგობარი და ნაცნობი მყავს, მაგრამ ლაღად მაინც ვერ ვცხოვრობდი. თბილისში, ქუჩაში ნაცნობი რომ შეგხვდება და დაგპატიჟებს, ჩემთან შემოირბინეო, ამას მოსკოვში არავინ გეტყვის. იმას კი არ ვამბობ, რომ იქაური ხალხი ცივია და უკარება, პირიქით, ჩემი მეგობრები სტუმართმოყვარეებიც არიან და თბილებიც, მაგრამ იქ ცხოვრების სხვა წესია. მოსკოვი ძალიან დიდი ქალაქია და უცებ ვერსად შეირბენ. თანაც წინასწარ უნდა დაგპატიჟონ ან შენ დაურეკო. მოკლედ, ბევრი ნიუანსია, რის გამოც ასეთ დიდ ქალაქში ცხოვრება გიძნელდება. საკუთარ ქალაქში, სახლში, ოჯახში ცხოვრების ფასი არაფერია.
მოსკოვში მხოლოდ ერთი რამ მშველოდა. ბოლო წლებში კინოგადაღების სამუშაო ცვლა 12 საათი გრძელდება. როცა მუშაობას ვამთავრებ და სახლში ვბრუნდები, უკვე გვიან არის. მთელი დღე საქმით დატვირთული, სახლში მხოლოდ დასასვენებლად მიდიხარ, ფიქრისთვისაც კი არ გრჩება დრო და ეს კარგია.
– საქართველოში იმ რეჟისორების გვერდით მუშაობდით, რომლებმაც ქართული კინოს ისტორია შექმნეს. როგორ გაიხსენებთ მათ?
– ბედნიერი კაცი ვარ, გამიმართლა, რადგან საუკეთესო რეჟისორებთან ვიმუშავე – თენგიზ აბულაძესთან, ელდარ შენგელაიასთან, ირაკლი კვირიკაძესთან, რეზო ჩხეიძესთან, ლანა ღოღობერიძესთან და სხვებთან. ვთვლი, რომ მათთან ერთად გადაღებული ფილმები გამორჩეულია. სრულიად ახალგაზრდა კაცი დიდ რეჟისორებთან აღმოვჩნდი, რამაც, როგორც პროფესიონალი, გამზარდა და, რაც მთავარია, დიდი ბედნიერება მომიტანა. კინოში პირველად შესანიშნავმა ოპერატორმა, ტიტო (გიორგი) კალატოზიშვილმა ამიყვანა თავის ასისტენტად ფილმზე "მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი", ის იყო ჩემი მასწავლებელი.
ჩემი პირველი დამოუკიდებელი ნამუშევარი იყო "ქვევრი". რეჟისორ ირაკლი კვირიკაძესთან მუშაობა ძალიან საინტერესო აღმოჩნდა. ამის შემდეგ კი კინოში გზა ფართოდ გამეხსნა. ერთი წლის შემდეგ თენგიზ აბულაძესთან დავიწყე მუშაობა დამდგმელ ოპერატორად ფილმზე "სამკაული სატრფოსთვის". ამას მოჰყვა თემურ ფალავანდიშვილის "მზე შემოდგომისა", რომელიც ჩემთვის ერთ–ერთი საყვარელი ფილმია. ვამაყობ, რომ მასში ავსახე ძველი თბილისის საოცარი ადგილები, ქუჩები, აივნები. დღეს ეს ყველაფერი შეიცვალა და ვეღარც კი იცნობთ.
– გაიხსენეთ "ქვევრის" გადაღების ისტორია.
– მწერალსა და სცენარისტს, რეზო გაბრიაძეს, ვიცნობდი, ის ჩემი ახლობელი გახლავთ. ერთხელ დაბადების დღეზე მესტუმრა და საჩუქრად სცენარი გადმომცა. ეს მოხდა ოქტომბერში. იმ დროს "ვგიკ"–ში (საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტი მოსკოვში. ავტ.) დაუსწრებელზე ვსწავლობდი და თან თენგიზ აბულაძესთან ვმუშაობდი ფილმზე "ვედრება" მეორე ოპერატორად. მოკლედ, დაკავებული ვიყავი და რეზოს სცენარისთვის ვეღარ მოვიცალე. ამასობაში გაზაფხული მოვიდა. ერთ დღეს ირაკლი კვირიკაძე მესტუმრა და მითხრა, რეზომ სცენარი მაჩუქაო. მოკლედ, ორივეს "ქვევრის" სცენარი გვაჩუქა და გადავიღეთ კიდეც. მაშინ ახალგაზრდები ვიყავით, გამოცდილება ცოტა გვქონდა, თუმცა ყველაფერი კარგად გამოგვივიდა. ყველაფერი ჩვენი ხელით, სხვების დაუხმარებლად გავაკეთეთ.
– ვიცი, რომ თქვენი ფილმებიდან გამორჩეულად "ნატვრის ხე" გიყვართ.
– ეს მართლაც ჩემი საყვარელი ფილმია და ჩემი ნამუშევრებიდან გამორჩეულად მიყვარს. ამას წინათ კინოკავშირში უჩვენეს "ნატვრის ხე" და რომ დამთავრდა, მერაბ კოკოჩაშვილმა თქვა, რამდენი ხანია არ მინახავს და ამ სურათმა შემძრაო. მეც ვუყურე და მთელი ემოციები გამიცოცხლდა, რაც პირველად ნახვის დროს მქონდა. თან ვფიქრობდი, ნუთუ, ეს ყველაფერი მე გავაკეთე–მეთქი. დღევანდელი გადასახედიდან, ფილმი უფრო მეტად მომეწონა. ამავდროულად გული დამწყდა, რადგან მსახიობებიდან რამდენიმე კაციღაა ცოცხალი.
უდიდეს პიროვნებებთან მიწევდა ურთიერთობა, გადასაღებ მოედანზე ბევრი საინტერესო ამბავი ხდებოდა. მსახიობები ჩვეულებრივ ურთიერთობებში სხვანაირები იყვნენ. რასაც ეკრანზე ხედავთ, თუნდაც მოკლე ეპიზოდს, მის გადაღებას რამდენიმე საათს ვანდომებდით. ამიტომ მსახიობებთან ხანგრძლივი ურთიერთობა გვიწევდა. ის რამდენიმე თვე, როდესაც ამა თუ იმ ფილმზე ვმუშაობდი, ჩემთვის უაღრესად საინტერესო იყო.
– როგორი იყო თენგიზ აბულაძე გადასაღებ მოედანზე, რას ითხოვდა მსახიობებისგან, გადამღები ჯგუფისგან?
– ბატონ თენგიზთან მუშაობა შესანიშნავი იყო. ეს იყო კაცი, რომელიც გადასაღებ მოედანზე ყოველთვის თავშეკავებული გახლდათ, მისგან ხმამაღალი სიტყვა არასდროს გაგვიგონია. ბატონი თენგიზის გადამღები ჯგუფი გამორჩეული და ძალიან შეკრული იყო. ეს კი რეჟისორის დამსახურებაა. წლები გავიდა. როცა გადამღები ჯგუფის წევრები ერთმანეთს შევხვდებოდით, არავინ იტყოდა, გახსოვთ, თენგიზ აბულაძის ფილმზე რომ ვმუშაობდითო. ყველა ამბობდა, გახსოვთ, ჩვენს ფილმზე რომ ვმუშაობდითო. ყოველთვის მაღალი დონის პროფესიონალების გვერდით მიწევდა ყოფნა, მათგან უამრავ რამეს ვსწავლობდი და პროფესიულად ვიზრდებოდი.
– ახლა კი თქვენ უზიარებთ ახალგაზრდებს გამოცდილებას. რა პრინციპებს უნერგავთ მათ?
– მათ, ვისაც ოპერატორობა სურთ, სულ ვარიგებ, რომ საუკეთესოები უნდა იყვნენ. ახალგაზრდებს ყოველთვის ვეუბნები, რომ ბევრი იკითხონ. ნათქვამია, არ ვარგა ის ჯარისკაცი, რომელიც გენერლობას არ აპირებსო. კინოხელოვნებაშიც ასეა. პირველობა უნდა გინდოდეს, მაგრამ ყველა პირველი ვერ იქნება. სტუდენტებს ვარიგებ, თქვენ შორის რამდენიმე კაცი გამოიკვეთება, ვინც გამორჩეული იქნება, მაგრამ სამაგიეროდ გააკეთებთ იმას, რაც გიყვართ, შეიძლება რიგითი იყო, მაგრამ სუნთქავდე იმ გარემოთი, იმ სფეროთი, სადაც მუშაობ–მეთქი. მე გამიმართლა, მოვხვდი იქ, სადაც ჩემი ადგილი იყო და ვაკეთებდი იმას, რაც მინდოდა.
წელს თეატრალურ ინსტიტუტში სამაგისტრო ჯგუფს ავიყვან.
– სანამ კინოში აღმოჩნდებოდით, რას აკეთებდით, რა მიზნები და ოცნებები გქონდათ?
– კინოში მოსვლამდე გეოლოგი ვიყავი და ჩემი პროფესიით ვმუშაობდი. ჩემი უფროსი დეიდაშვილი გეოლოგი გახლდათ და მას რომ ვუყურებდი, ძალიან მომწონდა მისი საქმე, თანაც ლამაზი ფორმები ეცვათ. როცა სკოლა დავამთავრე, მეც ამ პროფესიის დაუფლება გადავწყვიტე. საქმეს ხალისით შევუდექი, მაგრამ ჩემი სფერო არ აღმოჩნდა. ჩემი ქალიშვილი რომ გაჩნდა, მას ვუღებდი ფოტოებს, შემდეგ თავადვე ვამჟღავნებდი. მივხვდი, რომ გეოლოგია ჩემი საქმე არ იყო და სხვა რამ მიტაცებდა. კინო და თეატრი ძალიან მიყვარდა, ამიტომაც წავედი კინოსტუდიაში.
– ოჯახი როგორ შეხვდა თქვენს გადაწყვეტილებას?
– ოჯახი ამის მომხრე არ იყო. მაშინ კინოსთან დაკავშირებულ პროფესიებს სერიოზულად არ მიიჩნევდნენ. ჩემი მეუღლე, ნანა, ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც გადაწყვეტილება მომიწონა.
– გეოლოგიიდან აბსოლუტურად სხვა სფეროში გადასვლა ადვილი არ იქნებოდა.
– რა თქმა უნდა, ადვილი არ ყოფილა. მეცნიერ–მუშაკი და მომავალი მეცნიერებათა კანდიდატი ვიყავი, მაგრამ, როგორც მაშინ ჩემი ახლობლები ამბობდნენ, ბოლოს "ავურიე" და კინოში წავედი. ასე მოვხვდი ახალ, საოცარ და ჩემთვის სასურველ სამყაროში. იქ ყველამ უფრო მეტი იცოდა, ვიდრე მე. ამიტომაც ვცდილობდი, თითოეული რეჟისორისგან და ოპერატორისგან რაღაც ახალი მესწავლა. შემდეგ უკვე რუსეთში, ცნობილ "ვგიკ"–ში დავეუფლე კინოოპერატორის პროფესიას.
– თავიდანვე ოპერატორობით დაინტერესდით?
– ეს პროფესია ძალიან მაინტერესებდა, მაგრამ რატომღაც ამაზე არ მიოცნებია. წავედი გეოლოგიაში და მერე გადავედი კინოში. მე და მერაბ კოკოჩაშვილი ერთ კლასში ვსწავლობდით. ის გაცილებით ადრე დაინტერესდა კინოთი. სკოლას რომ ვამთავრებდით, კლასელებმა უკვე ვიცოდით, რომ რუსეთში მიდიოდა და რეჟისორი უნდა გამხდარიყო. გავიდა წლები და კინოში მეც წავედი. მერაბმაც "ვგიკი" დაამთავრა.
– თქვენმა შვილებმაც მამის გზა აირჩიეს და ეს არც არის გასაკვირი. მათ ნამუშევრებს როგორ აფასებთ?
– ნინო რეჟისორია. მისი ფილმებიდან გამოვარჩევ გურამ დოჩანაშვილის ნაწარმოების მიხედვით გადაღებულ ნამუშევარს "ერთი რამის სიყვარული, დამალვა რომ სჭირდება". მისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი კი იყო "ბესამე", რომელიც საქართველოსა და ესპანეთში გადაიღო. ასევე – რამდენიმე წლის წინ გადაიღო დოკუმენტური ფილმი ელდარ შენგელაიას შესახებ. თეატრებში სპექტაკლებსაც დგამს. მარჯანიშვილის თეატრში დადგა "ჩიტი", რომელიც წარმატებული გამოდგა.
ვაჟი, არჩილი, ოპერატორია, მამის კვალს მიჰყვება. გადაღებული აქვს ფილმები: "რჩეული", "შევარდენი", "ნაძლევი", "თბილისი–თბილისი", "ქუჩის დღეები", დოკუმენტური ფილმი "თენგიზ აბულაძე" და სხვები. რაც შეეხება შვილიშვილებს, სამი მყავს – კესო, ტასო და ლომერი. ლომერი კარგად ხატავს და მინდა, ხატვას გაჰყვეს, თუმცა ბაბუისა და მამის მსგავსად, მასაც ოპერატორობა უნდა.
თეონა კენჭიაშვილი, ჟურნალი სარკე
წყარო: sana.ge